W tej książce: ogłoszenie, przemówienie, teza, opowiadanie, rozprawka, apel, środki retoryczne, elementy ogłoszenia, pisanie, zakończenie. 40 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Samorząd Uczniowski przygotowuje ogłoszenie o kiermaszu używanych książek. Wskaż zestaw informacji, który powinien znaleźć się w ogłoszeniu.
A.kto organizuje, dla kogo, co się odbędzie, kiedy, gdzie
B.kto organizuje, ulubione książki organizatorów, historia kiermaszu, cennik z poprzednich lat
C.co się odbędzie, opinia autora o książkach, życzenia dla uczestników
D.kiedy, gdzie, opowieść o tym, jak organizatorzy przygotowywali się do kiermaszu
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Ogłoszenie ma krótko poinformować o wydarzeniu, więc zawiera pięć podstawowych elementów (tak jak ocenia się je na egzaminie): kto ogłasza, dla kogo, o czym, kiedy i gdzie.
Sprawdź, czy zestaw odpowiada na pytania: kto ogłasza, dla kogo, o czym (co się odbędzie), kiedy i gdzie.
W zestawie A jest pięć elementów: kto, dla kogo, co, kiedy, gdzie.
W zestawach B, C i D brakuje części z nich, a pojawiają się wątki, które nie pomagają czytelnikowi (opinie, wspomnienia, opowieść).
Kontakt lub zapisy dopisujesz tylko wtedy, gdy polecenie tego wymaga.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Jest organizator, ale brakuje adresatów, informacji, co się odbędzie, terminu i miejsca; czytelnik nie wie, kiedy przyjść.
C) Brakuje organizatora, adresatów, terminu i miejsca; opinia i życzenia nie są informacją.
D) Termin i miejsce są, ale zabrakło organizatora, adresatów i informacji, jakie wydarzenie się odbędzie; opowieść o przygotowaniach zajmuje miejsce informacji.
Sprawdzana umiejętność: Wiesz, jakie informacje musi zawierać ogłoszenie, żeby czytelnik wiedział, co ma zrobić.
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Ogłoszenie powinno zawierać informacje: kto ogłasza, dla kogo, o czym, kiedy, gdzie. Której informacji brakuje w tym ogłoszeniu?
> Kiermasz książek! Samorząd Uczniowski zaprasza wszystkich uczniów do szkolnej biblioteki na kiermasz używanych książek. Wszystkie książki kosztują po kilka złotych. Pytania prosimy kierować do opiekunki samorządu, pokój 12.
A.kto ogłasza
B.dla kogo jest ogłoszenie
C.kiedy odbędzie się wydarzenie
D.gdzie odbędzie się wydarzenie
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Sprawdzasz po kolei pięć elementów ogłoszenia i szukasz tego, na który tekst nie odpowiada.
Kto ogłasza: Samorząd Uczniowski.
Dla kogo: wszyscy uczniowie.
O czym: kiermasz używanych książek.
Gdzie: szkolna biblioteka.
Kiedy: w tekście nie ma ani dnia, ani godziny. Cena książek i kontakt są dodatkowymi informacjami i nie zastępują terminu.
Poprawna odpowiedź to C: brakuje terminu kiermaszu.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Organizator jest podany: „Samorząd Uczniowski zaprasza”.
B) Adresaci są podani: „wszystkich uczniów”.
D) Miejsce jest podane: „do szkolnej biblioteki”.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz, której informacji brakuje w ogłoszeniu.
Zadanie 3.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj ogłoszenie. Wskaż, jakiej informacji w nim brakuje, i dopisz jedno zdanie, które ją uzupełni.
> Warsztaty aktorskie. Koło teatralne zaprasza wszystkich chętnych na warsztaty, które odbędą się w czwartek o 15.30. Zapisy: tel. 123 456 789.
Odpowiedź
Odpowiedź:Brakuje miejsca (gdzie odbędą się warsztaty). Przykład zdania: „Warsztaty odbędą się w sali numer 8.”
Uznaj każde zdanie, które podaje miejsce spotkania, np. „Spotkanie w sali teatralnej.”, „Zajęcia w auli szkolnej.”, „Prosimy przyjść do biblioteki.”.
Rozwiązanie
Porównujesz tekst z pięcioma elementami ogłoszenia: kto ogłasza, dla kogo, o czym, kiedy, gdzie.
Kto ogłasza: koło teatralne.
Dla kogo: wszyscy chętni.
O czym: warsztaty aktorskie.
Kiedy: w czwartek o 15.30.
Gdzie: tekst nie mówi, w jakim miejscu odbędą się warsztaty. (Numer telefonu do zapisów jest dodatkową informacją, nie zastępuje miejsca.)
Dopisujesz zdanie, które podaje miejsce, np. salę lub aulę.
Brakuje informacji o miejscu, więc dopisz np.: „Warsztaty odbędą się w sali numer 8.”
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie, że brakuje miejsca (gdzie). 1 p. — dopisanie zdania, które podaje miejsce wydarzenia. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uczeń wskazuje brak kontaktu, choć numer telefonu jest podany.
Uczeń wskazuje brak terminu, choć dzień i godzina są podane.
Uczeń dopisuje zdanie o czymś innym niż miejsce (np. zachętę „Warto przyjść!”), więc nie uzupełnia luki.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz brakujący element ogłoszenia i sam go uzupełniasz.
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Piszesz ogłoszenie o znalezionym telefonie. Które zdanie najlepiej pasuje do ogłoszenia?
A.Wczoraj po lekcjach długo szukałem klucza i bardzo się zdenerwowałem, a potem znalazłem telefon.
B.Na boisku znaleziono telefon w czarnym etui; właściciel może go odebrać u woźnego.
C.Mam nadzieję, że właściciel jest tak samo szczęśliwy jak ja, że telefon się znalazł!!!
D.Ludzie są dziś bardzo nieuważni, dlatego ciągle coś gubią.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Ogłoszenie jest krótkie i rzeczowe: podaje fakty potrzebne czytelnikowi, a nie przeżycia i opinie.
Szukasz zdania, które mówi, co znaleziono, gdzie i co robić dalej.
Zdanie B podaje przedmiot (telefon w czarnym etui), miejsce (boisko) i sposób odbioru (u woźnego).
Zdanie A opowiada o wydarzeniach i uczuciach autora, zdanie C wyraża emocje, a D to ogólna opinia.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To zdanie z opowiadania: czytelnik nie dowiaduje się, gdzie jest telefon.
C) Wykrzykniki i uczucia autora nie są informacją o tym, jak odzyskać telefon.
D) To ogólna opinia, która nie mówi nic o znalezionym przedmiocie.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz zdanie typowe dla ogłoszenia od zdania z opowiadania lub prywatnej rozmowy.
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W ćwiczeniu przyjmujemy, że ogłoszenie ocenia się w trzech kryteriach, po 1 punkcie: realizacja (czy są wszystkie wymagane informacje: kto ogłasza, dla kogo, o czym, kiedy, gdzie), forma (czy tekst ma cechy ogłoszenia, np. nagłówek, zwięzłość, zaproszenie) i język (poprawność i odpowiedni styl). Uwaga: na egzaminie CKE podział punktów jest inny (treść i forma 0–2, poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna 0–1). W którym kryterium ten tekst straci punkt?
> Turniej szachowy. Klub szachowy zaprasza uczniów klas czwartych–ósmych w środę o 14.00 do sali 7 na szkolny turniej. Zapisy do wtorku u opiekuna klubu. Bedzie fajna zabawa, no wpadajcie na luzie!
A.Tylko w realizacji, bo brakuje informacji o miejscu.
B.Tylko w formie, bo tekst nie ma nagłówka.
C.We wszystkich trzech kryteriach.
D.W języku, bo tekst zawiera błąd ortograficzny i potoczne zwroty.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Sprawdzasz tekst osobno w każdym kryterium.
Realizacja: są wszystkie elementy. Kto ogłasza: klub szachowy, dla kogo: uczniowie klas czwartych–ósmych, o czym: szkolny turniej, kiedy: środa 14.00, gdzie: sala 7 (do tego zapisy u opiekuna klubu). Punkt zostaje.
Forma: jest nagłówek „Turniej szachowy”, tekst jest krótki i zaprasza czytelników. Punkt zostaje.
Język: „bedzie” to błąd ortograficzny (powinno być „będzie”), a „fajna zabawa” i „wpadajcie na luzie” to potocyzmy, które nie pasują do ogłoszenia szkolnego.
Punkt przepada więc tylko w kryterium języka.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Miejsce jest podane: „do sali 7”.
B) Nagłówek jest: „Turniej szachowy”.
C) Realizacja i forma są poprawne, błędny jest tylko język.
Sprawdzana umiejętność: Oceniasz ogłoszenie według trzech kryteriów: realizacji, formy i języka.
Zadanie 6.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Podaj dwa powody, dla których ten tekst nie jest dobrym ogłoszeniem.
> Cześć wszystkim!!! Wiecie co? Wczoraj weszłam do biblioteki i okazało się, że jest tam fajna wystawa. Naprawdę musicie ją zobaczyć, bo jest super. Wystawa trwa do piątku.
Odpowiedź
Odpowiedź:Uznaj dowolne dwa różne powody z listy:
brak informacji o tym, kto ogłasza;
brak informacji o tym, dla kogo jest wystawa (adresaci);
brak informacji o tym, czego dotyczy wystawa (brak konkretnej nazwy lub tematu);
brak pełnego terminu (podano tylko koniec: „do piątku”; brak początku i godzin otwarcia) albo brak kontaktu;
tekst opowiada o przeszłym zdarzeniu autorki zamiast informować;
język potoczny („fajna”, „super”, „Wiecie co?”);
nadmiar wykrzykników;
brak nagłówka;
zbyt długi, niepotrzebny wstęp.
Rozwiązanie
Porównujesz tekst z cechami ogłoszenia: konkretne informacje, zwięzłość, rzeczowy styl, nagłówek.
Tekst zaczyna się od zwrotu „Cześć wszystkim!!!”, co jest zbyt potoczne.
Pierwsze zdania opowiadają, co autorka zrobiła wczoraj, a ogłoszenie ma informować o wydarzeniu.
Brakuje organizatora, tematu wystawy i kontaktu; podany jest tylko koniec terminu.
Wybierasz dwie wady, np.: tekst jest opowieścią, a nie informacją, oraz brakuje podstawowych danych (kto, co, kontakt).
Przykładowa odpowiedź: Tekst opowiada o wczorajszym wydarzeniu zamiast informować, a ponadto nie podaje, czego dotyczy wystawa ani kogo zapytać o szczegóły.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — pierwszy poprawny, uzasadniony powód. 1 p. — drugi, inny poprawny powód. 0 p. — brak poprawnego powodu albo dwa powody, które znaczą to samo (np. „potoczny język” i „używa słowa fajna”).
Typowe błędy
Uczeń pisze „tekst jest za krótki” lub „za długi”, nie wskazując, czego brakuje.
Uczeń pisze ogólnie „brak daty”, bez doprecyzowania; „do piątku” to termin końca, więc trzeba wskazać, że brakuje początku wystawy lub godzin.
Uczeń podaje dwa powody o tym samym (np. „fajna” i „super”), co liczy się jako jeden.
Sprawdzana umiejętność: Uzasadniasz, dlaczego tekst nie spełnia wymagań gatunku ogłoszenia.
Zadanie 7.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Poniższe ogłoszenie jest niepełne i napisane potocznie.
> Ej, ludzie! W sobote bedzie fajny turniej siatkówki, wpadajcie, bo bedzie super. Zapiszcie sie jak najszybciej!
Napisz poprawną wersję tego ogłoszenia (2–4 zdania). Wykorzystaj dane: organizator, Szkolny Klub Sportowy; turniej siatkówki dla klas siódmych i ósmych; sobota, godzina 10.00; sala gimnastyczna; zapisy do czwartku u nauczyciela wychowania fizycznego.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wypowiedź wzorcowa:
Turniej siatkówki! Szkolny Klub Sportowy zaprasza uczniów klas siódmych i ósmych na turniej siatkówki. Odbędzie się w sobotę o godzinie 10.00 w sali gimnastycznej. Zapisy przyjmuje do czwartku nauczyciel wychowania fizycznego.
Uznaj każdy tekst, który:
podaje wszystkie dane (organizator, turniej dla klas siódmych i ósmych, dzień i godzinę, miejsce, zapisy do czwartku u nauczyciela wf);
ma nagłówek albo zdanie zaproszenia, jest krótki i bez opowiadania;
jest napisany poprawnym, rzeczowym językiem, bez potocyzmów typu „ej, ludzie”, „fajny”, „super”.
Rozwiązanie
Poprawiasz ogłoszenie w trzech krokach: treść, forma, język.
Realizacja: sprawdź, czy tekst zawiera wszystkie dane z polecenia: kto (Szkolny Klub Sportowy), co (turniej siatkówki dla klas siódmych i ósmych), kiedy (sobota, 10.00), gdzie (sala gimnastyczna), zapisy (do czwartku u nauczyciela wf).
Forma: dodaj krótki nagłówek i napisz 2–4 zwięzłe zdania, które zapraszają i informują; usuń wykrzyknienia i zwrot „Ej, ludzie!”.
Język: zamień potoczne słowa („fajny”, „super”, „wpadajcie”) na neutralne („zaprasza”, „odbędzie się”) i popraw błędy: „sobotę”, „będzie”, „się”.
Sprawdź jeszcze raz, czy żadnej informacji nie pominąłeś.
Gotowy tekst ma wszystkie dane, formę ogłoszenia i poprawny język, jak w wypowiedzi wzorcowej.
Schemat punktowania i typowe błędy
2 p. — treść i forma: tekst zawiera wszystkie dane (kto ogłasza, dla kogo, o czym, kiedy, gdzie, a także zapisy do czwartku u nauczyciela wf) i ma cechy ogłoszenia (nagłówek lub zaproszenie, zwięzłość, informacyjny charakter, brak opowiadania); 1 p. za brak jednego z tych elementów. 1 p. — poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna: łącznie nie więcej niż dwa błędy, bez potocyzmów. 0 p. — pozostałe przypadki.
Typowe błędy
Uczeń przepisuje oryginał, poprawiając tylko ortografię; wciąż brakuje danych i styl jest potoczny.
Uczeń pomija zapisy albo godzinę, więc traci część punktów za treść i formę.
Uczeń zostawia „fajny”, „super” lub wykrzykniki, więc traci punkt za poprawność i styl.
Sprawdzana umiejętność: Poprawiasz niedokładne i potoczne ogłoszenie, uzupełniając dane i poprawiając język.
Zadanie 8.(0–3 pkt)Poziom trudności: łatwe
Zgubiłeś bluzę. Napisz ogłoszenie, które zawiesisz w szkole (2–4 zdania). Uwzględnij: granatowa bluza z kapturem; prawdopodobnie zostawiona w szatni przy sali gimnastycznej w poniedziałek po lekcjach; piszesz jako uczeń klasy 8b; zguba do odbioru u wychowawczyni, pokój 14.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wypowiedź wzorcowa:
Zguba! W poniedziałek po lekcjach prawdopodobnie zostawiłem w szatni przy sali gimnastycznej granatową bluzę z kapturem. Jeśli ktoś ją znalazł, proszę o zostawienie jej u wychowawczyni w pokoju 14. Z góry dziękuję. Uczeń klasy 8b
Uznaj każdy tekst, który:
podaje: co zginęło (granatowa bluza z kapturem), gdzie i kiedy (szatnia przy sali gimnastycznej, poniedziałek po lekcjach), kto ogłasza (uczeń klasy 8b), gdzie oddać (u wychowawczyni, pokój 14);
jest krótki, ma nagłówek lub wyraźne zwrócenie się do czytelników („Jeśli ktoś znalazł…”);
jest napisany poprawnie i rzeczowo.
Rozwiązanie
Ogłoszenie o zgubie ma odpowiadać na pytania: co zginęło, gdzie i kiedy, kto pisze, gdzie oddać.
Zacznij od nagłówka, np. „Zguba!”.
Napisz, co zginęło i jak wygląda: granatowa bluza z kapturem.
Podaj miejsce i czas zgubienia: szatnia przy sali gimnastycznej, poniedziałek po lekcjach.
Zwróć się do czytelników („Jeśli ktoś ją znalazł…”) i napisz, gdzie bluzę oddać: u wychowawczyni, pokój 14.
Podpisz się jako uczeń klasy 8b.
Sprawdź, czy tekst jest krótki, poprawny i bez opowiadania, jak się szukało bluzy.
Gotowe ogłoszenie ma wszystkie dane i krótką formę, jak w wypowiedzi wzorcowej.
Schemat punktowania i typowe błędy
2 p. — treść i forma: tekst podaje wszystkie dane (co, gdzie i kiedy zginęło, kto ogłasza, gdzie oddać) i ma cechy ogłoszenia (nagłówek lub zwrot do czytelników, zwięzłość, brak opowiadania); 1 p. za brak jednego z tych elementów. 1 p. — poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna: łącznie nie więcej niż dwa błędy, styl rzeczowy. 0 p. — pozostałe przypadki.
Typowe błędy
Uczeń pomija, gdzie bluzę oddać, więc ogłoszenie nie mówi czytelnikowi, co ma zrobić.
Uczeń opowiada, jak szukał bluzy i jak się zdenerwował; tekst staje się opowiadaniem.
Uczeń pisze „bluza” bez opisu (kolor, kaptur), więc znalazca nie pozna zguby.
Rada Rodziców organizuje szkolny festyn. Napisz ogłoszenie zapraszające uczniów i rodziców (2–5 zdań). Uwzględnij: sobota, od 11.00 do 15.00; szkolne boisko; konkursy dla dzieci i kiermasz ciast; wstęp wolny; informacje w sekretariacie szkoły.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wypowiedź wzorcowa:
Zapraszamy na szkolny festyn! Rada Rodziców zaprasza uczniów i rodziców na festyn, który odbędzie się w sobotę od 11.00 do 15.00 na szkolnym boisku. Czekają na Was konkursy dla dzieci i kiermasz ciast. Wstęp wolny. Szczegółowe informacje można uzyskać w sekretariacie szkoły.
Uznaj każdy tekst, który:
podaje organizatora (Rada Rodziców), rodzaj wydarzenia (festyn), termin (sobota, 11.00–15.00), miejsce (boisko), atrakcje lub ofertę oraz kontakt (sekretariat);
ma nagłówek lub zaproszenie, jest zwięzły i zwraca się do czytelników;
jest napisany poprawnym językiem; zwrot na „Wy”/„Państwo” jest dopuszczalny, byle spójny.
Rozwiązanie
Ogłoszenie-zaproszenie podaje fakty w kolejności, w jakiej czytelnik ich potrzebuje.
Zacznij od zaproszenia w nagłówku lub pierwszym zdaniu i nazwij organizatora: Rada Rodziców.
Podaj, co się odbędzie (festyn), oraz termin i miejsce: sobota od 11.00 do 15.00, szkolne boisko.
Dopisz, co czeka gości: konkursy dla dzieci i kiermasz ciast; dodaj, że wstęp jest wolny.
Zakończ informacją, gdzie zapytać o szczegóły: sekretariat szkoły.
Sprawdź, czy tekst ma 2–5 zdań i czy nie zawiera zbędnych opisów ani potocyzmów.
Gotowe ogłoszenie powinno wyglądać jak wypowiedź wzorcowa.
Schemat punktowania i typowe błędy
2 p. — treść i forma: tekst zawiera wszystkie dane (organizator, adresaci, wydarzenie, termin z godzinami, miejsce, atrakcje, wstęp wolny, kontakt) i ma cechy ogłoszenia (nagłówek lub zaproszenie, zwrot do adresatów, zwięzłość); 1 p. za brak jednego z tych elementów. 1 p. — poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna: łącznie nie więcej niż dwa błędy, odpowiednio uprzejmy styl, bez potocyzmów. 0 p. — pozostałe przypadki.
Typowe błędy
Uczeń podaje dzień, ale pomija godziny, albo nie pisze, gdzie szukać informacji.
Uczeń pisze zbyt długi tekst z opisem swoich wrażeń z poprzedniego festynu.
Uczeń używa potocznych zwrotów („będzie ekstra”, „wpadajcie”), co obniża ocenę języka.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz ogłoszenie zapraszające na wydarzenie szkolne i podajesz wszystkie dane.
Zadanie 10.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Jesteś członkiem samorządu uczniowskiego. Napisz ogłoszenie zachęcające uczniów do udziału w zbiórce plastikowych nakrętek (3–5 zdań). Wymyśl potrzebne szczegóły i uwzględnij: kto organizuje, do kiedy trwa zbiórka, gdzie oddawać nakrętki, na co zostanie przeznaczony dochód, kontakt do organizatorów.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wypowiedź wzorcowa:
Zbieramy nakrętki! Samorząd Uczniowski zaprasza wszystkich uczniów do udziału w zbiórce plastikowych nakrętek. Zbiórka trwa do 15 grudnia. Nakrętki można wrzucać do pojemnika przy wejściu głównym. Dochód ze sprzedaży zostanie przeznaczony na wsparcie schroniska dla zwierząt. Pytania proszę kierować do opiekuna samorządu w pokoju 3.
Uznaj każdy tekst, który:
podaje organizatora, termin końca zbiórki, miejsce oddawania, cel zbiórki i kontakt (każda z tych informacji może być wymyślona, byle była logiczna);
zachęca czytelników do udziału, jest krótki i zwięzły;
jest poprawny językowo, bez potocyzmów.
Rozwiązanie
W tym zadaniu szczegóły wymyślasz sam, ale muszą być wiarygodne i kompletne.
Wymyśl i zapisz organizatora (Samorząd Uczniowski), termin końca zbiórki, miejsce wrzucania nakrętek (pojemnik) oraz cel (np. pomoc dla schroniska).
Dodaj kontakt: osobę lub miejsce, gdzie zapytać o szczegóły.
Zacznij od nagłówka i zaproszenia do udziału.
Napisz 3–5 krótkich zdań, bez opowiadania o tym, dlaczego nakrętki są ważne.
Sprawdź, czy tekst zawiera wszystkie pięć danych z polecenia.
Przeczytaj tekst pod kątem poprawności i stylu.
Gotowe ogłoszenie ma wszystkie wymagane dane i formę ogłoszenia, jak w wypowiedzi wzorcowej.
Schemat punktowania i typowe błędy
2 p. — treść i forma: tekst zawiera wszystkie wymagane informacje (organizator, termin końca zbiórki, miejsce oddawania, cel, kontakt) i ma cechy ogłoszenia (nagłówek lub zachęta do udziału, zwięzłość, informacyjny charakter); 1 p. za brak jednego z tych elementów. 1 p. — poprawność językowa, ortograficzna i interpunkcyjna: łącznie nie więcej niż dwa błędy, styl rzeczowy. 0 p. — pozostałe przypadki.
Typowe błędy
Uczeń zapomina podać cel zbiórki, choć polecenie go wymaga.
Uczeń podaje termin w sposób niejasny („niedługo”, „wkrótce”), więc czytelnik nie wie, do kiedy oddawać nakrętki.
Uczeń pisze tekst w formie rozprawki o ochronie środowiska zamiast krótkiego ogłoszenia.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz ogłoszenie o zbiórce, samodzielnie ustalając szczegóły i uwzględniając cel akcji.
Zadanie 11.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przemówienie ma przekonać uczniów do czytania książek. Wskaż zdanie, które jest tezą tego przemówienia.
A.Czy lubicie czytać książki?
B.Czytanie książek jest dla młodego człowieka bardziej wartościowe niż spędzanie całych popołudni przed ekranem.
C.Przeczytajcie w tym miesiącu choć jedną książkę!
Teza to zdanie twierdzące, które wyraża stanowisko mówcy i które potem uzasadnia się argumentami.
Szukasz zdania, w którym mówca zajmuje stanowisko i można je uzasadnić.
Zdanie B wyraża ocenę (czytanie jest bardziej wartościowe) i wymaga argumentów, więc jest tezą.
Zdanie A jest pytaniem, zdanie C wezwaniem do działania (apelem), a D opisuje stan rzeczy i nie wymaga uzasadnienia.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Pytanie wprowadza temat, ale nie wyraża stanowiska mówcy.
C) To apel, czyli wezwanie do działania; apel zwykle pojawia się na końcu przemówienia, a nie jest tezą.
D) To opis faktu, a nie stanowisko, które trzeba uzasadniać.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz tezę przemówienia jako zdanie wyrażające stanowisko mówcy.
Zadanie 12.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przemówienie dotyczy ochrony drzew w parku. Które zdanie jest apelem?
A.Drzewa dają cień i produkują tlen.
B.Czy wyobrażacie sobie park bez drzew?
C.Posadźmy wiosną choć jedno drzewo!
D.Wszyscy wiemy, że wiele drzew w naszym mieście zostało wyciętych.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Apel to wezwanie słuchaczy do konkretnego działania, najczęściej w trybie rozkazującym albo w formie „zróbmy”.
Sprawdź, w którym zdaniu mówca prosi słuchaczy, żeby coś zrobili.
Zdanie C zawiera formę „posadźmy” i wzywa do działania: posadzenia drzewa.
Zdanie A i D przekazują informacje, a B to pytanie retoryczne, na które nie czeka się odpowiedzi.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To zdanie informacyjne; nie prosi nikogo o działanie.
B) To pytanie retoryczne, które zmusza do refleksji, ale nie wzywa do konkretnego działania.
D) Zdanie przypomina fakt i odwołuje się do wspólnej wiedzy; nie wzywa do zrobienia czegokolwiek.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz apel od zdania informującego i pytania retorycznego.
Zadanie 13.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat przemówienia: „Dlaczego warto angażować się w życie szkoły?” Sformułuj tezę przemówienia i apel do słuchaczy. Każde z nich zapisz w jednym zdaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź:Przykład:
Teza: Angażowanie się w życie szkoły przynosi korzyści zarówno uczniom, jak i całej szkolnej społeczności.
Apel: Zgłoście się do samorządu, kółka lub akcji charytatywnej jeszcze w tym miesiącu!
Uznaj:
jako tezę: każde zdanie twierdzące, które zajmuje stanowisko wobec tematu (np. „Uczeń, który działa w szkole, zyskuje przyjaciół i umiejętności”);
jako apel: każde zdanie wzywające słuchaczy do konkretnego działania związanego ze szkołą (tryb rozkazujący, forma „zróbmy”, „powinniśmy”, „zachęcam”).
Rozwiązanie
Teza mówi, co uważasz, a apel mówi, co mają zrobić słuchacze.
Teza: napisz zdanie twierdzące, które odpowiada na pytanie z tematu i zajmuje stanowisko, np. że zaangażowanie przynosi korzyści.
Nie pisz tezy jako pytania ani samego opisu („W szkole są kółka zainteresowań”).
Apel: napisz zdanie, które wzywa słuchaczy do działania, np. w trybie rozkazującym („Zgłoście się…”) albo w formie „zaangażujmy się”.
Sprawdź, że apel dotyczy życia szkoły, a nie innej sprawy.
Odpowiedź zawiera więc tezę, np. „Angażowanie się w życie szkoły przynosi korzyści całej społeczności”, oraz apel, np. „Zgłoście się do samorządu w tym miesiącu!”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — teza: zdanie twierdzące, które zajmuje stanowisko wobec tematu. 1 p. — apel: zdanie wzywające słuchaczy do działania związanego z życiem szkoły. 0 p. — brak poprawnej tezy i poprawnego apelu albo zdania niezwiązane z tematem.
Typowe błędy
Uczeń zapisuje tezę w formie pytania („Czy warto się angażować?”), które nie jest stanowiskiem.
Uczeń pisze jako apel zdanie opisowe („W naszej szkole jest samorząd”), które nie wzywa do działania.
Uczeń powtarza tę samą myśl w obu zdaniach, więc drugie nie pełni funkcji apelu.
Sprawdzana umiejętność: Formułujesz tezę i apel do przemówienia na podany temat.
Zadanie 14.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
W którym zdaniu mówca zwraca się bezpośrednio do słuchaczy?
A.Drodzy uczniowie, nauczyciele i goście!
B.Szkoła jest drugim domem.
C.W tym roku szkolnym zorganizowano wiele akcji.
D.Temat mojego przemówienia dotyczy wolontariatu.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Zwrot do słuchaczy to wyrażenie, którym mówca nazywa osoby słuchające i zwraca się do nich wprost.
Szukasz zdania, w którym ktoś jest wywołany jako adresat, zwykle w wołaczu.
W zdaniu A „drodzy uczniowie, nauczyciele i goście” to wołacz, którym mówca zwraca się do publiczności.
W zdaniach B, C i D mówca coś stwierdza lub zapowiada, ale nie zwraca się do słuchaczy po imieniu ani grupie.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) To stwierdzenie o szkole, w którym nie ma adresata.
C) To informacja; mówca nie zwraca się do nikogo.
D) Mówca zapowiada temat, ale nie wywołuje słuchaczy.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz zwrot do słuchaczy w przemówieniu.
Zadanie 15.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Jaki środek retoryczny pojawia się w tym fragmencie przemówienia?
> Czy ktokolwiek z nas chciałby, żeby jego miasto tonęło w śmieciach?
Tekst autorski.
A.apostrofa
B.porównanie
C.epitet
D.pytanie retoryczne
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Pytanie retoryczne zadaje się nie po to, by uzyskać odpowiedź, tylko by skłonić słuchaczy do refleksji.
Zauważ, że fragment ma postać pytania.
Sprawdź, czy mówca czeka na odpowiedź. Tu odpowiedź jest oczywista („nikt nie chciałby”), więc pytanie ma wzmocnić przekaz.
Nie ma tu zwrotu do osoby lub rzeczy nieobecnej (apostrofa), porównania z „jak” ani określenia rzeczownika epitetem.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Apostrofa to uroczysty zwrot do kogoś lub czegoś; w tekście nikt nie jest wywołany.
B) Porównanie łączy dwa zjawiska słowami „jak”, „niczym”; tu takiego połączenia nie ma.
C) Epitet to określenie rzeczownika (np. „zimny deszcz”); fragment jest pytaniem, a nie opisem.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz pytanie retoryczne w tekście przemówienia.
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Jaki środek retoryczny wzmacnia wypowiedź w tym fragmencie przemówienia?
> Każdy z nas może pomóc. Każdy z nas może coś zmienić. Każdy z nas może zacząć już dziś.
Tekst autorski.
A.pytanie retoryczne
B.anafora
C.porównanie
D.apostrofa
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Anafora to powtórzenie tych samych wyrazów na początku kolejnych zdań lub wersów (jeden z rodzajów powtórzenia).
Przeczytaj trzy zdania i zwróć uwagę na ich początki.
Każde zaczyna się od słów „Każdy z nas może”, więc powtarza się początek zdania.
Nie ma tu pytania, porównania ani zwrotu do kogoś nieobecnego.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) W tekście nie ma pytań; wszystkie zdania są twierdzące.
C) Porównanie wymaga dwóch zestawianych zjawisk i słowa „jak”, „niczym”; tu go nie ma.
D) Apostrofa to zwrot do osoby lub rzeczy; tu mówca nikogo nie wywołuje.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz anaforę jako powtórzenie początku kolejnych zdań.
Zadanie 17.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment przemówienia. Wypisz z niego po jednym przykładzie: a) zwrotu do słuchaczy, b) pytania retorycznego, c) apelu.
> Szanowni Państwo! Drodzy uczniowie! Czy naprawdę chcemy, żeby nasz szkolny dziedziniec wyglądał jak śmietnisko? Każdy z nas widzi śmieci, a każdy z nas udaje, że ich nie widzi. Nie bądźmy obojętni — sprzątajmy razem!
Tekst autorski.
Odpowiedź
Odpowiedź:a) „Szanowni Państwo!” albo „Drodzy uczniowie!” b) „Czy naprawdę chcemy, żeby nasz szkolny dziedziniec wyglądał jak śmietnisko?” c) „Nie bądźmy obojętni — sprzątajmy razem!” (uznaj także samo „Sprzątajmy razem!” lub samo „Nie bądźmy obojętni!”)
Rozwiązanie
Szukasz trzech elementów, każdy wyróżnia się inną formą.
Zwrot do słuchaczy: wołacz na początku, który wywołuje publiczność („Szanowni Państwo!”, „Drodzy uczniowie!”).
Pytanie retoryczne: zdanie z pytajnikiem, na które odpowiedź jest oczywista: „Czy naprawdę chcemy, żeby dziedziniec wyglądał jak śmietnisko?”
Apel: wezwanie do działania, tu w formie „nie bądźmy…”, „sprzątajmy…”.
Zdanie „Każdy z nas widzi śmieci…” nie pasuje do żadnego z tych elementów: to powtórzenie i opis, a nie zwrot, pytanie ani apel.
Odpowiedź to trzy cytaty zgodne z listą powyżej.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny zwrot do słuchaczy. 1 p. — poprawne pytanie retoryczne. 1 p. — poprawny apel. 0 p. — brak poprawnego przykładu.
Typowe błędy
Uczeń jako pytanie retoryczne podaje całe zdanie rozpoczynające się od „Każdy z nas”, które nie jest pytaniem.
Uczeń jako zwrot do słuchaczy wskazuje „Każdy z nas”, choć mówca mówi tu o sobie i słuchaczach, a nie zwraca się do nich wołaczem.
Uczeń jako apel wpisuje pytanie retoryczne; pytanie nie jest wezwaniem do działania.
Sprawdzana umiejętność: Wypisujesz z przemówienia przykłady zwrotu do słuchaczy, pytania retorycznego i apelu.
Zadanie 18.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Piszesz przemówienie o dbaniu o zieleń wokół szkoły. Który fragment jest poprawnym początkiem tego przemówienia?
A.Wczoraj byłem na lekcji matematyki i dostałem piątkę. Potem poszedłem do domu.
B.Szkolne trawniki są zielone. Mają trawę i kwiaty. Rosną tam drzewa.
C.Drodzy uczniowie! Czy zauważyliście, jak wyglądają nasze szkolne trawniki? Uważam, że dbanie o zieleń wokół szkoły to obowiązek każdego z nas.
D.Dziękuję za uwagę i zapraszam do sprzątania trawników.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Początek przemówienia zwraca się do słuchaczy, wprowadza temat i wyraża tezę.
Sprawdź, czy fragment ma zwrot do słuchaczy: w C jest „Drodzy uczniowie!”.
Sprawdź, czy wprowadza temat: pytanie o wygląd trawników zwraca uwagę na problem.
Sprawdź, czy zawiera tezę: „Uważam, że dbanie o zieleń… to obowiązek każdego z nas.”
W A mówca opowiada o sprawie niezwiązanej z tematem, w B jest sam opis bez zwrotu i tezy, a D to zakończenie przemówienia.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Opowieść o lekcji nie dotyczy tematu i nie ma zwrotu do słuchaczy.
B) To opis; brakuje zwrotu do słuchaczy i stanowiska mówcy.
D) „Dziękuję za uwagę” to typowe zakończenie, nie początek.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz poprawny początek przemówienia: zwrot do słuchaczy, wprowadzenie tematu i teza.
Zadanie 19.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Przemówienie dotyczy szkolnej akcji sprzątania, a jego teza brzmi: „Sprzątanie otoczenia szkoły to nasz wspólny obowiązek”. Napisz zakończenie tego przemówienia (2–4 zdania). Zachęć słuchaczy do udziału w akcji.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wypowiedź wzorcowa:
Kochani uczniowie, szkoła jest naszym wspólnym miejscem, więc dbanie o nią to obowiązek każdego z nas. Dlatego zapiszcie się na akcję sprzątania jeszcze dzisiaj i przekonajcie do tego kolegów! Dziękuję Wam za uwagę.
Uznaj każdą wypowiedź, która:
zawiera apel, czyli wezwanie do udziału w akcji (np. „Dołączcie do nas!”, „Zapiszmy się wszyscy”);
nawiązuje do tezy (wspólny obowiązek, dbanie o szkołę) albo zwraca się do słuchaczy, albo dziękuje za uwagę;
jest napisana poprawnym językiem, w stylu odpowiednim do przemówienia.
Rozwiązanie
Zakończenie przemówienia przypomina tezę i wzywa słuchaczy do działania.
Zacznij od zwrotu do słuchaczy lub krótkiego podsumowania, które wraca do tezy: sprzątanie to wspólny obowiązek.
Dodaj apel: wezwij do zapisania się na akcję albo do przyjścia w wyznaczonym dniu.
Możesz zakończyć podziękowaniem za uwagę.
Ogranicz się do 2–4 zdań i pisz poprawnie.
Sprawdź, że nie wprowadzasz nowego tematu, bo zakończenie ma domykać wypowiedź.
Zakończenie powinno więc przypominać tezę i zawierać apel, jak w wypowiedzi wzorcowej.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — apel: wypowiedź wzywa słuchaczy do udziału w akcji sprzątania. 1 p. — nawiązanie do tezy lub zwrot do słuchaczy lub podziękowanie, które świadczą o zakończeniu przemówienia. 1 p. — język: tekst jest poprawny (co najwyżej jeden drobny błąd) i odpowiedni do przemówienia. 0 p. — pozostałe przypadki.
Typowe błędy
Uczeń pisze same podziękowania („Dziękuję za uwagę”), bez apelu.
Uczeń zaczyna w zakończeniu nowy wątek, np. opowiada, jak sprzątano w innej szkole.
Uczeń pisze o akcji w trzeciej osobie („uczniowie powinni…”) bez zwrotu do słuchaczy, więc zakończenie nie brzmi jak przemówienie.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz zakończenie przemówienia z apelem i nawiązaniem do tezy.
Zadanie 20.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wygłaszasz przemówienie na apelu szkolnym. Jego temat: „Warto uczestniczyć w zajęciach pozalekcyjnych”. Napisz początek tego przemówienia (3–5 zdań). Uwzględnij: zwrot do słuchaczy, tezę oraz co najmniej jeden środek retoryczny (np. pytanie retoryczne, anaforę, wyliczenie).
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wypowiedź wzorcowa:
Drodzy koledzy i koleżanki, szanowni nauczyciele! Czy wyobrażacie sobie szkołę bez kółek zainteresowań, bez sportu i bez teatru? Uważam, że udział w zajęciach pozalekcyjnych jest jedną z najlepszych rzeczy, jakie może zrobić uczeń. Dzięki nim poznajemy nowych ludzi, odkrywamy swoje talenty i uczymy się współpracy.
Uznaj każdą wypowiedź, która:
rozpoczyna się zwrotem do słuchaczy;
zawiera jasną tezę, że warto uczestniczyć w zajęciach pozalekcyjnych;
zawiera co najmniej jeden poprawnie użyty środek retoryczny (pytanie retoryczne, anafora, wyliczenie, sam zwrot do słuchaczy nie liczy się jako środek retoryczny);
jest napisana poprawnym językiem, w stylu odpowiednim do przemówienia.
Rozwiązanie
Początek przemówienia ma zwrócić uwagę słuchaczy, wprowadzić temat i wyrazić tezę.
Zacznij od zwrotu do słuchaczy, np. „Drodzy koledzy i koleżanki!”.
Dodaj środek retoryczny, który przyciągnie uwagę: pytanie retoryczne o szkołę bez zajęć dodatkowych albo anaforę.
Sformułuj tezę jako zdanie twierdzące: udział w zajęciach pozalekcyjnych jest wartościowy.
Możesz wskazać krótko, co dają takie zajęcia (nowi ludzie, talenty), ale nie rozwijaj jeszcze argumentów.
Napisz 3–5 zdań, poprawnie i uroczyście, ale bez przesady.
Początek zawiera więc wszystkie cztery elementy, jak w wypowiedzi wzorcowej.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zwrot do słuchaczy na początku przemówienia. 1 p. — teza: jasne stanowisko, że warto uczestniczyć w zajęciach pozalekcyjnych. 1 p. — środek retoryczny użyty poprawnie i zgodnie z tematem (np. pytanie retoryczne, anafora, wyliczenie). 1 p. — język: tekst jest poprawny (co najwyżej jeden drobny błąd) i odpowiedni do przemówienia. 0 p. — pozostałe przypadki.
Typowe błędy
Uczeń zaczyna od opowieści o sobie („Wczoraj byłem na kółku…”), bez zwrotu do słuchaczy.
Uczeń pisze temat, ale nie formułuje stanowiska („Dzisiaj powiem o zajęciach pozalekcyjnych”), więc nie ma tezy.
Uczeń pisze pytanie, na które oczekuje odpowiedzi („Na jakie zajęcia chodzicie?”), które nie jest pytaniem retorycznym.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz początek przemówienia ze zwrotem do słuchaczy, tezą i środkiem retorycznym.
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj fragment opowiadania.
> Dom stał na skraju wsi, za wysokim, przechylonym płotem. Okna zabito szarymi deskami, a dach porósł zielonym mchem. W ogrodzie pokrzywy sięgały aż do parapetów, a na schodach leżała gruba warstwa liści. > > *Tekst autorski*
Wskaż element opowiadania, który przeważa w tym fragmencie.
A.dialog
B.retrospekcja
C.opis miejsca
D.puenta
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Element opowiadania rozpoznajesz po tym, co autor robi w tekście: opisuje, pozwala mówić bohaterom, cofa się w czasie albo kończy historię.
Sprawdź, czy w tekście ktoś mówi. Nie ma wypowiedzi bohaterów ani myślników, więc to nie dialog.
Sprawdź, czy narrator cofa się do dawnych wydarzeń. Wszystkie zdania opisują wygląd domu w chwili akcji, więc to nie retrospekcja.
Sprawdź, czy tekst zamyka historię zaskakującym zdaniem. Nie ma takiego zdania, więc to nie puenta.
Zdania mówią, jak wygląda dom: płot, okna, dach, ogród, schody. To opis miejsca.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Uczeń szuka wypowiedzi bohaterów; w tekście nie ma ani jednej.
B) Zdania „porósł mchem” i „leżała warstwa liści” sugerują upływ czasu, ale narrator opisuje stan z chwili akcji i nie cofa się do dawnych wydarzeń.
D) Puenta pojawia się na końcu opowiadania i zaskakuje; ten fragment nie zamyka historii.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz, który element opowiadania (opis, dialog, retrospekcja, puenta) dominuje w fragmencie.
Zadanie 22.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment opowiadania. Zdania ponumerowano.
> (1) Tomek stał przed salą i ściskał w dłoni kartkę z wierszem. (2) Przypomniał sobie, jak trzy lata wcześniej babcia uczyła go recytować przy kuchennym stole. (3) Wtedy mówił cicho i mylił słowa, a ona klaskała po każdej próbie. (4) Teraz drzwi sali się otworzyły i usłyszał swoje nazwisko. > > *Tekst autorski*
Wskaż zdania, które są retrospekcją.
A.zdania 1 i 2
B.zdania 2 i 3
C.zdania 3 i 4
D.zdania 1 i 4
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Retrospekcja to fragment opowiadania, w którym narrator cofa się do wydarzeń wcześniejszych niż akcja główna.
Ustal akcję główną: bohater stoi przed salą (zdanie 1) i za chwilę wchodzi (zdanie 4).
Zdanie 2 mówi o czasie sprzed trzech lat i wprowadza wspomnienie.
Zdanie 3 opisuje, co działo się „wtedy”, czyli w tym wspomnieniu.
Zdania 1 i 4 przedstawiają teraźniejszość akcji, więc nie należą do retrospekcji.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Zdanie 1 należy jeszcze do akcji głównej; wspomnienie zaczyna się od zdania 2.
C) Zdanie 4 wraca do akcji głównej („teraz”), więc kończy retrospekcję.
D) To dokładnie zdania akcji głównej, a nie wspomnienia.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz, które zdania fragmentu opowiadania są retrospekcją, czyli powrotem do wydarzeń z przeszłości.
Zadanie 23.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment opowiadania.
> Kasia od tygodnia wracała ze szkoły okrężną drogą, żeby ominąć podwórko z wielkim burym psem. Tego dnia droga była rozkopana, więc zacisnęła pięści i weszła na podwórko. Pies zerwał się z miejsca i ruszył prosto na nią. Kasia zamknęła oczy. Poczuła coś ciepłego i mokrego na dłoni: pies oblizał jej palce, położył się przy jej nogach i zaczął machać ogonem. > > *Tekst autorski*
Wskaż, na czym polega zwrot akcji w tym fragmencie.
A.Kasia zaczęła bać się psa, mimo że wcześniej go nie znała.
B.Droga ze szkoły została rozkopana.
C.Kasia zamknęła oczy, bo nie mogła patrzeć na psa.
D.Zamiast ataku, którego można się było spodziewać, pies okazał się łagodny.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Zwrot akcji to nagła zmiana biegu wydarzeń, która zaskakuje czytelnika, bo przeczy temu, co zapowiadał tekst.
Ustal, czego czytelnik się spodziewa: Kasia omija psa, więc się go boi, a pies „rusza prosto na nią”. Wszystko zapowiada atak.
Sprawdź, co się dzieje potem: pies oblizuje jej palce i macha ogonem.
Zestaw oba obrazy. Oczekiwany atak zmienia się w przyjazne powitanie. To zwrot akcji.
Pozostałe zdania opisują okoliczności albo reakcję bohaterki, ale nie zmieniają biegu wydarzeń.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Kasia bała się psa już na początku (omijała jego podwórko); to nie jest nowość w fabule.
B) Rozkopana droga to przyczyna, dla której bohaterka wchodzi na podwórko, a nie zmiana biegu wydarzeń.
C) Zamknięcie oczu to reakcja bohaterki na strach; zaskoczenie wywołuje dopiero zachowanie psa.
Sprawdzana umiejętność: Określasz, na czym polega zwrot akcji, porównując to, czego należało się spodziewać, z tym, co się wydarzyło.
Zadanie 24.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj tekst. Fragmenty ponumerowano.
> (1) Nad jeziorem unosiła się mgła, a trzciny stały nieruchome jak wartownicy. > > (2) — Zostaw to — szepnął chłopiec. — Jeśli zaczniemy, nie będzie już odwrotu. > — Za późno, żeby się wycofać — odparła dziewczynka. — Przecież jesteśmy tu razem. > > (3) Chłopiec przypomniał sobie, jak rok wcześniej dziadek uczył go zarzucać wędkę, w tym samym miejscu i o tej samej porze. > > *Tekst autorski*
Do każdego fragmentu (1)–(3) przyporządkuj nazwę elementu opowiadania. Wybierz spośród: opis krajobrazu, dialog, retrospekcja, puenta. Jedna nazwa nie będzie potrzebna.
Odpowiedź
Odpowiedź:(1) opis krajobrazu; (2) dialog; (3) retrospekcja. Zbędna nazwa: puenta. Uznaj też: (1) opis miejsca lub opis przyrody; (2) rozmowa lub wypowiedź bohatera; (3) wspomnienie lub cofnięcie się w czasie.
Rozwiązanie
Każdy fragment rozpoznajesz po tym, co w nim robi narrator lub bohater.
Fragment (1) pokazuje mgłę, jezioro i trzciny, więc to opis krajobrazu. Porównanie „jak wartownicy” jest środkiem tego opisu.
W fragmencie (2) rozmawiają dwie osoby, a zapis ma pauzy, więc to dialog.
W fragmencie (3) narrator cofa się o rok do rozmowy z dziadkiem, więc to retrospekcja.
Puenta kończy całe opowiadanie zaskakującym lub podsumowującym zdaniem. Żaden z fragmentów tego nie robi, więc ta nazwa jest zbędna.
Zapisz trzy odpowiedzi, każdą przy swoim numerze.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne nazwanie fragmentu (1): opis krajobrazu, miejsca lub przyrody. 1 p. — poprawne nazwanie fragmentu (2): dialog (wypowiedź bohatera). 1 p. — poprawne nazwanie fragmentu (3): retrospekcja (wspomnienie). 0 p. — odpowiedzi błędne albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uznanie fragmentu (1) za „puentę” z powodu obrazowego porównania; puenta kończy tekst, a ten fragment go rozpoczyna.
Nazwanie fragmentu (3) „opisem”: narrator nie opisuje teraźniejszości, tylko wraca do wydarzeń sprzed roku.
Zamiana (2) i (3): wypowiedzi bohaterów zapisane z pauzami to dialog, a „przypomniał sobie” to sygnał retrospekcji.
Sprawdzana umiejętność: Nazywasz trzy różne elementy opowiadania w oznaczonych fragmentach jednego tekstu.
Zadanie 25.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W opowiadaniu cechę bohatera można pokazać pośrednio: przez to, co robi i mówi, bez nazywania cechy wprost.
Napisz 3–4 zdania opowiadania, w których pokażesz pośrednio cechę bohatera. Sytuacja: bohater widzi na przystanku starszą osobę z ciężką torbą. Nie używaj w tekście słów nazywających cechę (np. „uczynny”, „obojętny”).
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa odpowiedź: Chłopiec zauważył, że starsza pani próbuje podnieść torbę wypełnioną zakupami. Zostawił na chodniku rower, podbiegł do niej i zapytał, czy może pomóc. Nie czekając na odpowiedź, wziął torbę i zaniósł ją aż pod drzwi klatki schodowej. Potem zawrócił po rower, bo autobus i tak już odjechał.
Wolno uznać: dowolną cechę, także negatywną (obojętność, egoizm, wstyd, nieśmiałość), jeśli wynika z zachowania lub słów bohatera. Przykład obojętności: Chłopiec spojrzał na torbę i na starszą panią, po czym wyjął telefon i zaczął przewijać zdjęcia. Gdy usłyszał westchnienie, odwrócił głowę w stronę nadjeżdżającego autobusu.
Rozwiązanie
Charakterystykę pośrednią budujesz z czynów, słów i reakcji bohatera, a cechę zostawiasz czytelnikowi do odgadnięcia.
Wybierz cechę, którą chcesz pokazać (np. uczynność, obojętność, nieśmiałość).
Wymyśl dwa lub trzy konkretne zachowania, z których ta cecha wynika (pomoc, pytanie, odwrócenie wzroku).
Zapisz je w 3–4 zdaniach w czasie przeszłym, w kolejności zdarzeń.
Sprawdź, czy nigdzie nie napisałeś, jaki bohater był („był dobry”).
Przeczytaj tekst oczami czytelnika: czy łatwo nazwać cechę, patrząc na zachowanie?
Dobry fragment ma 3–4 zdania i cechę widoczną w działaniu.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — tekst opisuje zachowanie lub słowa bohatera w podanej sytuacji (przystanek, osoba z ciężką torbą), ma 3–4 zdania i tworzy spójną całość. 1 p. — z zachowania lub słów bohatera wyraźnie wynika jakaś cecha, a tekst nie nazywa jej wprost. 0 p. — tekst niezwiązany z sytuacją, tylko nazwanie cechy („bohater był dobry”) albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Nazwanie cechy wprost („chłopiec był bardzo uczynny”): to charakterystyka bezpośrednia, brak drugiego punktu.
Tekst bez zachowania bohatera, np. sam opis przystanku: brak obu punktów.
Zachowanie niejednoznaczne, z którego nie wynika żadna cecha (np. „chłopiec stał i czekał”).
Sprawdzana umiejętność: Piszesz krótki fragment, w którym cechę bohatera pokazujesz pośrednio, przez jego zachowanie i słowa.
Zadanie 26.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwoje uczniów dowiaduje się na pięć minut przed lekcją, że jedno z nich zgubiło klucz do pracowni.
Napisz dialog tych bohaterów składający się z co najmniej czterech wypowiedzi (po dwie każdego bohatera). Zapisz go zgodnie z zasadami zapisu dialogu.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa odpowiedź: — Chyba zgubiłem klucz do pracowni — wyszeptał chłopiec. — Jak to zgubiłeś? Pani za pięć minut zaczyna lekcję! — przeraziła się dziewczynka. — Miałem go w kieszeni kurtki. Mogłem go wyrzucić razem z chusteczką. — Przestań panikować. Sprawdź plecak, a ja pobiegnę do szatni. — Dobrze. Jeśli go znajdziesz, kupię ci drożdżówkę.
Wolno uznać: pauzę (—) albo półpauzę (–) zamiast dywizu; dowolną sytuację zakończenia (klucz znaleziony lub nie), jeśli dialog dotyczy podanego problemu.
Rozwiązanie
Dialog piszesz tak, by każda wypowiedź należała do innego bohatera i wnosiła nową informację lub emocję.
Ustal, kto mówi: bohater A (który zgubił klucz) i bohater B.
Zaplanuj kolejne kroki rozmowy: przyznanie się, reakcja drugiej osoby, szukanie przyczyny, pomysł rozwiązania.
Zapisz każdą wypowiedź w nowym wierszu, zaczynając od pauzy.
Słowa narratora (np. „wyszeptał chłopiec”) oddziel pauzami od wypowiedzi. Kropki ani przecinka na końcu wypowiedzi przed pauzą nie stawiasz, a po pytajniku i wykrzykniku słowa narratora piszesz małą literą.
Dodaj emocje lub charakter: przestrach, spokój, złość, żart.
Sprawdź, czy masz co najmniej cztery wypowiedzi, po dwie każdego bohatera.
Dobry dialog trzyma się sytuacji i ma poprawny zapis.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — dialog dotyczy podanej sytuacji i zawiera co najmniej cztery wypowiedzi, po dwie każdego bohatera. 1 p. — zapis dialogu jest poprawny i konsekwentny: każda wypowiedź w nowym wierszu, z pauzą (myślnikiem) na początku. 1 p. — dialog pokazuje emocje lub charakter bohaterów albo posuwa akcję (pomysł, decyzja), a nie ogranicza się do powtarzania jednej informacji. 0 p. — brak dialogu albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zapis wszystkich wypowiedzi w jednym akapicie bez pauz: brak punktu za zapis.
Dialog z samych krótkich wymian („Zgubiłem.” „Ja też.”) bez emocji i pomysłu: brak trzeciego punktu.
Mniej niż po dwie wypowiedzi jednego z bohaterów albo rozmowa o innej sytuacji.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz dialog bohaterów, zapisujesz go zgodnie z zasadami i używasz go do pokazania emocji lub posunięcia akcji.
Zadanie 27.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj początek opowiadania.
> Marek od miesiąca ćwiczył przemowę na zakończenie roku szkolnego. W dniu uroczystości wyszedł na scenę, otworzył teczkę i zobaczył, że jest pusta. > > *Tekst autorski*
Napisz dalszy ciąg i zakończenie opowiadania w 4–6 zdaniach. Wprowadź zwrot akcji i zakończ tekst puentą. Pisz w czasie przeszłym, w trzeciej osobie.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa odpowiedź: Marek poczuł, jak uginają się pod nim kolana. Przez ułamek sekundy chciał uciec ze sceny, ale sala patrzyła na niego w ciszy. Wtedy zrozumiał, że powtarzał przemowę tyle razy, że zna ją na pamięć. Zamknął teczkę, wyprostował się i przemówił bez zająknięcia. Kiedy skończył, oklaskom nie było końca. Pusta teczka okazała się najlepszą ściągą, jaką miał.
Wolno uznać: dowolny zwrot akcji (np. okazuje się, że przemowa leży w kieszeni; dyrektor podaje zapasową kartkę; bohater improwizuje inną, lepszą wypowiedź), dobre lub złe zakończenie, żartobliwą, refleksyjną lub ironiczną puentę.
Rozwiązanie
Zakończenie opowiadania piszesz, nawiązując do początku, wprowadzając zwrot akcji, utrzymując spójną narrację i kończąc puentą.
Zapisz, co się dzieje na początku: bohater ma pustą teczkę, sala czeka. To punkt wyjścia.
Wymyśl nieoczekiwaną zmianę, np. bohater przypomina sobie tekst, ktoś przychodzi z pomocą, okazuje się, że przemowa nie była potrzebna.
Opisz skutki zwrotu w 2–3 zdaniach, trzymając się czasu przeszłego i trzeciej osoby.
Ostatnie zdanie ma zamknąć opowieść krótko i trafnie: żart, morał albo ironia. To puenta.
Policz zdania: ma być 4–6.
Sprawdź, czy wydarzenia wynikają z początku i nie przeczą sobie.
Dobra praca nawiązuje do początku, ma wyraźny zwrot i puentę w ostatnim zdaniu.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — tekst ma 4–6 zdań i logicznie nawiązuje do początku (pusta teczka, przemowa, scena). 1 p. — w tekście jest zwrot akcji, czyli wyraźna, nieoczekiwana zmiana biegu wydarzeń wynikająca z sytuacji początkowej. 1 p. — ostatnie zdanie jest puentą: zwięźle zamyka opowiadanie żartem, morałem lub zaskakującym podsumowaniem. 1 p. — narracja jest spójna: czas przeszły, trzecia osoba, wydarzenia w logicznej kolejności i bez sprzeczności. 0 p. — tekst niezwiązany z początkiem albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Brak zwrotu akcji: bohater tylko przeczekuje scenę i wychodzi, bez zmiany sytuacji.
Ostatnie zdanie opisuje kolejne wydarzenie zamiast je podsumować: brak puenty.
Zmiana narracji na pierwszą osobę albo czas teraźniejszy w środku tekstu.
Zakończenie niezwiązane z pustą teczką (np. nagłe pojawienie się innego bohatera bez powodu).
Sprawdzana umiejętność: Piszesz zakończenie opowiadania, w którym są zwrot akcji i puenta, a narracja pozostaje spójna z podanym początkiem.
Zadanie 28.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rozprawka ma udowodnić tezę. Wskaż zdanie, które nadaje się na tezę rozprawki o czytaniu książek.
A.Czytanie książek jest potrzebne każdemu człowiekowi, bo rozwija wyobraźnię i wzbogaca słownictwo.
B.Czy czytanie książek jest potrzebne każdemu człowiekowi?
C.W mojej pracy opiszę, jak czytanie wpływa na człowieka.
D.Wczoraj przeczytałem książkę o morzu i bardzo mi się podobała.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Teza to jednoznaczne stanowisko autora, które da się uzasadnić argumentami.
Sprawdź, czy zdanie wyraża stanowisko: czy autor mówi, jak jest lub jak powinno być.
B jest pytaniem, czyli problemem do rozstrzygnięcia, a nie stanowiskiem.
C zapowiada treść pracy, ale niczego nie twierdzi o czytaniu.
D opisuje jedno zdarzenie z życia autora; nie da się go „udowodnić” innym czytelnikom.
A mówi, że czytanie jest potrzebne, i od razu daje powód. To teza.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Uczeń myli temat (pytanie) z tezą; temat dopiero prowokuje do zajęcia stanowiska.
C) Zapowiedź pracy brzmi „po rozprawkowemu”, ale niczego nie twierdzi.
D) Osobista anegdota nie jest stanowiskiem, które można uzasadnić argumentami.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz tezę rozprawki od pytania, zapowiedzi pracy i prywatnego wspomnienia.
Zadanie 29.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj akapit z rozprawki.
> Po pierwsze, czytanie rozwija wyobraźnię. Dzięki książkom uczymy się patrzeć na świat oczami innych ludzi i wyobrażać sobie miejsca, których nigdy nie widzieliśmy. > > *Tekst autorski*
Wskaż, czego brakuje w tym akapicie, aby argument został w pełni uzasadniony.
A.ponownego zapisania tezy
B.konkretnego przykładu
C.opisu miejsca akcji
D.zwrotu do czytelnika
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Akapit z argumentem ma zwykle trzy części: twierdzenie (argument), wyjaśnienie i przykład potwierdzający.
przykład potwierdzający co najmniej jeden z argumentów.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa odpowiedź: Teza: Uważam, że warto mieć zwierzę domowe. Argument 1: Zwierzę uczy odpowiedzialności, ponieważ trzeba je codziennie karmić i wyprowadzać. Przykład: dziecko, które samo dba o psa, uczy się, że o spacerze nie wolno zapomnieć nawet w deszczowy dzień. Argument 2: Zwierzę daje poczucie towarzystwa i bezpieczeństwa. Przykład: mieszkająca samotnie sąsiadka mojej babci rzadziej czuje się osamotniona, odkąd w domu czeka na nią kot.
Wolno uznać: tezę przeciwną („Nie warto mieć zwierzęcia”), jeśli oba argumenty ją popierają; argumenty dotyczące zdrowia, ruchu, radości, nauki empatii; przykłady z życia, lektury lub obserwacji.
Rozwiązanie
Tezę i argumenty piszesz w kolejności: stanowisko, powody, dowody.
Zdecyduj, czy jesteś za, czy przeciw. Zapisz to jednym zdaniem oznajmującym, bez pytania.
Wymyśl dwa różne powody, np. odpowiedzialność i towarzystwo. Każdy zapisz jako zdanie z uzasadnieniem („ponieważ…”).
Do co najmniej jednego powodu dopisz przykład z życia lub z lektury.
Sprawdź, czy argumenty popierają Twoją tezę, a nie się z nią kłócą.
Sprawdź, czy argumenty się nie powtarzają.
Dobra odpowiedź ma jedną tezę, dwa różne argumenty i co najmniej jeden przykład.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — teza jest zapisana jako zdanie oznajmujące i wyraża jednoznaczne stanowisko (nie pytanie, nie zapowiedź). 1 p. — pierwszy argument popiera tezę i zawiera uzasadnienie. 1 p. — drugi argument popiera tezę i jest inny niż pierwszy. 1 p. — co najmniej jeden argument jest poparty konkretnym przykładem. 0 p. — odpowiedź niezwiązana z tematem albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Teza w formie pytania („Czy warto mieć zwierzę?”): powtórzenie tematu, brak punktu za tezę.
Dwa argumenty o tym samym (np. „kot jest miły” i „kot jest sympatyczny”): brak punktu za drugi.
Argument przeciwny tezie albo niezwiązany z tematem.
Przykład zbyt ogólny („wszyscy tak mają”): brak punktu za przykład.
Sprawdzana umiejętność: Formułujesz tezę oraz dwa różne argumenty, z których przynajmniej jeden popierasz przykładem.
Zadanie 32.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Teza rozprawki: Przyjaźń jest ważną wartością w życiu człowieka.
Wskaż zdanie, które nadaje się na początek zakończenia tej rozprawki.
A.Pierwszym dowodem na to jest zachowanie bohaterów wielu lektur.
B.Zastanówmy się, jak ważna jest przyjaźń w życiu człowieka.
C.Weźmy na przykład sytuację z naszej klasy.
D.Skoro przyjaźń daje wsparcie i poczucie bezpieczeństwa, trzeba o nią dbać.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Zakończenie rozprawki podsumowuje argumenty i podaje wniosek.
Sprawdź, które zdanie otwiera argument: A zapowiada pierwszy dowód, więc należy do rozwinięcia.
B zapowiada rozważania i otwiera temat; tak zaczyna się wstęp.
C wprowadza przykład, więc to część rozwinięcia.
D ma formę wniosku: zaczyna się od „skoro” (odwołanie do tego, co już wykazano) i wyciąga konsekwencję („trzeba dbać”). Tak wygląda zakończenie.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Pierwszym dowodem” zapowiada argument, więc to rozwinięcie, nie koniec.
B) To zapowiedź rozważań, typowa dla wstępu; zakończenie nie otwiera tematu, tylko podsumowuje.
C) „Weźmy na przykład” wprowadza przykład, więc należy do rozwinięcia.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz zdanie, które nadaje się na zakończenie rozprawki, czyli wniosek wynikający z argumentów.
Zadanie 33.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Poniżej zapisano w kolejności sześć zdań rozprawki. Sześć zdań ponumerowano.
> (1) Uważam, że warto czytać książki, ponieważ czytanie rozwija i uczy. (2) Po pierwsze, lektura wzbogaca słownictwo. (3) Dowodzi tego przykład kolegi, który po przeczytaniu serii przygodowej zaczął pisać lepsze wypracowania. (4) Po drugie, książki uczą wczuwania się w uczucia innych. (5) Na przykład, czytając o samotnym bohaterze, lepiej rozumiemy kolegę z boku klasy. (6) Dlatego warto sięgać po książki. > > *Tekst autorski*
Przyjmij układ: wstęp, każdy argument z przykładem w osobnym akapicie, zakończenie. Przed którymi zdaniami należy rozpocząć nowy akapit (oprócz pierwszego)?
A.przed każdym zdaniem od 2 do 6
B.przed zdaniami 3 i 5
C.przed zdaniami 2, 4 i 6
D.tylko przed zdaniem 6
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Nowy akapit zaczyna się, gdy zmienia się część rozprawki lub argument.
Zdanie 1 to wstęp z tezą.
Zdania 2 i 3 tworzą pierwszy argument z przykładem, więc nowy akapit zaczyna się od zdania 2.
Zdania 4 i 5 to drugi argument z przykładem, więc nowy akapit zaczyna się od zdania 4.
Zdanie 6 to zakończenie (wniosek), więc zaczyna czwarty, ostatni akapit.
Przykład należy do tego samego akapitu co argument, więc nie otwiera nowego.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Dzielenie na akapity po każdym zdaniu rozbija argumenty od ich przykładów.
B) Oddzielenie przykładu od argumentu rozrywa jeden tok myśli, a wstęp z tezą i pierwszy argument zostają w jednym akapicie.
D) Jeden podział zlewa wstęp i oba argumenty w jeden akapit, co utrudnia czytanie.
Sprawdzana umiejętność: Ustalasz, gdzie w rozprawce zaczynają się nowe akapity, wiążąc każdy akapit z jedną częścią kompozycji.
Zadanie 34.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat rozprawki: Czy należy ograniczać czas spędzany przed ekranem?
Ułóż plan rozprawki w 5–7 punktach. W planie uwzględnij wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Punkty mogą być zapisane hasłami.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa odpowiedź:
Wstęp: teza — czas przed ekranem trzeba ograniczać.
Argument 1: długie siedzenie przed ekranem szkodzi zdrowiu (wzrok, kręgosłup).
Przykład do argumentu 1: bóle głowy po kilku godzinach grania.
Argument 2: ekran zabiera czas na naukę, sport i spotkania z ludźmi.
Przykład do argumentu 2: uczeń, który zamiast treningu gra do wieczora.
Zakończenie: wniosek — warto wyznaczyć sobie limit czasu przed ekranem.
Wolno uznać: tezę przeciwną (ograniczanie nie jest potrzebne), jeśli argumenty ją wspierają; plan bez wydzielonych przykładów, jeśli są dwa argumenty; plan w formie hasłowej lub zdaniowej.
Rozwiązanie
Plan rozprawki układasz według schematu wstęp, rozwinięcie, zakończenie.
Zapisz stanowisko, które chcesz udowodnić. To będzie punkt wstępu.
Wybierz dwa argumenty i ułóż je w kolejności od słabszego do mocniejszego.
Przy każdym argumencie zaplanuj krótki przykład.
Dodaj punkt zakończenia z wnioskiem, który wynika z argumentów.
Policz punkty: ma być 5–7.
Sprawdź, czy kolejność jest logiczna: wstęp na początku, wniosek na końcu.
Dobry plan ma trzy części i logiczną kolejność.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — plan zaczyna się od wstępu ze stanowiskiem (tezą) w sprawie ograniczania czasu przed ekranem. 1 p. — w rozwinięciu są co najmniej dwa różne argumenty wspierające stanowisko ze wstępu. 1 p. — plan kończy się zakończeniem z wnioskiem, a punkty ułożono w logicznej kolejności (wstęp, rozwinięcie, zakończenie). 0 p. — plan niezwiązany z tematem, bez podziału na części albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Plan składa się tylko z argumentów, bez wstępu i zakończenia.
Argumenty przeczą tezie z początku (np. teza „ograniczać”, a argument „ekran pomaga się uczyć” bez odniesienia do tezy).
Wniosek na początku planu albo teza dopiero po argumentach.
Plan opowiadania (wydarzenia bohatera) zamiast planu rozprawki.
Sprawdzana umiejętność: Układasz plan rozprawki, który zawiera wstęp z tezą, rozwinięcie z argumentami i zakończenie z wnioskiem.
Zadanie 35.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wypracowanie szkolne powinno być napisane stylem neutralnym, bez wyrazów potocznych.
Wskaż zdanie, które nadaje się do wypracowania.
A.Bohater poczuł wstyd, ponieważ nie dotrzymał obietnicy.
B.Bohater strasznie się zawstydził, bo olał tę obietnicę.
C.Gość nie dotrzymał słowa i miał przez to niezłą wtopę.
D.Bohater poczuł wstyd, bo nie dotrzymał obietnicy i, no, takie coś.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Styl neutralny to język bez potocyzmów, wtrętów i niedopowiedzeń.
Przeczytaj każde zdanie i zaznacz wyrazy z mowy codziennej.
W B znajduje się „olał”, czyli potocyzm.
W C są „gość” (o bohaterze) i „wtopa”, więc zdanie jest potoczne.
W D pojawiają się wtręty „no” i „takie coś”, które nic nie mówią.
Zdanie A zawiera tylko wyrazy neutralne.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) „Olał” i „strasznie” są potoczne; uczeń zwykle zauważa tylko jedno z nich.
C) „Gość” i „wtopa” to potocyzmy, choć sens zdania jest jasny.
D) Zdanie zaczyna się poprawnie, ale kończy wtrętem, który psuje jednolitość stylu.
Sprawdzana umiejętność: Wybierasz zdanie utrzymane w stylu neutralnym, odpowiednim do wypracowania, i odrzucasz potocyzmy.
Zadanie 36.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment pracy ucznia.
> Bohater bardzo się wkurzył, gdy okazało się, że przyjaciele go oszukali. Pod koniec dnia był tak padnięty, że natychmiast zasnął. > > *Tekst autorski*
Wypisz dwa wyrazy potoczne i obok każdego zapisz wyraz lub wyrażenie neutralne o tym samym znaczeniu.
Odpowiedź
Odpowiedź:„wkurzył się” — zdenerwował się / rozgniewał się / oburzył się / zezłościł się; „padnięty” — wyczerpany / zmęczony / bardzo zmęczony.
Rozwiązanie
Wyrazy potoczne zastępujesz neutralnymi, które mają to samo znaczenie i nie zmieniają stylu pracy.
Zaznacz wyrazy, których nie użyłbyś w oficjalnej wypowiedzi: „wkurzył się” i „padnięty”.
Dla „wkurzył się” dobierz neutralny odpowiednik złości: zdenerwował się, rozgniewał się.
Dla „padnięty” dobierz neutralne określenie zmęczenia: wyczerpany, zmęczony.
Sprawdź, czy po zamianie zdanie brzmi poprawnie i znaczy to samo.
1 p. — wskazanie „wkurzył się” (lub „wkurzył”) i podanie poprawnego odpowiednika neutralnego. 1 p. — wskazanie „padnięty” i podanie poprawnego odpowiednika neutralnego. 0 p. — wskazanie wyrazów neutralnych, zamiana na inne potocyzmy albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zamiana na inny potocyzm (np. „wkurzył się” na „wściekł się”): wyraz nadal jest potoczny lub emocjonalny.
Wskazanie „natychmiast” albo „oszukali” jako potocyzmów: to wyrazy neutralne.
Wskazanie wyrazu bez podania odpowiednika: tylko część odpowiedzi, brak punktu.
Sprawdzana umiejętność: Znajdujesz w pracy ucznia wyrazy potoczne i zastępujesz je wyrazami neutralnymi.
Zadanie 37.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj fragment pracy ucznia.
> Wczoraj poszedłem do lasu. W lesie było bardzo ładnie. Zobaczyłem ładne drzewa i ładną polanę. Na polanie rosły ładne kwiaty. > > *Tekst autorski*
Przepisz fragment tak, aby usunąć powtórzenia. Zachowaj wszystkie informacje i zastąp co najmniej trzy powtórzenia innymi, pasującymi wyrazami lub wyrażeniami.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa odpowiedź: Wczoraj wybrałem się do lasu. Było tam wyjątkowo pięknie. Zobaczyłem malownicze drzewa i urokliwą polanę. Rosły na niej śliczne kwiaty.
Wolno uznać: dowolne synonimy wyrazu „ładny” (piękny, malowniczy, urokliwy, śliczny, wspaniały); użycie zaimków (tam, na niej) zamiast powtórzeń „las” i „polana”; łączenie zdań w jedno.
Rozwiązanie
Bogactwo słownictwa uzyskujesz, zastępując powtarzające się wyrazy synonimami, zaimkami lub konkretnym opisem.
Dla „ładny” dobierz różne wyrazy: piękny, malowniczy, urokliwy, śliczny.
Dla „las” i „polana” użyj zaimków: „tam”, „na niej”.
Zachowaj wszystkie informacje: wyjście do lasu, drzewa, polana, kwiaty.
Przeczytaj nowy tekst i sprawdź, czy brzmi naturalnie.
Sprawdź, czy zachowałeś jednolity styl bez potocyzmów.
Nowy tekst ma mieć co najmniej trzy zmiany i ten sam sens.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — usunięto co najmniej trzy powtórzenia z oryginału (np. „ładny” użyte najwyżej raz lub wcale). 1 p. — zastępniki pasują znaczeniowo (synonimy, zaimki, konkretne określenia) i są użyte poprawnie. 1 p. — wszystkie informacje z fragmentu zostały zachowane, tekst jest spójny, a styl jednolity (bez potocyzmów i nowych błędów). 0 p. — przepisanie fragmentu bez zmian albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zmiana tylko jednego powtórzenia: brak pierwszego punktu.
Użycie synonimu zmieniającego sens (np. „ładne” na „wysokie” w odniesieniu do kwiatów).
Usunięcie informacji (np. pominięcie polany).
Zastąpienie „ładnego” potocznym „fajny” lub „super”: brak punktu za jednolity styl.
Sprawdzana umiejętność: Zastępujesz powtarzające się wyrazy synonimami, aby tekst był bogatszy leksykalnie, a jego sens się nie zmienił.
Zadanie 38.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przyjmij w tym zadaniu skalę egzaminacyjną CKE za ortografię w wypracowaniu:
nie więcej niż 1 błąd: 2 p.,
2–3 błędy: 1 p.,
4 lub więcej błędów: 0 p.
Przeczytaj fragment pracy ucznia. Załóż, że poza nim w pracy nie ma innych błędów ortograficznych.
> W sobote pojechaliśmy z klasą do zoo. Najbardziej podobały mi sie żyrafy, bo miały długie szyje. Potem zjedliśmy obiad i wróciliśmy do domu zmeczeni. > > *Tekst autorski*
Ile punktów za ortografię otrzyma ta praca według podanej skali?
A.2 p.
B.1 p.
C.0 p.
D.3 p.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Najpierw znajdujesz wszystkie błędy ortograficzne, potem liczysz je i sprawdzasz w skali.
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Uczeń przeoczył dwa błędy (zwykle brak ogonków) i uznał, że jest najwyżej jeden.
C) Uczeń doliczył błąd, którego nie ma (np. „zoo”, „żyrafy” albo „szyje” są zapisane poprawnie), i wyszły mu cztery błędy.
D) Skala ortografii ma najwyżej 2 p., więc 3 p. nie można otrzymać.
Sprawdzana umiejętność: Liczysz błędy ortograficzne w fragmencie pracy i przeliczasz je na punkty według podanej skali.
Zadanie 39.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj fragment pracy ucznia. Zawiera trzy błędy ortograficzne.
> Wczoraj wybrałem się z bratem na przejażdżke rowerową. Dzień był wyjątkowo ciepły, dlatego jechaliśmy dłóżej niż zwykle. Nad rzeką zrobiliśmy przystanek i zjedliśmy kanapki z szynką i ogurkiem. > > *Tekst autorski*
Wypisz trzy błędnie zapisane wyrazy i podaj ich poprawną pisownię.
Błędy ortograficzne znajdujesz, sprawdzając wyrazy wątpliwe: z ó, u, ż, rz oraz ogonkami.
Przeczytaj tekst wyraz po wyrazie, zaznaczając wyrazy, w których wahasz się przy zapisie.
„przejażdżke”: brak ogonka na końcu (biernik rzeczownika żeńskiego), poprawnie: przejażdżkę.
„dłóżej”: stopień wyższy od „długo”, czyli „dłużej” (pisownia z „u”; zapamiętaj: dłużej, dłuższy, najdłużej).
„ogurkiem”: w tym wyrazie „ó” nie wymienia się na „o” (ogórek, ogórki, ogórkowy), więc pisownię trzeba zapamiętać; poprawnie: ogórkiem.
Pozostałe wyrazy (rowerową, wyjątkowo, przystanek, szynką) są zapisane poprawnie.
Poprawna odpowiedź to trzy pary: przejażdżkę, dłużej, ogórkiem.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie „przejażdżke” i podanie poprawnej formy „przejażdżkę”. 1 p. — wskazanie „dłóżej” i podanie poprawnej formy „dłużej”. 1 p. — wskazanie „ogurkiem” i podanie poprawnej formy „ogórkiem”. 0 p. — odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uznanie „szynką” za błąd i zmiana na „szynce”: forma „szynką” (narzędnik) jest poprawna.
Pozostawienie „dłóżej” bez zmian albo poprawka na „dłuzej”: nadal błąd, bo poprawna pisownia to „dłużej”.
Wskazanie wyrazu bez poprawnej formy: brak punktu.
Sprawdzana umiejętność: Znajdujesz błędy ortograficzne w fragmencie pracy ucznia i poprawiasz je.
Zadanie 40.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Na egzaminie ortografia i interpunkcja są oceniane osobno. Przeczytaj fragment pracy ucznia. Zawiera dwa błędy ortograficzne i dwa błędy interpunkcyjne (brak przecinków).
> Kiedy wróciłem ze szkoły, zobaczyłem że w domu nikogo nie ma. Mama zostawiła na stole kartke, w której napisała że wróci wieczorem. Postanowiłem więc odrobić lekcje i pożądnie posprzątać pokój. > > *Tekst autorski*
Przepisz fragment, poprawiając wszystkie cztery błędy.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Kiedy wróciłem ze szkoły, zobaczyłem, że w domu nikogo nie ma. Mama zostawiła na stole kartkę, w której napisała, że wróci wieczorem. Postanowiłem więc odrobić lekcje i porządnie posprzątać pokój.
Poprawione błędy: ortograficzne — „kartke” na „kartkę”, „pożądnie” na „porządnie”; interpunkcyjne — przecinek przed „że” w zdaniach „zobaczyłem, że” i „napisała, że”.
Rozwiązanie
Błędy ortograficzne i interpunkcyjne wyszukujesz osobnymi przejściami przez tekst.
Przeczytaj tekst pod kątem ortografii. Znajdź wyrazy z brakującym ogonkiem lub literą: „kartke” i „pożądnie”.
Popraw je: „kartkę” (biernik) i „porządnie” (od „porządny”, z „rz”).
Przeczytaj tekst jeszcze raz pod kątem przecinków. Przed spójnikiem „że”, który wprowadza zdanie podrzędne, stawiasz przecinek.
Dopisz przecinek w zdaniu „zobaczyłem, że w domu nikogo nie ma”.
Dopisz przecinek w zdaniu „napisała, że wróci wieczorem”.
Zwróć uwagę, że przecinek po zdaniu z „kiedy” (zdanie 1) i przecinek przed „w której” (zdanie 2) już są w tekście. Sprawdź, czy ich nie usunąłeś.
Przepisz tekst, poprawiając tylko te cztery błędy.
Poprawiony tekst ma cztery zmiany.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawiono „kartke” na „kartkę”. 1 p. — poprawiono „pożądnie” na „porządnie”. 1 p. — dodano przecinek przed „że” w zdaniu „zobaczyłem, że…”. 1 p. — dodano przecinek przed „że” w zdaniu „napisała, że…”. 0 p. — poprawki błędne, tekst bez poprawek albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Poprawienie ortografii przy pominięciu przecinków (oceniane są osobno, więc obie części trzeba sprawdzić).
Dopisanie przecinka w złym miejscu, np. przed „więc” w ostatnim zdaniu (tam przecinek nie jest wymagany).
Wprowadzenie nowego błędu przy przepisywaniu, np. „kartką” zamiast „kartkę”.
Sprawdzana umiejętność: Poprawiasz w fragmencie pracy ucznia błędy ortograficzne i interpunkcyjne, rozumiejąc, że oceniane są osobno.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności