W tej książce: proza, poezja, środki stylistyczne, podmiot liryczny, strofa, rym, narrator, chronologia, funkcja środka, metafora. 51 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Na przystanek przyszłam za wcześnie, więc przez dziesięć minut liczyłam krople spływające po szybie wiaty. Mama powtarzała mi rano, żebym wzięła parasol, a ja jak zwykle machnęłam ręką. Teraz stałam przemoczona i udawałam, że wcale nie jest mi zimno. Obok mnie siedział starszy mężczyzna z wielką walizką i czytał gazetę, jakby deszcz go nie dotyczył. Po chwili podniósł głowę i zapytał, czy też czekam na dziewiątkę. Skinęłam głową. Wtedy podał mi swój parasol i powiedział, że on i tak wsiada do taksówki.
Określ narratora w tym fragmencie.
A.Pierwszoosobowy, bierze udział w wydarzeniach.
B.Trzecioosobowy, obserwuje wydarzenia z boku.
C.Trzecioosobowy, zna myśli wszystkich bohaterów.
D.Pierwszoosobowy, ale w wydarzeniach nie uczestniczy.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Rodzaj narratora ustalasz po tym, w jakiej osobie opowiada i czy sam występuje w wydarzeniach.
Sprawdź formy czasowników: „przyszłam”, „liczyłam”, „machnęłam”, „stałam”, „skinęłam”. Wszystkie są w pierwszej osobie liczby pojedynczej.
Narratorka mówi o sobie („mi”, „mnie”), więc to narrator pierwszoosobowy.
Dziewczyna stoi na przystanku, rozmawia z mężczyzną i dostaje od niego parasol. Sama jest więc uczestniczką wydarzeń.
Warianty B i C opisują narratora trzecioosobowego, a w D narrator nie uczestniczy w wydarzeniach, co przeczy tekstowi.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Narratorka nie stoi z boku, tylko sama przeżywa opisane zdarzenia.
C) W tekście nie ma myśli innych osób; narratorka opowiada tylko to, co sama widziała i usłyszała.
D) Narracja jest pierwszoosobowa, ale narratorka jest bohaterką, więc w wydarzeniach uczestniczy.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz narratora pierwszoosobowego po formach czasowników i po jego udziale w wydarzeniach.
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Tomek stał przed drzwiami gabinetu i nie wiedział, że dyrektor po drugiej stronie już od godziny szuka jego świadectwa. Chłopiec wytarł dłonie o spodnie, bo były wilgotne ze zdenerwowania. Dyrektor tymczasem znalazł wreszcie teczkę i uśmiechnął się na myśl o tym, jak bardzo ucieszy ucznia wiadomość o nagrodzie. Tomek zapukał dwa razy. Nie miał pojęcia, że czeka go nie reprymenda, lecz pochwała.
Wskaż zdanie prawdziwe o narratorze tego fragmentu.
A.Narrator jest jednym z bohaterów i opowiada o własnych przeżyciach.
B.Narrator jest trzecioosobowy i wie, co dzieje się po obu stronach drzwi oraz co myślą bohaterowie.
C.Narrator jest pierwszoosobowy, bo opowiada o chłopcu i dyrektorze.
D.Narrator widzi tylko to, co dzieje się przed drzwiami gabinetu.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Narratora określasz po osobie, w której opowiada, oraz po tym, ile wie o bohaterach.
W tekście nie ma form typu „zapukałem” ani „zobaczyłam”. Narrator mówi „stał”, „wytarł”, „zapukał”, czyli opowiada w trzeciej osobie.
Narrator wie, że dyrektor szuka świadectwa za drzwiami, i zna jego myśli („uśmiechnął się na myśl o…”).
Wie też, co czuje i czego nie wie chłopiec. Zna więc wnętrze obu bohaterów i oba miejsca, dlatego jest wszechwiedzący.
Zdania A i C błędnie przypisują mu pierwszą osobę, a D przeczy temu, że opisuje gabinet.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Narrator nie jest bohaterem i nie mówi o sobie; w tekście nie ma form pierwszej osoby.
C) O tym, że narrator jest pierwszoosobowy, decyduje mówienie o sobie, a nie to, że opowiada o bohaterach.
D) Narrator opisuje także to, co dzieje się w gabinecie, więc jego wiedza nie kończy się przed drzwiami.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz narratora trzecioosobowego wszechwiedzącego od narratora, który zna tylko to, co sam widzi.
Zadanie 3.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Siedziałem w pokoju i nie widziałem, co dzieje się w kuchni, ale słyszałem brzęk naczyń i podniesiony głos babci. Przypuszczałem, że znów pokłóciła się z ciocią o przepis na sernik. Dopiero wieczorem dowiedziałem się, że chodziło o coś zupełnie innego.
Podaj rodzaj narratora i uzasadnij odpowiedź jednym przykładem z tekstu.
Odpowiedź
Odpowiedź:Narrator pierwszoosobowy (bohater opowiadający o sobie). Przykład uzasadnienia: formy „siedziałem”, „słyszałem”, „przypuszczałem” (pierwsza osoba) albo to, że nie widzi kuchni i dopiero później poznaje prawdę (ograniczona wiedza).
Rozwiązanie
Najpierw ustal osobę, w której opowiada narrator, potem znajdź w tekście dowód.
Zwróć uwagę na czasowniki: „siedziałem”, „nie widziałem”, „słyszałem”, „przypuszczałem”, „dowiedziałem się”. Narrator mówi o sobie, więc jest pierwszoosobowy.
Narrator jest też bohaterem: siedzi w pokoju i słucha, co dzieje się obok.
Dowodem może być każda z form pierwszej osoby. Dowodem jest też to, że narrator opowiada o własnych przeżyciach i ma ograniczoną wiedzę zwykłego uczestnika: nie widzi kuchni, tylko przypuszcza, a prawdę poznaje dopiero wieczorem.
Wystarczy jeden przykład, ale musi pochodzić z tekstu.
Narratorem jest bohater opowiadający o sobie (narrator pierwszoosobowy), co widać choćby po formach „siedziałem” i „słyszałem”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne określenie narratora: pierwszoosobowy (narrator-bohater, uczestnik wydarzeń). 1 p. — uzasadnienie odwołujące się do tekstu: formy pierwszej osoby (np. „siedziałem”, „słyszałem”) albo opowiadanie o własnych przeżyciach i ograniczona wiedza narratora-uczestnika (nie widzi kuchni, przypuszcza, dowiaduje się później). 0 p. — odpowiedź niepoprawna, uzasadnienie bez odwołania do tekstu albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Narrator „trzecioosobowy”, bo opowiada o babci i cioci. O rodzaju narratora decyduje to, czy mówi o sobie.
Uzasadnienie bez przykładu („bo tak jest napisane”). Potrzebny jest konkretny element tekstu.
Odpowiedź „wszechwiedzący”: narrator nie widzi kuchni i dopiero wieczorem poznaje prawdę.
Sprawdzana umiejętność: Określasz rodzaj narratora i uzasadniasz go odwołaniem do tekstu, w tym do ograniczeń jego wiedzy.
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Dziewczynka wbiegła do klasy, kiedy wszyscy już siedzieli w ławkach. Nauczycielka spojrzała na zegar, ale nic nie powiedziała. Dziewczynka zaczęła szukać w plecaku zeszytu i dopiero wtedy przypomniała sobie, że został w domu. Kolega z sąsiedniej ławki bez słowa przesunął ku niej swój zeszyt. Wzięła go z wdzięcznością. Przez całą lekcję myślała o tym, jak mu się odwdzięczy.
Wskaż bohatera głównego tego fragmentu.
A.nauczycielka
B.kolega z sąsiedniej ławki
C.dziewczynka
D.cała klasa
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Bohater główny to postać, której losy śledzisz najuważniej i wokół której toczą się wydarzenia.
Sprawdź, o kim jest najwięcej zdań. Prawie każde zdanie mówi o dziewczynce.
Poznajesz jej działania (wbiega, szuka) i myśli („przypomniała sobie”, „myślała o tym, jak mu się odwdzięczy”).
Nauczycielka i kolega pojawiają się krótko i reagują na to, co dzieje się z dziewczynką, więc są bohaterami drugoplanowymi. Klasa jest tłem.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Nauczycielka tylko patrzy na zegar i nie bierze udziału w sprawie zeszytu; jest bohaterką drugoplanową.
B) Kolega robi dobry uczynek, ale jest to jedno zdarzenie, które pomaga dziewczynce; nie poznajemy jego myśli.
D) Klasa to tło sytuacji, nie postać, której losy śledzimy.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz bohatera głównego jako postać, wokół której toczy się akcja.
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Chłopiec od rana krążył po targu i szukał pracy. Nikt nie chciał zatrudnić kogoś tak małego. Dopiero straganiarka sprzedająca jabłka dała mu skrzynkę do przeniesienia i poczęstowała go chlebem. Zanim zdążył jej podziękować, odwróciła się do klientki. Chłopiec po raz pierwszy tego dnia poczuł, że da sobie radę.
Wskaż zdanie prawdziwe o straganiarce.
A.Jest bohaterką główną, bo pojawia się w tekście jako ostatnia.
B.Jest bohaterką główną, bo sprzedaje jabłka na targu.
C.Jest bohaterką drugoplanową, bo pomaga bohaterowi głównemu i pojawia się tylko w jednej sytuacji.
D.Jest bohaterką główną, bo to dzięki niej chłopiec poczuł, że da sobie radę.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
O tym, czy postać jest główna czy drugoplanowa, decyduje jej rola w wydarzeniach, a nie imię czy zawód.
Ustal bohatera głównego: tekst opowiada o chłopcu, o jego poszukiwaniu pracy i jego odczuciach na końcu.
Straganiarka pojawia się dopiero w trzecim zdaniu, w jednej sytuacji: pomaga chłopcu i znika z jego świata.
Jej rola polega na pomocy bohaterowi głównemu, więc jest bohaterką drugoplanową.
Kolejność pojawienia się (A), zawód (B) ani wpływ na samopoczucie bohatera (D) nie czynią postaci główną: liczy się to, o kim jest opowieść.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Pojawienie się postaci pod koniec nie czyni jej główną; liczy się to, o kim jest opowieść.
B) Zawód nie decyduje o randze postaci.
D) Pomoc straganiarki zmienia samopoczucie chłopca, ale opowieść dotyczy chłopca, a nie jej; to ona jest postacią drugoplanową.
Sprawdzana umiejętność: Uzasadniasz, dlaczego postać jest bohaterem drugoplanowym, odwołując się do jej roli w tekście.
Zadanie 6.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Wieczorem rybak wrócił do portu z pustymi sieciami. Na brzegu czekał na niego sąsiad, który bez pytania podał mu kubek gorącej herbaty, i mały pies, który skakał wokół jego nóg. Rybak usiadł na pomoście i długo patrzył na ciemną wodę. Myślał o tym, że jutro będzie musiał wypłynąć dalej, choć morze coraz mniej mu sprzyjało. Sąsiad milczał, a pies położył łeb na kolanie rybaka. Wreszcie rybak wstał, otrzepał spodnie i powiedział cicho: „Jutro spróbuję jeszcze raz”.
Wskaż bohatera głównego i uzasadnij wybór jednym argumentem z tekstu.
Odpowiedź
Odpowiedź:Bohaterem głównym jest rybak. Akceptowane uzasadnienia: poznajemy jego myśli i uczucia; to on podejmuje decyzję; wydarzenia dotyczą jego sytuacji (pusty połów), a sąsiad i pies tylko go wspierają.
Rozwiązanie
Bohatera głównego wskaż po tym, kogo dotyczy akcja i czyje myśli poznajesz.
Policz, kogo dotyczą zdania: rybak jest podmiotem prawie wszystkich zdań, a sąsiad i pies pojawiają się obok niego.
Tylko o rybaku wiemy, co myśli („Myślał o tym…”) i co postanawia.
Sąsiad i pies nie podejmują decyzji ważnych dla akcji, tylko okazują mu bliskość, więc są bohaterami drugoplanowymi.
Jako uzasadnienie wybierz jeden z tych faktów, np. że poznajesz myśli rybaka.
Bohaterem głównym jest rybak, ponieważ to jego myśli i decyzję poznajesz w tekście.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie rybaka jako bohatera głównego. 1 p. — uzasadnienie oparte na tekście (jego myśli, decyzja, wydarzenia dotyczą jego sytuacji, pozostali tylko mu towarzyszą). 0 p. — wskazanie innego bohatera, uzasadnienie bez odniesienia do tekstu (np. „bo jest ważny”) albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wskazanie sąsiada, bo robi coś dobrego; to jednak działanie pomocnicze.
Uzasadnienie ogólne („bo jest najważniejszy”) bez konkretu z tekstu.
Wskazanie psa albo morza; pies jest drugoplanowy, a morze nie jest bohaterem.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz bohatera głównego i uzasadniasz wybór odwołaniem do tego, co postać robi i myśli.
Zadanie 7.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Był późny wieczór. Nad rynkiem małego miasteczka paliły się latarnie, a w nielicznych oknach kamienic wciąż paliło się światło. Woźnica zatrzymał konia przed zajazdem i zeskoczył z kozła.
Wskaż porę dnia, w której toczy się akcja tego fragmentu.
A.świt
B.południe
C.wieczór
D.wczesne popołudnie
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Porę dnia ustalasz po słowach, które ją nazywają, i po szczegółach opisu.
Szukaj w tekście określeń czasu: pierwsze zdanie mówi wprost „Był późny wieczór”.
To samo potwierdzają szczegóły: palą się latarnie, w oknach pali się światło.
Świt, południe i wczesne popołudnie wykluczają słowa „późny wieczór”.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Świt to początek dnia, a tekst wprost mówi o późnym wieczorze.
B) O południu panuje pełne światło dnia i nikt nie zapala latarni.
D) Wczesne popołudnie jest porą jasną, a tekst mówi o późnym wieczorze i palących się latarniach.
Sprawdzana umiejętność: Określasz porę dnia, w której toczy się akcja, na podstawie wskazówek w opisie.
Zadanie 8.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> W wagonie pachniało węglem i mokrą wełną. Za oknem przesuwały się opustoszałe pola, a lokomotywa raz po raz wypuszczała kłęby czarnego dymu. Dziadek wyjął z kieszeni zegarek na łańcuszku i westchnął, że do stacji zostały jeszcze dwie godziny. Dziewczynka przycisnęła nos do szyby i liczyła mijane słupy telegraficzne.
Wskaż zdanie prawdziwe o miejscu akcji.
A.Akcja toczy się w pociągu, w czasie podróży.
B.Akcja toczy się na stacji, na której pasażerowie czekają na pociąg.
C.Akcja toczy się w domu dziadka, przed wyjazdem.
D.Akcja toczy się na polu, gdzie dziewczynka liczy słupy.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Miejsce akcji, którego nie nazwano wprost, odczytujesz ze szczegółów.
Zbierz szczegóły: „w wagonie”, „za oknem przesuwały się pola”, „lokomotywa”, „do stacji zostały jeszcze dwie godziny”, „mijane słupy”.
Pola przesuwają się za oknem, a słupy są mijane, więc bohaterowie jadą.
Do stacji zostały jeszcze dwie godziny, więc nie są na stacji (B odpada).
Wagon i okno z szybą wykluczają dom (C) i pole (D); pole oglądają przez okno.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) „Stacja” pada w tekście, ale jako cel podróży, do którego jeszcze dwie godziny.
C) Nic w tekście nie wskazuje na dom; bohaterowie są w wagonie.
D) Pola i słupy widać z okna, a dziewczynka jest przy szybie wagonu.
Sprawdzana umiejętność: Ustalasz miejsce akcji na podstawie opisu szczegółów, bez nazwania go wprost.
Zadanie 9.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Rano dziewczynka biegała po podwórku z psem, a babcia rozwieszała pranie. Po południu zebrały się chmury i wszyscy schronili się w stodole. Wieczorem, gdy deszcz ucichł, cała rodzina siedziała już w kuchni przy stole.
Podaj miejsce akcji w każdej z trzech części dnia: rano, po południu, wieczorem.
Odpowiedź
Odpowiedź:Rano: podwórko (podwórze). Po południu: stodoła. Wieczorem: kuchnia (dom).
Rozwiązanie
Dla każdej pory dnia znajdź czasownik opisujący, gdzie ktoś jest.
Rano: „biegała po podwórku”, „rozwieszała pranie”. Miejscem jest podwórko.
Po południu: „schronili się w stodole”, więc miejscem jest stodoła.
Wieczorem: „siedziała już w kuchni przy stole”, więc miejscem jest kuchnia (dom).
Miejsce akcji zmienia się razem z porą dnia i pogodą: najpierw na zewnątrz, potem w budynku gospodarczym, na końcu w domu.
Rano akcja toczy się na podwórku, po południu w stodole, a wieczorem w kuchni.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne miejsce rano (podwórko, podwórze). 1 p. — poprawne miejsce po południu (stodoła). 1 p. — poprawne miejsce wieczorem (kuchnia, dom). 0 p. — odpowiedzi błędne albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wpisanie dwa razy „dom”: tylko wieczorem rodzina jest w domu, po południu w stodole.
Pominięcie jednej pory dnia albo podanie miejsc w złej kolejności (np. stodoła rano).
Podanie pogody zamiast miejsca (np. „deszcz”).
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz zmieniające się miejsca akcji w kolejnych porach dnia.
Zadanie 10.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Najpierw chłopiec zebrał patyki na ognisko. Potem rozpalił ogień i upiekł na nim kiełbaski. Gdy zrobiło się ciemno, wszyscy zaśpiewali piosenkę. Na końcu zalał ognisko wodą i wrócili do namiotów.
Wskaż wydarzenie, które nastąpiło bezpośrednio po rozpaleniu ognia.
A.zebranie patyków
B.zaśpiewanie piosenki
C.zalanie ogniska wodą
D.upieczenie kiełbasek
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Kolejność wydarzeń ustalasz po słowach porządkujących: „najpierw”, „potem”, „gdy”, „na końcu”.
Ułóż wydarzenia w kolejności: zebranie patyków, rozpalenie ognia, upieczenie kiełbasek, śpiew, zalanie ogniska, powrót do namiotów.
Zdanie „Potem rozpalił ogień i upiekł na nim kiełbaski” podaje oba wydarzenia jedno po drugim.
Zebranie patyków było przed rozpaleniem, a śpiew i zalanie ogniska później.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Patyki zebrano „najpierw”, czyli przed rozpaleniem ognia.
B) Piosenkę zaśpiewano później, gdy zrobiło się ciemno.
C) Zalanie ogniska nastąpiło „na końcu”, czyli prawie na samym końcu opowieści.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz, które wydarzenie następuje bezpośrednio po innym, według kolejności zapisanej w tekście.
Zadanie 11.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Zegar wybił północ, a Jan wciąż nie spał. Leżał w ciemności i nasłuchiwał skrobania za oknem. Wcześniej, wieczorem, zamknął drzwi na klucz i zgasił światło w kuchni. Teraz wstał, wziął latarkę i podszedł do okna. Na parapecie siedział kot, ten sam, którego rano wyprosił z domu.
Wybierz poprawną kolejność wydarzeń w czasie.
Wydarzenia: a) Jan zgasił światło w kuchni. b) Jan wyprosił kota z domu. c) Jan podszedł do okna. d) Jan nasłuchiwał skrobania.
A.a – b – d – c
B.b – a – d – c
C.b – a – c – d
D.a – b – c – d
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Kolejność chronologiczną ustalasz po określeniach czasu, a nie po kolejności zdań w tekście.
Znajdź określenia: „rano” (kot), „wieczorem” (światło i drzwi), „północ” (nasłuchiwanie), „teraz” (podejście do okna).
Najwcześniej, rano, Jan wyprosił kota (b).
Wieczorem zgasił światło w kuchni (a).
O północy leżał i nasłuchiwał (d), a dopiero potem „teraz wstał” i podszedł do okna (c).
Poprawna kolejność to b – a – d – c, czyli odpowiedź B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Kot został wyproszony rano, a światło zgaszono wieczorem; w tym wariancie kolejność jest odwrócona.
C) Jan najpierw nasłuchiwał, a dopiero potem wstał i podszedł do okna.
D) Wydarzenia ułożono jak w tekście (najpierw światło, potem kot), a nie tak, jak działy się w czasie.
Sprawdzana umiejętność: Układasz wydarzenia w kolejności chronologicznej, gdy narrator opowiada o wcześniejszych zdarzeniach w trakcie akcji.
Zadanie 12.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Gdy dotarł wreszcie do domu, matka już czekała w drzwiach. Dopiero teraz poczuł zmęczenie. Rano pożegnał się z gospodarzem schroniska i ruszył ścieżką w górę. Po drodze przeszedł przez strumień i zmoczył buty. Na szczycie zatrzymał się na dłużej, bo roztaczał się stamtąd widok na całą dolinę.
Wydarzenia: a) Bohater dotarł do domu. b) Bohater pożegnał się z gospodarzem schroniska. c) Bohater przeszedł przez strumień. d) Bohater zatrzymał się na szczycie.
Zapisz litery wydarzeń w kolejności, w jakiej zdarzyły się naprawdę.
Odpowiedź
Odpowiedź:b, c, d, a
Rozwiązanie
Odtwarzasz kolejność w czasie, nie kolejność zdań w tekście.
Pierwsze zdanie tekstu opowiada o końcu całej historii (powrót do domu), więc a będzie ostatnie.
Najwcześniej, rano, bohater żegna gospodarza (b).
Po drodze w górę przechodzi przez strumień (c).
Potem staje na szczycie (d), a dopiero na końcu wraca do domu (a).
Prawidłowa kolejność to b, c, d, a.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawnie wskazane pierwsze (b) i ostatnie (a) wydarzenie. 1 p. — poprawna kolejność środkowych wydarzeń: c przed d. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zapis a, b, c, d: uczeń idzie za kolejnością zdań w tekście, a nie wydarzeń.
Umieszczenie a na początku, bo tak zaczyna się fragment; to jednak koniec całej historii.
Zamiana c i d: strumień jest „po drodze”, czyli przed szczytem.
Sprawdzana umiejętność: Odtwarzasz chronologię czterech wydarzeń, gdy tekst opowiada je w innej kolejności.
Zadanie 13.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj fragment utworu (Tekst autorski).
> Za siedmioma górami, za siedmioma rzekami, w drewnianej chacie mieszkał ubogi drwal z trzema córkami. Pewnego dnia do chaty zapukał jeleń o złotych rogach i przemówił ludzkim głosem. — Spełnię jedno życzenie tej z was, która poda mi kubek wody — powiedział. Najmłodsza córka nie wahała się ani chwili. Podała kubek, a jeleń skłonił łeb i zniknął w lesie.
Wskaż zdanie, które uzasadnia, że fragment ma cechy baśni.
A.Zwierzę przemawia ludzkim głosem, a miejsce akcji określono bardzo ogólnie.
B.Podano dokładną datę i nazwę miejscowości, w której rozgrywa się akcja.
C.Narrator opisuje wyłącznie zjawiska przyrody i nie przedstawia bohaterów.
D.Bohaterem jest postać historyczna, a wydarzenia można sprawdzić w kronikach.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Baśń to utwór z elementami cudowności, w którym miejsce i czas są ogólnikowe, a zwierzęta mogą mówić.
Szukaj w tekście elementów niezwykłych: jeleń „o złotych rogach” przemawia ludzkim głosem i obiecuje spełnić życzenie.
Zwróć uwagę na miejsce akcji: „za siedmioma górami, za siedmioma rzekami” to formuła wskazująca miejsce nieokreślone.
Warianty B i D opisują cechy tekstu realistycznego lub historycznego, a w tym fragmencie ich brak.
Wariant C jest nieprawdziwy: w tekście występują bohaterowie (drwal, córki, jeleń).
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) W tekście nie ma ani daty, ani nazwy miejscowości.
C) Są bohaterowie: drwal, trzy córki i jeleń.
D) Postacie są baśniowe, a nie historyczne; nic nie wskazuje na kroniki.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz baśń po typowych cechach: zwierzę mówiące i ogólnie określone miejsce akcji.
Zadanie 14.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment utworu (Tekst autorski).
> Statek kosmiczny osiadł na polu za wsią tuż przed świtem. Z włazu wysunęła się rampa, a po niej zeszła istota o trzech ramionach i zapytała zdumionego rolnika, gdzie można kupić paliwo.
Wskaż poprawne uzasadnienie, że fragment należy do fantastyki.
A.Akcja toczy się na wsi, więc tekst jest fantastyczny.
B.Bohaterem jest rolnik, więc tekst jest fantastyczny.
C.Narrator jest trzecioosobowy, więc tekst jest fantastyczny.
D.Pojawia się istota z kosmosu o trzech ramionach, która mówi i szuka paliwa, a takich istot nie ma w świecie rzeczywistym.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Fantastykę rozpoznajesz po elementach, które w świecie rzeczywistym nie istnieją (obcy, statek kosmiczny, magia).
Rozdziel elementy realistyczne i niezwykłe. Pole, wieś, rolnik i świt są zwykłe.
Niezwykła jest istota o trzech ramionach, która przylatuje statkiem kosmicznym, mówi i szuka paliwa; w świecie rzeczywistym takich istot nie spotkano.
Wieś i rolnik występują także w opowiadaniach realistycznych, więc nie wskazują na fantastykę (A, B).
Rodzaj narratora nie decyduje o konwencji (C).
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Wieś jest zwykłym miejscem, więc sama nie czyni tekstu fantastycznym.
B) Rolnik to zwykły bohater, a fantastyka bierze się z postaci obcego.
C) Tak samo narrator trzecioosobowy występuje w tekstach realistycznych.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz fantastykę od realizmu, wskazując element niemożliwy w świecie rzeczywistym.
Zadanie 15.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Wiatr szarpał okiennice starego domu, a w kominie ktoś głucho jęczał. Świeca zadrżała i zgasła, choć nikt jej nie dotknął. Z głębi korytarza dobiegł powolny, ciężki krok. Dziewczynka wstrzymała oddech i przycisnęła plecy do zimnej ściany.
Nazwij nastrój tego fragmentu i wskaż jeden element opisu, który go tworzy.
Odpowiedź
Odpowiedź:Nastrój grozy (też: strachu, lęku, niepokoju, tajemniczości, niesamowitości, napięcia). Element: np. wiatr szarpiący okiennice, jęk w kominie, gasnąca świeca, ciężki krok w korytarzu, wstrzymany oddech dziewczynki.
Rozwiązanie
Nastrój to ogólne wrażenie, jakie wywołuje tekst; tworzą go szczegóły opisu.
Wszystkie budzą lęk lub niepewność i nie mają wyjaśnienia (nikt nie dotknął świecy).
Nazwij więc nastrój: groza, strach, niepokój, tajemniczość, napięcie.
Dodaj jeden szczegół z tekstu, który ten nastrój tworzy, np. gasnącą świecę.
Nastrój fragmentu to groza, a tworzy go na przykład ciężki krok dobiegający z korytarza.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna nazwa nastroju: groza, strach, lęk, niepokój, tajemniczość, niesamowitość, napięcie. 1 p. — wskazanie jednego elementu z tekstu, który ten nastrój tworzy. 0 p. — nastrój nazwany błędnie (np. radosny, wesoły), element spoza tekstu albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Nastrój „smutny”: bohaterka jest przestraszona, a nie smutna.
Wskazanie elementu bez nazwania nastroju lub odwrotnie.
Element wymyślony („duch w szafie”): w tekście takiego nie ma.
Sprawdzana umiejętność: Określasz nastrój fragmentu i wskazujesz elementy opisu, które go tworzą.
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dane jest zdanie z narracją trzecioosobową:
> Dziewczynka otworzyła okno i zobaczyła, że śnieg przykrył całe podwórko.
Wskaż zdanie, które przedstawia to samo w narracji pierwszoosobowej, z narratorką dziewczynką i bez zmiany czasu.
A.Otworzyłem okno i zobaczyłem, że śnieg przykrył całe podwórko.
B.Otworzyłam okno i zobaczyłam, że śnieg przykrył całe podwórko.
C.Otworzyłam okno i zobaczyła, że śnieg przykrył całe podwórko.
D.Otwieram okno i widzę, że śnieg przykrył całe podwórko.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Przy zmianie narracji zmieniasz osobę, ale zachowujesz rodzaj bohatera i czas.
Zamień trzecią osobę na pierwszą: „otworzyła” na „otworzyłam”, „zobaczyła” na „zobaczyłam”.
Narratorka jest dziewczynką, więc formy muszą być rodzaju żeńskiego (-łam), a nie męskiego (-łem).
Czas ma pozostać przeszły, więc odpada wariant D.
Obie formy czasowników muszą być w pierwszej osobie, więc odpada wariant C.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Formy męskie („otworzyłem”) nie pasują do dziewczynki.
C) Pierwszy czasownik zmieniono, drugi został w trzeciej osobie („zobaczyła”).
D) Zmieniono czas z przeszłego na teraźniejszy, choć polecenie tego zakazuje.
Sprawdzana umiejętność: Zmieniasz narrację trzecioosobową na pierwszoosobową, zachowując czas i rodzaj narratorki.
Zadanie 17.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment opowiadania (Tekst autorski).
> Chłopiec zamknął książkę i spojrzał na zegar. Nie wiedział jeszcze, że ta noc zmieni jego życie.
Przepisz fragment tak, aby narratorem był ten chłopiec opowiadający o sobie. Zachowaj czas przeszły.
Odpowiedź
Odpowiedź:Zamknąłem książkę i spojrzałem na zegar. Nie wiedziałem jeszcze, że ta noc zmieni moje życie. Akceptowane: „zmieni me życie”, „zmieni życie moje”. Nieuznawane: „zmieni swoje życie” (zaimek „swoje” odnosiłby się do podmiotu zdania, czyli do nocy).
Rozwiązanie
Zmieniasz osobę wszystkich czasowników i zaimka dzierżawczego, a rodzaj męski i czas przeszły zostają.
Pierwsze zdanie: „zamknął” zmień na „zamknąłem”, a „spojrzał” na „spojrzałem”. Podmiot „chłopiec” jest zbędny, bo narrator mówi o sobie.
Drugie zdanie: „nie wiedział” zmień na „nie wiedziałem”.
Zaimek „jego” (życie) odnosi się do narratora, więc zamień go na „moje”.
Czasownik „zmieni” zostaje bez zmian, bo podmiotem jest „ta noc”, a nie narrator.
Przekształcony fragment brzmi: „Zamknąłem książkę i spojrzałem na zegar. Nie wiedziałem jeszcze, że ta noc zmieni moje życie”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — pierwsze zdanie poprawnie przekształcone (obie formy czasowników: zamknąłem, spojrzałem). 1 p. — drugie zdanie poprawnie przekształcone („nie wiedziałem” oraz „moje/me życie”). 0 p. — brak poprawnego przekształcenia, zmiana czasu lub rodzaju albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pozostawienie „jego życie” po zmianie czasowników na pierwszą osobę albo „swoje życie” (wtedy „swoje” odnosi się do nocy, nie do narratora).
Formy żeńskie („zamknęłam”), choć narratorem jest chłopiec.
Zmiana czasu na teraźniejszy („zamykam”), choć polecenie wymaga czasu przeszłego.
Sprawdzana umiejętność: Przepisujesz fragment z narracji trzecioosobowej na pierwszoosobową, zmieniając także zaimek dzierżawczy.
Zadanie 18.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wskaż zdanie, w którym użyto porównania.
A.Stary pies spał na progu.
B.Śnieg skrzypiał jak stare drzwi.
C.Wiatr szeptał coś w kominie.
D.Ciemna noc zapadła nad miastem.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Porównanie zestawia dwa zjawiska i łączy je słowem porównawczym, np. „jak”, „niczym”, „jakby”.
Sprawdź, w którym zdaniu coś jest do czegoś przyrównane.
W zdaniu B śnieg skrzypiący jest przyrównany do starych drzwi słowem „jak”.
Zdanie A opisuje psa i nic z niczym nie zestawia. W zdaniu C wiatr „szepcze” jak człowiek — to personifikacja. W zdaniu D „ciemna” to epitet.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) W zdaniu nie ma słowa porównawczego ani drugiego zjawiska, z którym pies byłby zestawiony.
C) „Wiatr szeptał” to nadanie wiatrowi cechy człowieka, czyli personifikacja, a nie porównanie.
D) „Ciemna noc” to określenie rzeczownika przymiotnikiem, czyli epitet.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz porównanie po słowie porównawczym wśród zdań z innymi środkami stylistycznymi.
Zadanie 19.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment.
> Spojrzała na mnie lodowatym wzrokiem i bez słowa zamknęła drzwi. > > Tekst autorski
Wskaż, jaką funkcję pełni w tym zdaniu epitet „lodowatym”.
A.Podaje dokładną temperaturę w pomieszczeniu.
B.Naśladuje dźwięk zamykanych drzwi.
C.Podkreśla chłód i niechęć bijące z jej spojrzenia.
D.Przyrównuje spojrzenie do lodu za pomocą słowa „jak”.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Epitet to określenie rzeczownika, które podkreśla jego cechę; jego funkcję ustalasz, pytając, co ta cecha mówi o bohaterce.
„Lodowatym” określa rzeczownik „wzrokiem”.
Wzrok nie ma temperatury, więc słowo jest użyte przenośnie: oznacza chłód uczuć, niechęć.
Dzięki temu czytelnik widzi, że bohaterka jest wobec narratora chłodna i niechętna, i rozumie, czemu zamyka drzwi bez słowa.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Wyraz nie opisuje temperatury powietrza; spojrzenie nie może być dosłownie lodowate.
B) W zdaniu nie ma wyrazu naśladującego dźwięk.
D) Brak tu słowa „jak” i drugiego zestawianego zjawiska, więc to nie jest porównanie, tylko epitet.
Sprawdzana umiejętność: Określasz funkcję epitetu w krótkim fragmencie prozy.
Zadanie 20.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj zdanie.
> Dzień był długi jak tydzień bez chleba, a po nim nastał szary, ciężki wieczór. > > Tekst autorski
a) Wypisz z tekstu porównanie. b) Wypisz z tekstu jeden epitet określający rzeczownik „wieczór”.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) długi jak tydzień bez chleba (akceptowane też: „dzień był długi jak tydzień bez chleba”); b) szary albo ciężki
Rozwiązanie
Porównanie rozpoznajesz po słowie „jak”, a epitet po przymiotniku, który określa rzeczownik.
Szukasz słowa porównawczego: „jak”. Zestawiono dzień z tygodniem bez chleba, więc porównanie to „długi jak tydzień bez chleba”.
Pytasz o epitet określający rzeczownik „wieczór”: jaki wieczór? Szary, ciężki.
Każde z tych dwóch słów jest epitetem, więc wystarczy podać jedno.
Poprawna odpowiedź: a) „długi jak tydzień bez chleba”, b) „szary” lub „ciężki”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wypisanie porównania (z wyrazem „jak” i drugim członem „tydzień bez chleba”). 1 p. — wypisanie epitetu „szary” albo „ciężki”. 0 p. — inne odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wypisanie samego „jak tydzień” bez „bez chleba” albo samego „długi”: porównanie jest niepełne.
Wypisanie w punkcie b) wyrazu „wieczór” — to rzeczownik, a epitet jest przymiotnikiem, który go określa.
Wpisanie w punkcie b) „długi”: ten przymiotnik określa dzień, a nie wieczór.
Sprawdzana umiejętność: Wypisujesz z tekstu porównanie i epitet.
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wskaż zdanie, w którym użyto metafory.
A.Chmury wyglądały jak białe statki.
B.Niebo było niebieskie i czyste.
C.Czy można nie lubić widoku nieba po burzy?
D.Białe statki chmur płynęły po niebie.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Metafora to przenośnia, w której jedno zjawisko jest nazwane tak, jakby było czymś innym, a słowa porównawczego nie ma.
W zdaniu D chmury są nazwane „statkami”, które płyną po niebie, jakby naprawdę były statkami; nie ma słowa „jak”.
W zdaniu A to samo zestawienie jest zrobione ze słowem „jak”, więc to porównanie.
W zdaniu B są tylko przymiotniki określające niebo (epitety). W zdaniu C jest pytanie, na które nie czeka się odpowiedzi (pytanie retoryczne).
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Zestawienie chmur ze statkami jest podobne, ale użyto słowa „jak”, więc to porównanie.
B) „Niebieskie” i „czyste” to epitety, a nie metafora.
C) To pytanie retoryczne: odpowiedź jest oczywista, a zdanie nic z niczym nie utożsamia.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz metaforę wśród zdań z porównaniem, epitetem i pytaniem retorycznym.
Zadanie 22.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment wiersza.
> Czas jest rzeką, która nie zawraca, > niesie nas ku morzu bez powrotu. > > Tekst autorski
Wskaż poprawne uzasadnienie, że wyrażenie „czas jest rzeką” jest metaforą.
A.Czas jest bezpośrednio utożsamiony z rzeką, bez słowa porównawczego.
B.Czas jest opisany przymiotnikiem, który wskazuje jego cechę.
C.Czas zadaje pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi.
D.Zdanie opisuje dźwięk płynącej wody.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Metaforę od porównania odróżnia brak słowa porównawczego: dwa zjawiska są utożsamione.
Sprawdź, czy w zdaniu jest „jak”, „niczym” lub „jakby”. Nie ma.
Czas nie jest przyrównany do rzeki, tylko nazwany rzeką („czas jest rzeką”).
To przenośnia: czas, podobnie jak rzeka, płynie w jednym kierunku i nie wraca.
Poprawna odpowiedź to A.
Inny sposób
Spróbuj dopisać „jak”: „czas płynie jak rzeka”. Zdanie zmienia się w porównanie. Skoro w oryginale tego słowa nie ma, a zdanie wprost mówi „czas jest rzeką”, to mamy metaforę.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) W wyrażeniu „czas jest rzeką” nie ma przymiotnika; epitet nie jest tu środkiem, o który chodzi.
C) W cytowanym fragmencie nie ma żadnego pytania.
D) Wiersz nie opisuje żadnego dźwięku, tylko utożsamia dwa zjawiska.
Sprawdzana umiejętność: Uzasadniasz, dlaczego wyrażenie jest metaforą, a nie porównaniem.
Zadanie 23.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment.
> Ostatnia lekcja dłużyła się w nieskończoność, a dzwonek, nasz klucz do wolności, miał zabrzmieć dopiero za dziesięć minut. > > Tekst autorski
Nazwij środek stylistyczny, jakim jest wyrażenie „nasz klucz do wolności”, i uzasadnij swoją odpowiedź jednym zdaniem.
Odpowiedź
Odpowiedź:Metafora. Uzasadnienie (przykład): dzwonek jest nazwany kluczem do wolności bez słowa porównawczego (utożsamiony z kluczem, który otwiera drogę do wolności po lekcjach).
Rozwiązanie
Najpierw nazywasz środek, potem odwołujesz się do budowy wyrażenia.
Dzwonek jest nazwany „naszym kluczem do wolności”.
Nie ma tu słowa „jak” ani „niczym”, więc nie jest to porównanie, tylko utożsamienie dwóch rzeczy.
Dzwonek i klucz mają coś wspólnego: otwierają przejście, tu do wolności po lekcjach. Takie utożsamienie dwóch zjawisk to metafora.
Poprawna odpowiedź: metafora, bo dzwonek jest bezpośrednio nazwany kluczem do wolności.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — nazwanie środka: metafora (dopuszczalne: „metafora (apozycja metaforyczna)”). 1 p. — uzasadnienie wskazujące brak słowa porównawczego albo utożsamienie dzwonka z kluczem do wolności. 0 p. — inna nazwa środka albo brak odpowiedzi; uzasadnienie bez poprawnej nazwy nie daje punktu.
Typowe błędy
„porównanie” — brak słowa „jak”, „niczym”, „jakby”; dzwonek jest nazwany kluczem.
„epitet” — w wyrażeniu nie ma przymiotnika określającego rzeczownik; to utożsamienie dwóch zjawisk.
„personifikacja” — dzwonek nie robi nic, co typowe dla człowieka; chodzi o jego nazwanie kluczem.
Podanie nazwy bez uzasadnienia — pozwala zdobyć tylko 1 punkt.
Sprawdzana umiejętność: Nazywasz środek stylistyczny i uzasadniasz jego rozpoznanie.
Zadanie 24.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wskaż zdanie, w którym użyto personifikacji.
A.Słońce świeciło jasno.
B.Słońce jak złota moneta wisiało nad dachami.
C.Słońce uśmiechało się do dzieci zza chmury.
D.Czy słońce nie świeci dziś zbyt mocno?
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Personifikacja polega na tym, że zjawisku, przedmiotowi lub zwierzęciu przypisujesz zachowania człowieka.
Zapytaj, czy słońce robi coś, co potrafi tylko człowiek.
W zdaniu C słońce „uśmiecha się do dzieci” — to ludzkie zachowanie, więc to personifikacja.
W zdaniu A słońce tylko świeci. Zdanie B zawiera porównanie ze słowem „jak”. Zdanie D to pytanie bez ludzkich cech.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Świeciło jasno” to zwykły opis; słońce nie robi tu nic ludzkiego.
B) Zestawienie słońca z monetą to porównanie, bo użyto słowa „jak”.
D) To pytanie o natężenie światła; słońce nie ma ludzkich cech.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz personifikację po ludzkim zachowaniu przypisanym zjawisku przyrody.
Zadanie 25.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj zdanie.
> Stary zegar westchnął ciężko i oznajmił, że czas spać. > > Tekst autorski
Wskaż poprawne uzasadnienie, że w zdaniu występuje personifikacja.
A.Zegar jest przyrównany do człowieka za pomocą słowa „jak”.
B.Zegar jest opisany przymiotnikiem, który podkreśla jego wygląd.
D.Zegar wzdycha i mówi, czyli zachowuje się jak człowiek.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Uzasadnienie personifikacji musi wskazywać ludzkie zachowanie przypisane komuś lub czemuś, co nie jest człowiekiem.
Zegar jest przedmiotem i nie może wzdychać ani mówić.
W zdaniu zegar „westchnął” i „oznajmił” — to czynności człowieka.
Dlatego uzasadnienie to: zegarowi przypisano ludzkie zachowania.
Zdanie nie zawiera słowa „jak” ani wyrazu naśladującego dźwięk; przymiotnik „stary” nie jest uzasadnieniem personifikacji.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) W zdaniu nie ma słowa porównawczego „jak”, więc nie ma porównania.
B) „Stary” jest epitetem, ale to nie on tworzy personifikację.
C) W zdaniu nie ma wyrazu naśladującego dźwięk, np. „tik-tak”.
Sprawdzana umiejętność: Uzasadniasz rozpoznanie personifikacji w zdaniu.
Zadanie 26.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment wiersza.
> Las zamknął oczy i zasnął w mroku, > a gwiazdy czuwały nad jego snem. > > Tekst autorski
Przypomnienie: personifikacja to nadanie cech człowieka, a ożywienie to nadanie rzeczy martwej cech istoty żywej.
a) Nazwij środek stylistyczny użyty w opisie lasu i gwiazd. b) Wypisz z wiersza jeden czasownik, który ten środek tworzy.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) personifikacja (akceptowane też: uosobienie; ożywienie); b) zamknął albo zasnął albo czuwały
Rozwiązanie
Najpierw sprawdzasz, co robi las i gwiazdy, a potem, czy to cecha człowieka.
Las „zamknął oczy” i „zasnął”: to czynności człowieka, a las jest częścią przyrody.
Gwiazdy „czuwały nad snem”: to także ludzka troska o czyjś sen, a gwiazdy są ciałami niebieskimi.
Zatem przyrodzie przypisano ludzkie zachowania: to personifikacja (uosobienie). Personifikacja jest szczególnym przypadkiem ożywienia, czyli nadawania cech istot żywych, więc nazwa „ożywienie” też jest dopuszczalna.
Czasowniki, które tworzą ten środek: „zamknął”, „zasnął”, „czuwały”. Wystarczy jeden.
Poprawna odpowiedź: a) personifikacja, b) np. „zasnął”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — nazwanie środka: personifikacja (uosobienie, ożywienie). 1 p. — wypisanie czasownika „zamknął”, „zasnął” albo „czuwały”. 0 p. — inne odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
„metafora” — wiersz nie utożsamia lasu z niczym, tylko przypisuje mu ludzkie czynności.
„porównanie” — brak słowa porównawczego.
Wypisanie rzeczownika „las” albo „gwiazdy” zamiast czasownika.
Sprawdzana umiejętność: Nazywasz środek stylistyczny opisujący przyrodę i wskazujesz czasownik, który go tworzy.
Zadanie 27.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj zdanie.
> W nocy nad uchem odezwał się komar: bzzz. > > Tekst autorski
Wskaż wyraz dźwiękonaśladowczy.
A.bzzz
B.komar
C.ucho
D.noc
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Wyraz dźwiękonaśladowczy brzmi tak, jak odgłos, który oznacza.
Zapytaj, który wyraz naśladuje dźwięk.
„Bzzz” jest zapisem brzęczenia komara.
„Komar”, „ucho” i „noc” nazywają istotę, część ciała i porę dnia; nie naśladują dźwięku.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) „Komar” nazywa owada, a nie naśladuje jego dźwięku.
C) „Ucho” to część ciała.
D) „Noc” to pora dnia.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz wyraz dźwiękonaśladowczy w krótkim tekście.
Zadanie 28.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment wiersza.
> Chlup, chlup — woda w wiadrze, > tup, tup — kroki na schodach, > a w kominie cichnie wiatr. > > Tekst autorski
a) Wypisz z wiersza dwa różne wyrazy dźwiękonaśladowcze. b) Podaj funkcję wyrazów dźwiękonaśladowczych w tym fragmencie.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) chlup, tup (uznaj też „chlup, chlup” i „tup, tup”); b) oddają dźwięki (słychać wodę i kroki); sprawiają, że wiersz jest bardziej obrazowy i żywy.
Rozwiązanie
Wyrazy dźwiękonaśladowcze rozpoznajesz po tym, że brzmią jak dźwięk, o którym mówi wiersz.
„Chlup” naśladuje plusk wody w wiadrze, a „tup” odgłos kroków na schodach. Powtórzenia („chlup, chlup”, „tup, tup”) nie liczą się jako nowe wyrazy.
Pozostałe słowa to zwykłe wyrazy, które nazywają przedmioty lub miejsce.
Funkcja: słuchacz „słyszy” scenę. Wyrazy te oddają dźwięki i dodają wierszowi rytm oraz żywość.
Poprawna odpowiedź: a) „chlup”, „tup”; b) oddają odgłosy wody i kroków, czyniąc obraz bardziej plastycznym.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wypisanie dwóch różnych wyrazów: „chlup” i „tup”. 1 p. — podanie funkcji: oddawanie dźwięków albo uplastycznienie opisu (wprowadzenie wrażeń słuchowych). 0 p. — inne odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wypisanie tylko jednego wyrazu (np. samego „chlup”) albo dwa razy tego samego wyrazu.
Wypisanie „woda” lub „kroki”: to rzeczowniki nazywające źródło dźwięku, a nie naśladujące go.
Funkcja: „opisuje wygląd wody” — wyrazy te nie opisują wyglądu, tylko dźwięk.
Sprawdzana umiejętność: Wypisujesz wyrazy dźwiękonaśladowcze i określasz ich funkcję.
Zadanie 29.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wskaż zdanie z pytaniem retorycznym.
A.Która jest teraz godzina?
B.Dlaczego autobus się spóźnił?
C.Czy masz zeszyt do polskiego?
D.Kto z nas nie lubi ciepłych wakacji?
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Pytanie retoryczne zadaje się nie po to, by uzyskać informację, lecz by podkreślić myśl; odpowiedź jest oczywista.
Sprawdź, czy ktoś naprawdę oczekuje odpowiedzi.
Pytania A, B i C proszą o konkretną informację: godzinę, powód, fakt.
W pytaniu D oczekiwana odpowiedź to „nikt” — mówiący zakłada, że wszyscy lubią wakacje, i chce to podkreślić.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Pytający nie zna godziny i chce ją poznać.
B) Pytający szuka konkretnego powodu spóźnienia.
C) Pytający chce wiedzieć, czy rozmówca ma zeszyt.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz pytanie retoryczne wśród pytań wymagających odpowiedzi.
Zadanie 30.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment wiersza.
> Idę, idę, idę przez pole, > idę, choć wiatr mnie pcha, > idę, bo tam czeka dom. > > Tekst autorski
Wskaż funkcję powtarzającego się wyrazu „idę”.
A.Podkreśla upór i wytrwałość mówiącego.
B.Opisuje wygląd pola.
C.Zadaje pytanie niewymagające odpowiedzi.
D.Przyrównuje wędrowca do wiatru.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Powtórzenie to wielokrotne użycie tego samego wyrazu; jego funkcję ustalasz, pytając, co ten wyraz mówi o mówiącym.
Wyraz „idę” pojawia się pięć razy, a wiatr utrudnia drogę.
Mimo tego mówiący za każdym razem powtarza, że idzie: nie zatrzymuje się.
Powtórzenie podkreśla więc jego wytrwałość i upór w dążeniu do domu.
Pozostałe odpowiedzi opisują coś, czego w wierszu nie ma: opis pola, pytanie, porównanie z wiatrem.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) „Idę” nic nie mówi o wyglądzie pola.
C) W wierszu nie ma żadnego pytania.
D) Wiatr utrudnia drogę, ale wędrowiec nie jest z nim przyrównany; brak słowa „jak”.
Sprawdzana umiejętność: Określasz funkcję powtórzenia w wierszu.
Zadanie 31.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj tekst.
> Czy ktoś lubi wstawać o szóstej rano? Czy ktoś lubi odrabiać lekcje w niedzielę wieczorem? > > Tekst autorski
Nazwij dwa środki stylistyczne, które występują w obu zdaniach tekstu.
Szukasz tego, co łączy oba zdania: ich rodzaju i budowy.
Oba zdania są pytaniami, ale nikt nie oczekuje odpowiedzi: oczywiste jest, że „nikt”, więc to pytanie retoryczne.
Oba zaczynają się od tych samych słów „Czy ktoś lubi”; to powtórzenie, a ponieważ stoi na początku kolejnych zdań, nazywa się je anaforą.
Razem te środki podkreślają, że nikt nie lubi tych obowiązków.
Poprawna odpowiedź: pytanie retoryczne i powtórzenie (anafora).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — nazwanie pytania retorycznego. 1 p. — nazwanie powtórzenia (dopuszczalne: anafora, paralelizm składniowy). 0 p. — inne odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
„porównanie” albo „metafora” — w tekście nic nie jest z niczym zestawione ani utożsamione.
„epitet” — w tekście nie ma przymiotników określających rzeczowniki.
Podanie jednej nazwy zamiast dwóch — pozwala zdobyć tylko 1 punkt.
Sprawdzana umiejętność: Nazywasz dwa środki stylistyczne użyte jednocześnie w krótkim tekście.
Zadanie 32.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wskaż zdanie, w którym wyróżnione wyrażenie użyto w znaczeniu przenośnym.
A.Zamknął drzwi na klucz.
B.Miała złote ręce i naprawiała wszystko w domu.
C.Kupiła złoty łańcuszek.
D.Wlał mleko do kubka.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Znaczenie dosłowne to znaczenie wprost; w znaczeniu przenośnym wyrażenie oznacza coś innego, niż wynika z dosłownego sensu jego słów.
Sprawdź, czy wyrażenie można zrozumieć wprost.
„Drzwi na klucz”, „złoty łańcuszek” i „mleko do kubka” oznaczają dokładnie to, co mówią.
„Złote ręce” nie oznaczają rąk ze złota; wyrażenie znaczy, że ktoś jest bardzo zdolny i zręczny w pracy. To jest znaczenie przenośne.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Zamknął drzwi na klucz” opisuje prawdziwą czynność.
C) „Złoty łańcuszek” to łańcuszek wykonany ze złota; słowo „złoty” użyto dosłownie.
D) „Wlał mleko do kubka” to zwykły opis czynności.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz wyrażenie użyte w znaczeniu przenośnym od użytego dosłownie.
Zadanie 33.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj zdanie.
> Jego słowa były zimnym prysznicem dla całej drużyny. > > Tekst autorski
Wskaż, co oznacza w tym zdaniu wyrażenie „zimny prysznic”.
A.Drużyna wzięła prysznic po meczu.
B.Trener kazał drużynie biegać.
C.Słowa ostudziły zapał drużyny i ją rozczarowały.
D.Słowa były bardzo głośne.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Wyrażenie jest użyte przenośnie; jego sens wynika z sytuacji, a nie z dosłownych słów.
Zimny prysznic nie jest tu prawdziwym prysznicem — „słowa” nie mogą nim być.
Zimna woda gwałtownie studzi i budzi z zapału; to samo robią słowa.
Zatem słowa kogoś gwałtownie ostudziły entuzjazm drużyny, rozczarowały ją.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Odczytanie wyrażenia dosłownie; w zdaniu nie ma mowy o myciu się.
B) Zdanie nic nie mówi o bieganiu ani o poleceniu trenera.
D) Wyrażenie nie dotyczy głośności, tylko wpływu słów na nastrój.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz znaczenie przenośne wyrażenia użytego w zdaniu.
Zadanie 34.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj dwa zdania.
> (1) Mała łódka utknęła na mieliźnie. > (2) Nasz projekt utknął na mieliźnie. > > Tekst autorski
a) Napisz, w którym zdaniu wyrażenie „utknąć na mieliźnie” użyto przenośnie. b) Wyjaśnij własnymi słowami, co ono znaczy w tym zdaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) w zdaniu (2); b) projekt zatrzymał się i nie może iść dalej (np. z powodu trudności, problemów).
Rozwiązanie
Porównujesz oba zdania i sprawdzasz, o czym mówią.
W zdaniu (1) łódka naprawdę siada na płytkim dnie i nie może płynąć: znaczenie dosłowne.
W zdaniu (2) mowa o projekcie, który nie ma żadnej mielizny, więc wyrażenie jest użyte przenośnie.
Przenośnie znaczy ono: coś (tu: projekt) zatrzymało się z powodu przeszkód i nie posuwa się naprzód.
Poprawna odpowiedź: a) zdanie (2); b) projekt utknął, bo napotkał trudności i nie można go dalej realizować.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie zdania (2). 1 p. — wyjaśnienie, że projekt zatrzymał się / nie może iść dalej z powodu trudności lub przeszkód. 0 p. — inne odpowiedzi albo brak odpowiedzi; wyjaśnienie odnoszące się do łódki nie daje punktu.
Typowe błędy
Wskazanie zdania (1) — łódź rzeczywiście może utknąć na mieliźnie.
Wyjaśnienie dosłowne w stylu „projekt wpłynął na płytką wodę”.
Odpowiedź ogólnikowa („coś się stało”) bez wskazania, że projekt został zatrzymany.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz dosłowne i przenośne użycie tego samego wyrażenia i wyjaśniasz jego sens.
Zadanie 35.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj wiersz.
> Siedzę nad rzeką, patrzę w wodę, > lubię tę ciszę i tę pogodę. > Wędkę trzymam, czekam sam, > dobrze mi z tym, mówię wam. > > Słońce wychodzi zza olszyny, > spokój mnie ogarnia bez przyczyny. > Choć ryba może nie wyskoczy, > wciąż mam spokojne, jasne oczy. > > Tekst autorski
Wskaż, kim jest podmiot liryczny w tym wierszu.
A.Autorem wiersza, który na pewno siedział w takim miejscu.
B.Osobą mówiącą w wierszu, która siedzi nad rzeką i czeka na rybę.
C.Rzeką, o której mówi wiersz.
D.Czytelnikiem, który czyta wiersz.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Podmiot liryczny to osoba (albo istota), która mówi w wierszu; zwykle rozpoznajesz ją po formach „ja”.
Poszukaj w wierszu form pierwszej osoby: „siedzę”, „trzymam”, „czekam”, „mam”.
Zauważ, że to ktoś, kto siedzi nad wodą z wędką i opowiada o swoim spokoju.
Pamiętaj, że podmiot liryczny nie musi być tożsamy z autorem; o autorze wiersz nic nie mówi.
Rzeka jest miejscem sytuacji, a czytelnik nie jest nigdzie wskazany jako mówiący.
Podmiotem lirycznym jest osoba mówiąca w wierszu, która siedzi nad rzeką i czeka na rybę (odpowiedź B).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Uczeń utożsamia podmiot liryczny z autorem; z wiersza nie wynika, że autor tak spędził dzień.
C) Rzeka jest tylko elementem opisanego świata, nie mówi w wierszu.
D) Czytelnik odbiera wiersz, ale nie jest jego mówiącym.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz podmiot liryczny jako osobę mówiącą w wierszu i nie mylisz go z autorem.
Zadanie 36.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj wiersz.
> Daleko od domu zasnąć nie mogę, > bo wciąż wracam myślą w znajomą drogę. > Tu wszystko obce, nawet cień, > tęsknię za domem każdy dzień. > > W kopercie list, już prawie zdarty, > czytam go znów, bo jestem uparty. > Niech przyjdzie wiosna i wolny czas, > wrócę tam, gdzie czekają na nas. > > Tekst autorski
a) Nazwij uczucie, które przeżywa podmiot liryczny. b) Wypisz z wiersza jeden wers, który to uczucie potwierdza.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) tęsknota (za domem); b) np. „tęsknię za domem każdy dzień”
Rozwiązanie
Uczucie podmiotu lirycznego odczytujesz z tego, co mówi o sobie, i z tego, jak opisuje otoczenie.
Podmiot mówi o sobie: „zasnąć nie mogę”, „wciąż wracam myślą”, „tęsknię”.
Wszystko wokół jest dla niego obce, a myślami jest w domu rodzinnym.
Wynika z tego, że czuje tęsknotę za domem (podpunkt a).
W podpunkcie b wybierz wers, w którym uczucie jest wyrażone najwyraźniej, np. „tęsknię za domem każdy dzień”.
Podmiot liryczny przeżywa tęsknotę za domem, a potwierdza to m.in. wers „tęsknię za domem każdy dzień”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — a) poprawne nazwanie uczucia: tęsknota (akceptowane też: nostalgia, smutek z powodu rozłąki, samotność, poczucie obcości). 1 p. — b) wypisanie wersu zgodnego z wierszem i potwierdzającego uczucie: „Daleko od domu zasnąć nie mogę”, „bo wciąż wracam myślą w znajomą drogę”, „Tu wszystko obce, nawet cień”, „tęsknię za domem każdy dzień” albo „wrócę tam, gdzie czekają na nas” (wystarczy fragment wersu). 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
a) Uczeń pisze „radość” lub „złość”; w wierszu nie ma żadnego sygnału takich uczuć.
b) Uczeń przepisuje wers, który nie wyraża uczucia (np. „W kopercie list, już prawie zdarty”), choć podpowiada rozłąkę, nie nazywa uczucia ani nie pokazuje go wprost.
Uczeń podaje uczucie autora zamiast uczucia podmiotu; pytanie dotyczy podmiotu lirycznego.
Sprawdzana umiejętność: Określasz uczucie podmiotu lirycznego i potwierdzasz je wersem z wiersza.
Zadanie 37.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj wiersz.
> Wróciłam wczoraj do babcinego domu, > nie powiedziałam o tym nikomu. > W sieni pachniało lipą i miodem, > szłam po schodach cichym chodem. > > Babcia mnie długo przytulała, > a lipa za oknem szumiała. > Zostanę tu do jutra rana, > to chwila tak długo wyczekiwana. > > Tekst autorski
Wskaż poprawny wniosek o podmiocie lirycznym.
A.Jest osobą płci żeńskiej, o czym świadczą formy czasowników, np. „wróciłam”, „powiedziałam”.
B.Jest babcią, ponieważ to ona jest najważniejszą postacią wiersza.
C.Jest autorką wiersza i na pewno opisuje swoje prawdziwe życie.
D.Jest małym dzieckiem, ponieważ odwiedza babcię.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
O podmiocie lirycznym wnioskujesz z tego, co wiersz o nim mówi wprost, także z końcówek czasowników.
Wypisz formy czasowników, którymi podmiot mówi o sobie: „wróciłam”, „powiedziałam”, „szłam”.
Końcówki „-łam” wskazują na rodzaj żeński, więc podmiot jest osobą płci żeńskiej.
Babcia jest postacią, o której podmiot mówi („Babcia mnie długo przytulała”), więc nie jest podmiotem.
Wiersz nie podaje wieku podmiotu ani nie pozwala stwierdzić, że opisuje prawdziwe życie autorki.
Poprawny wniosek: podmiot liryczny jest osobą płci żeńskiej (odpowiedź A).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Uczeń myli postać, o której mowa w wierszu, z osobą mówiącą; babcia jest bohaterką, nie mówi.
C) Uczeń utożsamia podmiot z autorką; z wiersza nie wynika, że to prawdziwe wspomnienie autorki.
D) Wiek podmiotu nie jest podany; odwiedzanie babci nie dowodzi, że to dziecko.
Sprawdzana umiejętność: Wnioskujesz o cechach podmiotu lirycznego z form gramatycznych i odróżniasz go od bohaterów wiersza.
Zadanie 38.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj wiersz.
> Wietrze, nie pędź tak przez pole, > zajrzyj do mnie, usiądź przy stole. > Opowiedz, co słychać za lasem, > a potem leć dalej z hałasem. > > Zanieś ten list do mojej siostry, > lecz nie rwij go, choć jesteś ostry. > Potem wróć do mnie znad jej domu > i opowiedz o tym po kryjomu. > > Tekst autorski
Wskaż, do kogo podmiot liryczny kieruje swoje słowa w tym wierszu.
A.Do lasu.
B.Do siostry podmiotu.
C.Do wiatru.
D.Do czytelnika wiersza.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Adresat liryczny to ten, do kogo podmiot zwraca się w wierszu; zwykle poznajesz go po wołaczu i poleceniach.
Zwróć uwagę na pierwszy wyraz wiersza: „Wietrze” to wołacz, czyli bezpośredni zwrot.
Sprawdź czasowniki w trybie rozkazującym: „nie pędź”, „zajrzyj”, „usiądź”, „opowiedz”, „zanieś”, „wróć”; wszystkie kierowane są do wiatru.
Siostra występuje tylko jako ktoś, do kogo wiatr ma zanieść list; podmiot nie mówi do niej, lecz o niej.
Adresatem lirycznym jest wiatr (odpowiedź C).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Las pojawia się w wierszu jako miejsce („za lasem”), a nie ktoś, do kogo podmiot mówi.
B) Siostra jest odbiorczynią listu, ale podmiot zwraca się do wiatru, a o siostrze mówi w trzeciej osobie.
D) W wierszu nie ma żadnego zwrotu do czytelnika.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz adresata lirycznego, do którego podmiot kieruje swoje słowa.
Zadanie 39.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj wiersz.
> Przyjacielu, nie wieszaj głowy, > jutro będzie dzień nowy. > Pójdę z tobą przez deszcz i błoto, > bo dla mnie przyjaźń to czyste złoto. > > Gdy przyjdzie do ciebie ciężka noc, > zawołaj mnie, a przyjdę na pomoc. > Razem przetrwamy każdy dzień, > bo ja nie znikam, gdy wokół cień. > > Tekst autorski
a) Wypisz z wiersza wyraz, którym podmiot liryczny zwraca się do adresata. b) Napisz, jaka relacja łączy podmiot liryczny z adresatem.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) Przyjacielu; b) przyjaźń (podmiot jest przyjacielem adresata i chce go wspierać)
Rozwiązanie
Zwrot do adresata to wyraz w wołaczu, a relację odczytujesz z tego, co podmiot mu obiecuje.
Znajdź wołacz na początku wiersza: „Przyjacielu” (podpunkt a).
Zobacz, co podmiot obiecuje: „pójdę z tobą”, „przyjdę na pomoc”, „razem przetrwamy”.
Wers „dla mnie przyjaźń to czyste złoto” wprost nazywa więź.
Wnioskujesz, że podmiot i adresat są przyjaciółmi, a podmiot pociesza i wspiera adresata (podpunkt b).
Podmiot zwraca się do adresata słowem „Przyjacielu”, a łączy ich przyjaźń.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — a) wypisanie wyrazu „Przyjacielu”. 1 p. — b) wskazanie przyjaźni jako relacji (akceptowane: „są przyjaciółmi”, „podmiot wspiera przyjaciela”). 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
a) Uczeń wypisuje „nie wieszaj głowy” (to polecenie, nie sam zwrot) albo „deszcz”.
b) Uczeń pisze „rodzina” lub „miłość”; wiersz mówi o przyjaźni.
Uczeń odpowiada, że adresatem jest czytelnik; zwrot „Przyjacielu” wskazuje konkretnego adresata.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz zwrot do adresata lirycznego i określasz relację łączącą go z podmiotem.
Zadanie 40.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj wiersz.
> Jesieni, nie zrywaj liści z klonu, > niech jeszcze zdobią okno od balkonu. > Nie sypaj jeszcze śniegu na dachy, > bo za wcześnie na takie strachy. > > Mamo, chodź ze mną do sadu, > zbierzemy jabłka bez ładu. > Wrócimy do domu o zmroku, > z jabłkami i z uśmiechem w oku. > > Tekst autorski
Podaj adresata lirycznego pierwszej strofy i adresata lirycznego drugiej strofy.
Odpowiedź
Odpowiedź:Strofa 1: jesień (pora roku, do której podmiot zwraca się jak do osoby); strofa 2: mama.
Rozwiązanie
Adresata lirycznego ustalasz osobno dla każdej strofy, bo może się zmieniać.
W pierwszej strofie znajdź wołacz: „Jesieni”. Podmiot prosi jesień, by nie zrywała liści ani nie sypała śniegu.
Adresatem pierwszej strofy jest więc jesień, czyli pora roku potraktowana jak osoba.
W drugiej strofie znajdź wołacz: „Mamo”. Podmiot zaprasza ją do sadu.
Adresatem drugiej strofy jest więc mama.
Adresatem pierwszej strofy jest jesień, a drugiej mama.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie jesieni jako adresata pierwszej strofy. 1 p. — wskazanie mamy jako adresata drugiej strofy. 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uczeń zakłada, że w całym wierszu jest jeden adresat, i podaje „jesień” dla obu strof albo „mamę” dla obu.
Uczeń podaje klon lub śnieg; to rzeczy wymienione w wierszu, a nie adresaci zwrotu.
Uczeń pisze o podmiocie („dziecko”) zamiast o adresacie.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz adresatów lirycznych w różnych częściach wiersza.
Zadanie 41.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj wiersz.
> Nad miastem wstaje szary dzień, > a pod murami jeszcze leży cień. > Latarnia gaśnie, tramwaj dzwoni, > a pies na rogu za kotem goni. > > Biegną do szkoły dzieci, > a słońce już im w oczy świeci. > Z daleka dzwonek znów woła, > bo otwarta jest już szkoła. > > Na placu leży czyjaś zabawka, > a obok pusta jeszcze ławka. > W oknach błyszczą wielkie szyby, > w sklepie świeże leżą ryby. > > Tekst autorski
Wskaż poprawny opis budowy wiersza.
A.Cztery strofy po trzy wersy.
B.Dwie strofy po sześć wersów.
C.Dwanaście strof, a każda ma jeden wers.
D.Trzy strofy po cztery wersy.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Wers to jedna linijka wiersza, a strofa to grupa wersów oddzielona od innych pustym wierszem.
Policz grupy wersów oddzielone odstępem: są trzy.
Policz wersy w pierwszej strofie: „Nad miastem…”, „a pod murami…”, „Latarnia gaśnie…”, „a pies na rogu…”; razem 4.
Druga i trzecia strofa również mają po 4 wersy.
Razem wiersz ma 12 wersów w 3 strofach.
Wiersz składa się z trzech strof po cztery wersy (odpowiedź D).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Uczeń myli liczbę strof z liczbą wersów w strofie: ma 3 strofy, nie 4.
B) Uczeń nie zauważa odstępów między strofami i dzieli 12 wersów na dwie równe części; odstępy są dwa, więc strof jest trzy.
C) Uczeń myli wers ze strofą: 12 to liczba wersów, a nie strof.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz wers od strofy i podajesz liczbę strof oraz wersów w wierszu.
Zadanie 42.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj wiersz.
> Nad portem krąży mewa, > a nad wodą ktoś cicho śpiewa. > Tutaj szumi fala biała, > a na brzegu stoi skała. > > Dziś na morzu jest pogoda, > żagle niesie cicha woda, > a mnie stąd odejść szkoda. > > Gdy zapada nocny mrok, > robię na piasku ostatni krok. > Spokojna, ciepła, letnia noc > dodaje wszystkim nową moc. > > Tekst autorski
a) Podaj liczbę strof w wierszu. b) Podaj liczbę wersów w całym wierszu.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) 3 strofy; b) 11 wersów (4 + 3 + 4)
Rozwiązanie
Strofy liczysz po odstępach między grupami wersów, a wersy po linijkach tekstu.
Policz grupy oddzielone pustym wierszem: pierwsza (o mewie i fali), druga (o pogodzie) i trzecia (o nocy), czyli 3 strofy.
Policz wersy w pierwszej strofie: 4.
Policz wersy w drugiej strofie: 3, bo ta strofa jest krótsza.
Policz wersy w trzeciej strofie: 4.
Dodaj: 4 + 3 + 4 = 11.
Wiersz ma 3 strofy i 11 wersów.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — a) podanie liczby 3. 1 p. — b) podanie liczby 11. 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uczeń zakłada, że wszystkie strofy mają po 4 wersy, i podaje 12 wersów.
Uczeń myli strofę z wersem i jako liczbę strof podaje 11.
Uczeń liczy zdania zamiast wersów; zdanie może zajmować kilka wersów.
Sprawdzana umiejętność: Liczysz strofy oraz wersy w wierszu o strofach różnej długości.
Zadanie 43.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj wiersz.
> Na polu biały leży świat, > a w ogrodzie zamarzł kwiat. > Wokół paruje srebrny mróz, > a przez wieś powoli sunie wóz. > > Na piecu śpi leniwy kot, > a śnieg zasypał stary płot. > Za oknem ciemny stoi las, > a w domu ciepły płynie czas. > > Dzieci wyciągnęły z komórki sanki, > zjeżdżają z góry w mroźne ranki. > Policzki mają rumiane, czerwone, > a ręce od śniegu zmrożone. > > Zasypiam w cieple w pokoju mym, > a z komina wciąż unosi się dym. > > Tekst autorski
Wskaż poprawny opis budowy wiersza.
A.Wiersz ma trzy strofy i czternaście wersów.
B.Wiersz ma cztery strofy i czternaście wersów; ostatnia strofa ma dwa wersy.
C.Wiersz ma cztery strofy po cztery wersy.
D.Wiersz ma czternaście strof, bo każdy wers jest osobną strofą.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Budowę wiersza ustalasz, licząc osobno strofy i wersy w każdej z nich.
Policz grupy wersów oddzielone odstępami: są cztery strofy.
Policz wersy w kolejnych strofach: pierwsza ma 4, druga 4, trzecia 4, czwarta 2.
Dodaj: 4 + 4 + 4 + 2 = 14 wersów.
Sprawdź warianty: tylko B zgadza się z liczbą strof, liczbą wersów i długością ostatniej strofy.
Wiersz ma cztery strofy i czternaście wersów, a ostatnia strofa ma dwa wersy (odpowiedź B).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Uczeń nie widzi odstępu przed dwuwersem i dolicza go do trzeciej strofy; wychodzą trzy strofy, choć wersów jest 14, a strof cztery.
C) Uczeń zakłada, że wszystkie strofy mają po cztery wersy; ostatnia ma tylko dwa.
D) Uczeń myli wers ze strofą.
Sprawdzana umiejętność: Wybierasz poprawny opis budowy wiersza o strofach różnej długości.
Zadanie 44.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj wiersz.
> Mój kot drzemie na parapecie, > a słońce grzeje go w lecie. > Śni mu się rybka złota, > nie czeka go dziś żadna robota. > > Gdy wieczór zejdzie nad ogrodem, > kot wróci do mnie miękkim chodem. > Zasypia przy mnie, a ja we śnie > widzę, że kot jest zawsze przy mnie. > > Tekst autorski
Wskaż, jaki układ rymów występuje w tym wierszu.
A.Rym parzysty (aabb).
B.Rym krzyżowy (abab).
C.Rym okalający (abba).
D.Wiersz nie ma rymów.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Układ rymów ustalasz, porównując końcówki kolejnych wersów i oznaczając je literami.
Rymują się wersy sąsiednie: 1 z 2 i 3 z 4, więc układ to aabb.
W drugiej strofie jest tak samo: „ogrodem” – „chodem” (c, c), „śnie” – „mnie” (d, d).
Wiersz ma rym parzysty (odpowiedź A).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Rym krzyżowy to abab; tu rymują się wersy leżące obok siebie, a nie co drugi.
C) Rym okalający to abba; tu pierwszy wers nie rymuje się z czwartym.
D) W wierszu są rymy: „parapecie – lecie”, „złota – robota” i inne.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz rym parzysty (aabb) w strofach wiersza.
Zadanie 45.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj wiersz.
> Jesienią chodzę po ogrodzie, > nad głową niebo jest szare, > liście spadają w tej pogodzie, > a wiatr zabiera, co jest stare. > > Zbieram kasztany do kieszeni, > choć w parku zapada już mrok, > ostatni liść błyszczy wśród zieleni, > spieszę się, więc przyspieszam krok. > > Tekst autorski
Wskaż nazwę układu rymów w pierwszej strofie.
A.Rym parzysty (aabb).
B.Rym okalający (abba).
C.Rym krzyżowy (abab).
D.Brak rymów.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Układ rymów ustalasz, oznaczając literami końcówki kolejnych wersów.
Wers 1 kończy się na „ogrodzie” (a), wers 2 na „szare” (b).
Wers 3 kończy się na „pogodzie” (a), więc rymuje się z wersem 1.
Wers 4 kończy się na „stare” (b), więc rymuje się z wersem 2.
Układ to abab: rymują się wersy 1 i 3 oraz 2 i 4.
Pierwsza strofa ma rym krzyżowy (odpowiedź C).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Rym parzysty wymagałby, by wers 1 rymował się z 2; tu „ogrodzie” nie rymuje się z „szare”.
B) Rym okalający wymagałby rymu pierwszego wersu z czwartym; tu „ogrodzie” i „stare” się nie rymują.
D) W strofie są rymy: „ogrodzie – pogodzie” i „szare – stare”.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz rym krzyżowy (abab) w strofie.
Zadanie 46.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj wiersz.
> Wraca do miasta wiosna, > ptaki wracają z dalekich stron, > w ich śpiewie słychać wesoły ton, > a ulica jest jasna i radosna. > > Dzieci wybiegły na boisko, > wokół dźwięczy dziecięcy gwar, > a wiosna to dla nich największy dar, > bo wszystko jest teraz tak blisko. > > Tekst autorski
a) Zapisz literami układ rymów w obu strofach (oddziel strofy spacją; dla rymujących się wersów użyj tej samej litery). b) Podaj nazwę tego układu rymów.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) abba cddc; b) rym okalający (także: otaczający)
Rozwiązanie
Układ rymów zapisujesz, przypisując tę samą literę wersom o tej samej końcówce.
Pierwsza strofa: „wiosna” (a), „stron” (b), „ton” (b), „radosna” (a); zapis abba.
Druga strofa: „boisko” (c), „gwar” (d), „dar” (d), „blisko” (c); zapis cddc.
W obu strofach pierwszy wers rymuje się z czwartym, a dwa środkowe ze sobą.
Taki układ nazywa się rymem okalającym.
Wiersz ma układ abba cddc, czyli rym okalający.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — a) zapis abba cddc (akceptowane: inne litery, o ile układ jest ten sam i strofy mają różne rymy, np. ABBA CDDC). 1 p. — b) nazwa: rym okalający (akceptowane: otaczający). 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uczeń zapisuje abab cdcd; to rym krzyżowy, a w wierszu rymuje się pierwszy wers z czwartym.
Uczeń zapisuje abba abba, choć w drugiej strofie są inne rymy niż w pierwszej.
Uczeń nazywa układ rymem parzystym, bo kojarzy go z rymami „obok siebie”.
Sprawdzana umiejętność: Zapisujesz literami układ rymów i nazywasz rym okalający.
Zadanie 47.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj wiersz.
> Płynie rzeka wśród łąk zielonych, > jej wody wytyczają szlak, > szumi cicho pod mostami, > a nad nią krąży biały ptak. > > Rybak zarzuca wędkę w trzciny, > patrzy, jak wieczór wita świat, > a ja przyglądam się z mostu, > a po wodzie płynie biały kwiat. > > Tekst autorski
Wskaż, które wersy pierwszej strofy się rymują (wersy numeruj od 1 do 4 w obrębie tej strofy).
A.Wersy 1 i 2.
B.Wersy 1 i 3.
C.Wersy 3 i 4.
D.Wersy 2 i 4.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Rymują się wersy o jednakowych końcówkach, nawet jeśli pozostałe wersy nie mają pary.
Wypisz końcówki wersów pierwszej strofy: „zielonych”, „szlak”, „mostami”, „ptak”.
Porównaj je: „szlak” i „ptak” brzmią tak samo na końcu (-ak).
„Zielonych” i „mostami” nie rymują się ani ze sobą, ani z żadnym innym wersem.
Rym tworzą więc wersy 2 i 4 (układ xaxa, rymy w drugim i czwartym wersie).
Rymują się wersy 2 i 4 (odpowiedź D).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Zielonych” i „szlak” nie mają wspólnej końcówki.
B) „Zielonych” i „mostami” nie rymują się; wspólne jest tylko to, że oba wersy są nieparzyste.
C) „Mostami” i „ptak” nie rymują się.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz, które wersy strofy się rymują, gdy rymuje się tylko część wersów.
Zadanie 48.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj wiersz.
> Wiatr po polach śnieg przewiewa, > a w gałęziach ptak nie śpiewa. > Pusty jest dziś cichy las — > Wiosno, przyjdź do nas! > > Wcześnie zapada za oknem mrok, > mróz zamraża każdy krok. > Wlecze się zimowy czas — > Wiosno, przyjdź do nas! > > Sypię ptakom ziarno z dłoni, > a dzień ku wiośnie szybciej goni. > Gra na szybach mroźny bas — > Wiosno, przyjdź do nas! > > Tekst autorski
Wskaż refren tego wiersza.
A.„Wiatr po polach śnieg przewiewa”
B.„Wiosno, przyjdź do nas!”
C.„Pusty jest dziś cichy las”
D.„Wlecze się zimowy czas”
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Refren to wers (lub wersy) powtarzany w tym samym miejscu kolejnych strof.
Porównaj ostatnie wersy wszystkich strof.
Wers „Wiosno, przyjdź do nas!” kończy każdą z trzech strof i brzmi za każdym razem tak samo.
Pozostałe wersy (z wiatrem, lasem, czasem) występują tylko raz.
Refrenem jest wers „Wiosno, przyjdź do nas!” (odpowiedź B).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To pierwszy wers wiersza, ale nie powtarza się w kolejnych strofach.
C) Wers występuje tylko w pierwszej strofie; refren musi się powtarzać.
D) Wers występuje tylko w drugiej strofie.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz refren jako powtarzający się wers w kolejnych strofach.
Zadanie 49.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj wiersz. Wersy numeruj od 1 do 12, licząc od początku wiersza.
> Słońce wstaje nad doliną, > a my z domu idziemy z rodziną. > Idziemy, śpiewamy, idziemy, > razem do celu dojdziemy. > > W południe siadamy na trawie, > dzielimy kanapki w zabawie. > Idziemy, śpiewamy, idziemy, > razem do celu dojdziemy. > > Wieczorem wracamy z dalekich gór, > a wiatr nam śpiewa jak wielki chór. > Idziemy, śpiewamy, idziemy, > razem do celu dojdziemy. > > Tekst autorski
a) Podaj numery wersów, które tworzą refren. b) Podaj, ile razy refren pojawia się w wierszu.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) wersy 3–4, 7–8 i 11–12; b) trzy razy
Rozwiązanie
Refren to powtarzające się wersy, więc szukasz fragmentu, który wraca w każdej strofie bez zmian.
Zapisz numery wersów strofami: 1–4, 5–8, 9–12.
Porównaj końcówki strof: dwa ostatnie wersy każdej strofy brzmią tak samo.
W pierwszej strofie to wersy 3 i 4, w drugiej 7 i 8, w trzeciej 11 i 12.
Refren występuje w trzech strofach, więc pojawia się trzy razy.
Refren tworzą wersy 3–4, 7–8 i 11–12 i występuje trzy razy.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — a) podanie wersów 3–4, 7–8 i 11–12 (wszystkie trzy pary). 1 p. — b) podanie liczby 3. 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uczeń podaje tylko wersy 3 i 4 (pierwsze wystąpienie) i pomija powtórzenia.
Uczeń numeruje wersy w każdej strofie od nowa (1–4) i podaje „3–4”.
Uczeń uznaje za refren wers „Słońce wstaje nad doliną”, bo stoi na początku, choć się nie powtarza.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz wersy refrenu i podajesz liczbę jego powtórzeń.
Zadanie 50.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj wiersz.
> Wieczór kładzie się nad wodą, > w powietrzu pachnie ciepłą pogodą. > Trzciny kołyszą się leniwie, > a ja siedzę tu szczęśliwie. > > Księżyc wspina się nad las, > spokój otula każdego z nas. > Nic nie krzyczy, nic nie woła, > noc jest dobra i spokojna dookoła. > > Tekst autorski
Wskaż nastrój tego wiersza.
A.Wesoły i hałaśliwy.
B.Groźny i niepokojący.
C.Spokojny i kojący.
D.Smutny i żałobny.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Nastrój wiersza wyczytujesz z obrazów, słów i uczuć, które się w nim pojawiają.
Zwróć uwagę na obrazy: wieczór nad wodą, kołyszące się trzciny, wschodzący księżyc.
Zwróć uwagę na słowa: „leniwie”, „szczęśliwie”, „spokój otula”, „spokojna dookoła”.
Nic w wierszu nie jest głośne, groźne ani smutne; wszystko jest ciche i łagodne.
Nastrój wiersza jest spokojny i kojący (odpowiedź C).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Szczęśliwie” sugeruje radość, ale cały wiersz jest cichy, bez hałasu.
B) Noc i ciemność kojarzą się z lękiem, ale tu noc jest „dobra i spokojna”.
D) Nic w wierszu nie wyraża smutku ani żałoby.
Sprawdzana umiejętność: Określasz nastrój wiersza na podstawie opisanych w nim obrazów.
Zadanie 51.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj wiersz.
> Stoję samotnie na przystanku, > wokół mgła i szarość poranku. > Za kołnierzem czuję chłód, > bo w kałużach pęka cienki lód. > > Droga do domu jest daleka, > lecz w domu ktoś na mnie czeka. > Autobus wreszcie nadjeżdża z hukiem > i skręca w moją stronę szerokim łukiem. > > Tekst autorski
Opisz sytuację liryczną: napisz, gdzie i kiedy znajduje się podmiot liryczny oraz co robi.
Odpowiedź
Odpowiedź:Podmiot stoi na przystanku w mglisty, zimny poranek i czeka na autobus (myśli o drodze do domu).
Rozwiązanie
Sytuacja liryczna to miejsce, czas i działanie podmiotu w chwili, którą opisuje wiersz.
Miejsce: podmiot mówi „stoję samotnie na przystanku”.
Czas: jest poranek („szarość poranku”), mglisty i zimny („mgła”, „chłód”, „pęka cienki lód”).
Czynność: podmiot czeka na autobus, który w końcu nadjeżdża, i myśli o domu.
Złóż te elementy w jedno zdanie.
Podmiot liryczny stoi na przystanku w mglisty, zimny poranek i czeka na autobus.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie miejsca i czasu: przystanek oraz poranek (akceptowane też dopisanie mgły, zimna). 1 p. — wskazanie czynności: czeka na autobus (akceptowane też: wraca do domu, myśli o domu). 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uczeń podaje tylko miejsce i pomija czas albo czynność.
Uczeń pisze o uczuciach („tęskni za domem”) zamiast o miejscu, czasie i czynności.
Uczeń podaje czas „wieczór” lub „noc”; wiersz mówi o poranku.
Sprawdzana umiejętność: Opisujesz sytuację liryczną: miejsce, czas i czynność podmiotu.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności