W tej książce: Ferdydurke, Tango, dobór lektury, Dżuma, Inny świat, Camus, Rok 1984, forma, łagier, Orwell. 34 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Część podstawowa
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wskaż zdanie, które poprawnie opisuje początek akcji „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza.
A.Młody student wyrusza w podróż po Europie, by poznać różne kultury.
B.Trzydziestoletni Józio zostaje przez profesora Pimkę zaprowadzony do szkoły i potraktowany jak uczeń.
C.Dojrzały nauczyciel Józio zostaje dyrektorem szkoły i wprowadza w niej nowe porządki.
D.Rodzina ziemiańska traci majątek, a Józio musi zacząć pracę na wsi.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Rozpoznajesz początek akcji po głównym bohaterze i po tym, co się z nim dzieje na samym początku powieści.
Główny bohater to Józio, dorosły mężczyzna (około trzydziestki), który na początku jest wyraźnie niedojrzały.
Ważną postacią jest profesor Pimko, który „bierze go w obroty” i doprowadza do tego, że Józio trafia do szkoły jako uczeń.
Wariant B łączy oba fakty. Pozostałe warianty opisują sytuacje, których nie ma na początku utworu.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To wymyślona sytuacja; bohater nie podróżuje, tylko zostaje wtrącony w świat szkoły.
C) Odwrócenie sensu: Józio nie jest nauczycielem, tylko dorosłym traktowanym jak uczeń.
D) Wątek ziemiański pojawia się w dalszej części powieści i nie otwiera akcji.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz, jaka sytuacja otwiera akcję „Ferdydurke” i kim jest główny bohater.
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Które zdanie najtrafniej wyjaśnia, czym jest upupianie w „Ferdydurke”?
A.To nagradzanie ucznia za dobre wyniki w szkole.
B.To przekazywanie młodym ludziom wiedzy o dawnych tradycjach.
C.To sprowadzanie człowieka do roli niedojrzałej, infantylnej istoty i narzucanie mu takiego sposobu bycia.
D.To awans człowieka na wyższe stanowisko dzięki znajomościom.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Pojęcie upupiania wyjaśniasz przez jego sens: chodzi o odbieranie komuś dojrzałości.
Słowo kojarzy się z „pupą”, czyli czymś dziecinnym i niedojrzałym.
W powieści upupianie to narzucanie człowiekowi niedojrzałej, dziecinnej formy, w której ma funkcjonować, np. w szkole z profesorem Pimką.
Odpowiedzi A, B i D opisują zjawiska pozytywne lub neutralne, niezwiązane z odbieraniem dojrzałości.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Upupianie nie jest nagrodą, tylko mechanizmem zniewolenia.
B) W powieści nie chodzi o przekaz tradycji, lecz o narzucanie niedojrzałości.
D) Uczeń zakłada, że chodzi o hierarchię społeczną; tymczasem pojęcie dotyczy dojrzałości, nie awansu.
Sprawdzana umiejętność: Rozumiesz, co w „Ferdydurke” oznacza upupianie.
Zadanie 3.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wyjaśnij, czym jest gęba w „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza. W odpowiedzi uwzględnij, kto tę gębę człowiekowi nadaje.
Odpowiedź
Odpowiedź:Gęba to narzucona człowiekowi rola, maska, określony wizerunek (sposób bycia), w który go wtłaczają. Nadają ją inni ludzie, otoczenie, społeczeństwo w relacjach międzyludzkich (np. nauczyciel, rodzina, środowisko). Akceptowane są sformułowania równoważne, np. „etykieta”, „narzucone oblicze”.
Rozwiązanie
Pojęcie gęby wyjaśniasz przez jego funkcję: jest to forma narzucona z zewnątrz.
Gęba to wizerunek, rola lub maska, którą człowiek musi nosić w kontakcie z innymi.
Nie wybiera jej sam, tylko nadają ją inni ludzie: środowisko, rodzina, szkoła, towarzystwo.
Dlatego gęba ogranicza wolność jednostki: człowiek zachowuje się tak, jak oczekuje otoczenie, a nie tak, jak chce.
Gęba to narzucona człowiekowi przez innych rola (maska), w którą jest on wtłaczany.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyjaśnienie, że gęba to narzucona rola, maska, wizerunek lub forma. 1 p. — wskazanie, że nadają ją człowiekowi inni ludzie (otoczenie, społeczeństwo, relacje międzyludzkie). 0 p. — odpowiedź niepoprawna, ogólnikowa (np. „to twarz bohatera”) albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dosłowne rozumienie jako „twarzy” bez wskazania, że to rola narzucona przez innych.
Opis samej roli bez informacji, kto ją nadaje (traci się drugi punkt).
Przypisanie gęby tylko Józiowi; w powieści dotyczy ona wszystkich postaci.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz własnymi słowami pojęcie gęby i wskazujesz, kto ją człowiekowi nadaje.
Zadanie 4.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wyjaśnij w 3–5 zdaniach, dlaczego według Gombrowicza człowiek nie może uciec od formy. W odpowiedzi odwołaj się do jednego przykładu z „Ferdydurke”.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Forma powstaje w relacjach między ludźmi i każdy człowiek jest w nią wtłaczany; ucieczka od jednej formy kończy się wejściem w kolejną. Przykład: Józio wyrywa się ze szkoły Pimki (upupienie), ale trafia do nowoczesnego domu Młodziaków i kolejnych środowisk, gdzie znów jest zmuszany do nowej roli. Akceptowany jest inny trafny przykład z powieści.
Rozwiązanie
Odpowiedź budujesz w trzech krokach: problem, jego uzasadnienie, przykład.
Forma to sposób bycia i zachowania narzucany człowiekowi przez innych oraz przez środowisko.
Człowiek nie może jej uniknąć, bo żyje wśród ludzi, a w kontakcie z nimi zawsze przyjmuje (lub ma narzuconą) jakąś rolę. Odrzucenie jednej formy oznacza wejście w inną.
Przykład: Józio najpierw przechodzi przez szkołę i upupianie, potem trafia do nowoczesnego domu Młodziaków, a następnie do innych środowisk, i w każdym znów musi przyjąć nową gębę.
Według Gombrowicza człowiek nie ucieknie od formy, bo kształtuje ją samo życie wśród ludzi.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie, że forma jest narzucana człowiekowi w relacjach z innymi (przez otoczenie, środowisko). 1 p. — wniosek, że człowiek nie może jej uniknąć, bo ucieczka od jednej formy prowadzi do kolejnej. 1 p. — trafny przykład z „Ferdydurke” (np. szkoła Pimki, dom Młodziaków). 0 p. — odpowiedź niepoprawna, bez odniesienia do utworu albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Opis samej fabuły bez wniosku o formie.
Przykład z innej lektury zamiast z „Ferdydurke”.
Teza, że forma jest zawsze wynikiem własnego wyboru człowieka.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz problem formy w „Ferdydurke” i popierasz go przykładem z fabuły.
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Czego dotyczy „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego?
A.Doświadczeń autora jako więźnia sowieckiego łagru.
B.Wyprawy naukowej w głąb Afryki.
C.Życia mieszkańców wsi w okresie zaborów.
D.Walk powstańców w czasie wojny domowej.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Odpowiadasz na podstawie tego, że utwór jest świadectwem osobistych przeżyć autora.
Herling-Grudziński był Polakiem więzionym w sowieckim obozie pracy.
„Inny świat” to zapis tego doświadczenia: życia w łagrze.
Pozostałe odpowiedzi dotyczą innych tematów, niezwiązanych z utworem.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Tytuł sugeruje „inną krainę”, ale chodzi o łagier, nie o wyprawę.
C) To problematyka lektur o wsi, np. „Chłopów”, a nie „Innego świata”.
D) Nie jest to opis walk powstańczych, lecz obozu pracy.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz, czego dotyczy „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego.
Zadanie 6.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Które zdanie o „Innym świecie” jest poprawne?
A.To fantastyczna powieść o przyszłości rządzonej przez maszyny.
B.To dramat sceniczny o kłótni rodzinnej.
C.To literackie świadectwo z doświadczeń autora w łagrze, oparte na jego przeżyciach.
D.To zbiór wierszy o miłości.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Charakter utworu określasz po sposobie opowiadania i temacie.
„Inny świat” opiera się na rzeczywistych przeżyciach autora w łagrze.
Autor opisuje je w formie prozy: jest to świadectwo i literackie opracowanie doświadczenia.
Pozostałe warianty nazywają gatunki i tematy, które nie pasują do utworu.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To opis antyutopii (jak „Rok 1984”), nie „Innego świata”.
B) „Inny świat” nie jest dramatem scenicznym.
D) Utwór jest prozą, a nie poezją, i nie mówi o miłości.
Sprawdzana umiejętność: Określasz charakter utworu łączącego relację z własnych przeżyć z literackim opracowaniem.
Zadanie 7.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wyjaśnij, co oznacza tytuł „Inny świat” w odniesieniu do łagru opisanego przez Herlinga-Grudzińskiego.
Odpowiedź
Odpowiedź:Łagier to odrębny świat, w którym obowiązują inne prawa i zasady niż w normalnym życiu (1 p.). W tym świecie człowiek jest poddany skrajnym warunkom (głód, wyczerpująca praca), które odbierają mu godność i zmuszają do walki o przetrwanie; zmienia się też jego zachowanie wobec innych (1 p.). Akceptowane są równoważne sformułowania.
Rozwiązanie
Tytuł wyjaśniasz przez to, czym łagier różni się od zwykłego świata.
„Inny” oznacza tu odmienny od świata, w którym ludzie żyją na wolności.
Łagier rządzi się własnymi prawami: tam najważniejsze są przetrwanie, praca i głód.
Człowiek jest pozbawiony godności i wolności, a jego zachowanie zmienia się pod wpływem skrajnych warunków.
Tytuł oznacza, że łagier to odrębny świat z własnymi, nieludzkimi zasadami.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyjaśnienie, że łagier to odrębny świat, w którym obowiązują inne zasady niż w normalnym życiu. 1 p. — wskazanie skutku dla człowieka (np. skrajne warunki, utrata godności, walka o przetrwanie). 0 p. — odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Rozumienie tytułu jako „inny kraj” w sensie geograficznym.
Wskazanie tylko cech miejsca (zimno, odległość) bez konsekwencji dla człowieka.
Utożsamienie „innego świata” z życiem po śmierci.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz sens tytułu „Inny świat”.
Zadanie 8.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Które stwierdzenie najtrafniej oddaje problem poruszony w „Innym świecie”?
A.Warunki łagru wzmacniają w każdym więźniu uczciwość i szlachetność.
B.Praca fizyczna w łagrze jest dla więźniów zawsze szansą na rozwój.
C.Doświadczenie łagru nie ma żadnego wpływu na zachowanie człowieka.
D.Skrajne warunki poddają próbie człowieczeństwo i pokazują, jak daleko człowiek może się cofnąć, by przeżyć.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Problem wskazujesz po tym, co utwór pokazuje o człowieku w sytuacji granicznej.
Utwór opisuje skrajne warunki (głód, wyczerpanie, przemoc), w których trzeba walczyć o przeżycie.
Autor pokazuje, że w takich warunkach człowiek ulega zmianie, a jego człowieczeństwo jest wystawione na próbę.
Warianty A, B i C przedstawiają łagier jako coś pozytywnego lub bez wpływu na człowieka, co jest sprzeczne z utworem.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Utwór nie idealizuje więźniów: pokazuje też ich zachowania skrajne i trudne.
B) Praca w łagrze jest narzędziem wyniszczenia, nie rozwoju.
C) Cały sens utworu opiera się na tym, że doświadczenie łagru zmienia człowieka.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz główny problem moralny, który „Inny świat” stawia przed czytelnikiem.
Zadanie 9.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Kim jest Artur w „Tangu” Sławomira Mrożka?
A.Sługą, który przejmuje władzę w domu.
B.Wujem, który uczestniczy w grze w karty.
C.Ojcem rodziny i artystą awangardowym.
D.Młodym człowiekiem, który buntuje się przeciw panującemu w rodzinie bezładowi.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Bohatera rozpoznajesz po jego roli w rodzinie i po tym, przeciw czemu występuje.
Artur jest synem Stomila i Eleonory.
Wychował się w domu, w którym nie ma żadnych zasad i konwenansów.
Artur buntuje się przeciw temu bezładowi, bo pragnie ładu i porządku.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To opis Edka, nie Artura.
B) Wuj Eugeniusz to inna postać, a nie główny bohater.
C) To opis Stomila, ojca Artura.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz głównego bohatera „Tanga” i jego rolę w rodzinie.
Zadanie 10.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dopasuj postacie z „Tanga” do ich opisów.
Postacie: 1. Stomil, 2. Ala, 3. Edek.
Opisy: a) mężczyzna prymitywny, który w finale przejmuje władzę; b) ojciec Artura; c) narzeczona Artura.
A.1–a, 2–b, 3–c
B.1–b, 2–c, 3–a
C.1–c, 2–a, 3–b
D.1–b, 2–a, 3–c
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Dobierasz postacie, opierając się na ich roli wobec Artura i na finale utworu.
Stomil jest ojcem Artura: 1–b.
Ala jest narzeczoną Artura: 2–c.
Edek to mężczyzna prymitywny, który w finale przejmuje władzę: 3–a.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Pomylono role wszystkich trzech postaci.
C) Stomil nie jest narzeczonym, a Edek nie jest ojcem Artura.
D) Ala to narzeczona Artura, a Edek nie jest narzeczoną; dwa opisy dopasowano błędnie.
Sprawdzana umiejętność: Przyporządkowujesz postaciom z „Tanga” ich rolę w utworze.
Zadanie 11.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wyjaśnij, przeciw czemu buntuje się Artur w „Tangu” i do czego dąży.
Odpowiedź
Odpowiedź:Artur buntuje się przeciw bezładowi i brakowi zasad w rodzinie (anarchii obyczajowej, odrzuceniu konwenansów) (1 p.). Dąży do przywrócenia ładu, norm i konwenansów (np. tradycyjnych form życia rodzinnego) (1 p.).
Rozwiązanie
Odpowiedź budujesz według schematu: przeciw czemu, w imię czego.
W domu Artura panuje bezład: rodzice odrzucają zasady i konwenanse.
Artur, wbrew rodzicom, jest zwolennikiem zasad, ładu i tradycyjnych form.
Jego bunt jest więc „odwrócony”: nie przeciw porządkowi, lecz przeciw jego brakowi.
Artur buntuje się przeciw rodzinnemu bezładowi i dąży do przywrócenia porządku.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie, że bunt skierowany jest przeciw bezładowi, anarchii lub brakowi zasad w rodzinie. 1 p. — wskazanie, że Artur dąży do przywrócenia porządku, norm lub konwenansów. 0 p. — odpowiedź niepoprawna lub brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Stwierdzenie, że Artur buntuje się przeciw konwenansom (to robią jego rodzice).
Podanie tylko jednej części: przeciw czemu albo do czego.
Pomylenie buntu Artura z działaniem Edka.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz, przeciw czemu i w imię czego buntuje się Artur.
Zadanie 12.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Wyjaśnij w 3–5 zdaniach, co finał „Tanga” mówi o losie buntu Artura. W odpowiedzi uwzględnij postać Edka.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:W finale Edek przejmuje władzę, a Artur ginie (1 p.). Bunt Artura nie przywraca ładu: jego idea nie ma oparcia, więc wykorzystuje ją ktoś silniejszy (1 p.). Po upadku zasad władzę obejmuje siła i przemoc (1 p.). Akceptowane są równoważne sformułowania.
Rozwiązanie
Odpowiedź budujesz od faktu do wniosku.
Fakt: w finale Edek przejmuje władzę w domu, a Artur ginie.
Wniosek o buncie: samo dążenie do ładu bez realnej siły i wspólnych wartości nie zapewnia porządku; wygrywa ten, kto ma siłę.
Problematyka: gdy upadają normy i autorytety, miejsce porządku zajmuje przemoc i władza prymitywnej siły.
Finał pokazuje, że bunt Artura kończy się klęską, a władzę przejmuje Edek.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie faktu: Edek przejmuje władzę, Artur ginie. 1 p. — wniosek, że bunt Artura nie przywraca ładu i kończy się klęską. 1 p. — wskazanie problemu: przemoc i władza siły zajmują miejsce upadłych norm. 0 p. — odpowiedź niepoprawna, bez odniesienia do Edka albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Stwierdzenie, że Artur wygrywa i przywraca porządek.
Opis finału bez wniosku.
Uznanie Edka za przedstawiciela ładu i tradycji, a nie siły.
Sprawdzana umiejętność: Interpretujesz finał „Tanga” jako wniosek o losie buntu i o władzy siły.
Zadanie 13.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Którą z lektur wskażesz do tematu wypracowania: „Człowiek wobec doświadczenia granicznego w łagrze”?
A.„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
B.„Tango” Sławomira Mrożka
C.„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza
D.„Lalka” Bolesława Prusa
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Lekturę dobierasz do problematyki tematu, a nie po tytule.
Temat dotyczy łagru, czyli obozu pracy, i doświadczenia granicznego.
„Inny świat” opisuje łagier i pokazuje człowieka w skrajnych warunkach.
„Tango”, „Ferdydurke” i „Lalka” dotyczą innych problemów (rodzina, forma, społeczeństwo).
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) „Tango” to dramat o rodzinie i buncie, nie o łagrze.
C) „Ferdydurke” dotyczy formy i niedojrzałości.
D) „Lalka” to powieść o społeczeństwie XIX wieku.
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz lekturę do tematu o doświadczeniu obozu.
Zadanie 14.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W której lekturze pojęcia gęba i upupianie są kluczowe dla interpretacji?
A.„Tango” Sławomira Mrożka
B.„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
C.„Chłopi” Władysława Reymonta
D.„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Lekturę rozpoznajesz po charakterystycznych pojęciach.
Gęba i upupianie to terminy z powieści Gombrowicza.
Opisują narzucanie człowiekowi roli i odbieranie mu dojrzałości.
W pozostałych lekturach tych pojęć nie ma.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Tango” dotyczy buntu i konwenansów, ale nie używa tych pojęć.
B) „Inny świat” to świadectwo z łagru.
C) „Chłopi” to powieść o wsi.
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz lekturę do tematu o narzucanych rolach i niedojrzałości.
Zadanie 15.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Do tematu „Człowiek zniewolony” dobierz dwie lektury spośród: „Ferdydurke”, „Inny świat”, „Tango”. Uzasadnij jeden wybór, odwołując się do faktu z lektury.
Odpowiedź
Odpowiedź:Dwie lektury z podanych trzech (1 p.); każdy zestaw dwóch można obronić. Uzasadnienie jednego wyboru z faktem z lektury (1 p.), np.: „Inny świat”: więzień łagru jest pozbawiony wolności i godności; „Ferdydurke”: Józio jest zniewolony formą i upupiany; „Tango”: po przejęciu władzy przez Edka rodzina jest podporządkowana przemocy.
Rozwiązanie
Dobierasz lektury po rodzaju zniewolenia.
„Inny świat” pokazuje zniewolenie fizyczne i systemowe w łagrze.
„Ferdydurke” pokazuje zniewolenie człowieka przez formę i gębę.
„Tango” pokazuje podporządkowanie przemocy i sile Edka.
Wybierz dwie i uzasadnij jedną, podając fakt z lektury.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie dwóch lektur spośród podanych. 1 p. — uzasadnienie jednego wyboru z odwołaniem do faktu z lektury. 0 p. — odpowiedź niepoprawna, bez faktu z lektury albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie lektury spoza listy.
Uzasadnienie ogólne, bez faktu z lektury.
Wskazanie dwóch lektur bez żadnego uzasadnienia.
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz dwie lektury do tematu o zniewoleniu i uzasadniasz jeden wybór.
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W której z lektur główny bohater ginie w wyniku przemocy innej postaci?
A.„Ferdydurke” Witolda Gombrowicza
B.„Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego
C.„Tango” Sławomira Mrożka
D.w żadnej z nich
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Odpowiadasz na podstawie finałów trzech utworów.
W „Tangu” Edek przejmuje władzę, a Artur ginie.
W „Ferdydurke” bohater nie ginie.
W „Innym świecie” narrator przeżywa i opisuje swoje przeżycia.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Józio kończy powieść jako bohater, który żyje.
B) Narrator relacjonuje własne przeżycia, więc przeżył.
D) Skoro jedna lektura pasuje, odpowiedź „w żadnej” jest błędna.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz lekturę, w której główny bohater ginie na skutek przemocy.
Zadanie 17.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wskaż problem wspólny dla „Ferdydurke” i „Tanga” dotyczący relacji jednostki z formą (konwenansem). Odwołaj się do obu utworów.
Odpowiedź
Odpowiedź:Wspólny problem: konflikt człowieka z narzuconymi formami i konwenansami (relacja jednostki do formy) (1 p.). Odwołanie do obu: np. w „Ferdydurke” Józio jest wtłaczany w gębę i upupiany; w „Tangu” Artur buntuje się przeciw rodzinie, która odrzuciła konwenanse (1 p.).
Rozwiązanie
Wspólny problem formułujesz ogólnie, potem podajesz przykład z każdego utworu.
Oba utwory pytają, jaką rolę dla człowieka pełnią formy, zasady i konwenanse.
W „Ferdydurke” Józio jest zmuszany do ról narzucanych przez innych (gęba, upupianie).
W „Tangu” Artur buntuje się przeciw rodzinie, która odrzuciła konwenanse, i dąży do ładu.
Oba utwory mówią o konflikcie człowieka z formą i konwenansem.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie wspólnego problemu (forma, konwenans, narzucone role). 1 p. — odwołanie do faktów z obu utworów. 0 p. — odpowiedź niepoprawna, odwołanie tylko do jednego utworu albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odwołanie tylko do jednej lektury.
Wskazanie problemu zbyt ogólnego (np. „obie są współczesne”).
Pomylenie „Tanga” z „Innym światem”.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz wspólny problem dwóch lektur i odwołujesz się do obu.
Zadanie 18.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Albert Camus, „Dżuma”. Kim jest doktor Rieux i jaką rolę odgrywa w Oranie podczas epidemii?
A.Skromnym urzędnikiem miejskim, który nie bierze udziału w walce z chorobą.
B.Lekarzem, który leczy chorych i do końca walczy z epidemią.
C.Księdzem, który głosi kazania o karze za grzechy mieszkańców.
D.Dziennikarzem z Paryża, który za wszelką cenę chce opuścić miasto.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Bohatera rozpoznajesz po jego zawodzie i po zachowaniu wobec zagrożenia.
Przypomnij sobie sytuację: w algierskim Oranie wybucha epidemia dżumy, a miasto zostaje zamknięte.
Doktor Rieux jest lekarzem. Od początku rozpoznaje chorobę i leczy zarażonych.
Nie ucieka z miasta i nie szuka wytłumaczenia w religii; po prostu wykonuje swoją pracę.
Pozostałe zawody należą do innych postaci: urzędnik to Grand, ksiądz to Paneloux, dziennikarz to Rambert.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Uczeń myli Rieux z Grandem, urzędnikiem, który jednak także pomaga w walce z epidemią.
C) To postać księdza Panelouxa, nie lekarza.
D) To Rambert, dziennikarz, który początkowo chce uciec z Orana.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz doktora Rieux i jego rolę w opisanej w „Dżumie” sytuacji epidemii.
Zadanie 19.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Albert Camus, „Dżuma”. Wskaż zdanie prawdziwe o Rambercie.
A.Jest księdzem, który głosi kazanie o epidemii jako karze.
B.Od pierwszych dni bez wahania pracuje w formacjach sanitarnych.
C.Jest przemytnikiem, który dzięki epidemii robi nielegalne interesy.
D.Jest dziennikarzem z Paryża, który utknął w Oranie, początkowo próbuje uciec, a później włącza się w walkę z epidemią.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Zdanie o bohaterze porównujesz z jego rolą i przemianą w utworze.
Rambert przyjechał do Orana jako dziennikarz z Paryża. Zamknięcie miasta uniemożliwia mu powrót do ukochanej.
Początkowo uważa, że nie dotyczy go sprawa miasta, i szuka sposobu ucieczki.
Z czasem zmienia stanowisko i angażuje się w pomoc przy walce z epidemią. To przykład przemiany od egoizmu do solidarności.
Zdanie A opisuje Panelouxa, B pomija wahania Ramberta, C kojarzy się z Cottardem.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To Paneloux, ksiądz.
B) Rambert nie działa od razu; najpierw próbuje uciec.
C) To pomylenie z Cottardem, który korzysta na sytuacji.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz postawę Ramberta od postaw innych bohaterów „Dżumy”.
Zadanie 20.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
George Orwell, „Rok 1984”. Podaj, w jakiej instytucji pracuje Winston Smith i na czym polega jego praca.
Odpowiedź
Odpowiedź:Winston pracuje w Ministerstwie Prawdy. Jego praca polega na przerabianiu (fałszowaniu) dawnych dokumentów i artykułów prasowych tak, aby zgadzały się z aktualną wersją wydarzeń głoszoną przez Partię. Akceptowane: poprawianie archiwalnych tekstów, zmienianie przeszłości w dokumentach, dopasowywanie dawnych informacji do bieżącej propagandy.
Rozwiązanie
Odpowiedź opiera się na dwóch faktach o Winstonie: miejscu pracy i rodzaju zajęcia.
Winston Smith jest pracownikiem Partii w Londynie w państwie Oceania.
Pracuje w Ministerstwie Prawdy, które zajmuje się informacją i propagandą.
Jego zadaniem jest zmienianie dawnych dokumentów i artykułów, żeby pasowały do tego, co Partia mówi w danej chwili.
Praca ta pokazuje, że władza kontroluje nie tylko teraźniejszość, lecz także przeszłość.
Winston pracuje w Ministerstwie Prawdy i przerabia dawne dokumenty zgodnie z bieżącą linią Partii.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — podanie Ministerstwa Prawdy. 1 p. — opis pracy jako przerabiania (fałszowania) dawnych dokumentów lub artykułów w interesie Partii. 0 p. — odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie innego ministerstwa (np. Miłości) zamiast Ministerstwa Prawdy.
Opis pracy jako „pisanie prawdziwych artykułów”, co przeczy sensowi pracy Winstona.
Odpowiedź ogólna typu „pracuje dla Partii”, bez wskazania czynności.
Sprawdzana umiejętność: Opisujesz sytuację Winstona Smitha: miejsce i charakter jego pracy.
Zadanie 21.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”. Narrator Tadek jest więźniem obozu, a jednocześnie bierze udział w pracy przy przybywających transportach i korzysta z rzeczy zabieranych nowo przybyłym. Wyjaśnij w 2–3 zdaniach, dlaczego jego sytuacja jest moralnie dwuznaczna.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa odpowiedź: Tadek jest więźniem, a więc ofiarą obozowego systemu. Jednocześnie uczestniczy w pracy przy transportach i korzysta z rzeczy zabranych przybyłym, więc jest włączony w mechanizm, który prowadzi innych na śmierć. Obóz zmusza go do moralnych kompromisów i zaciera granicę między ofiarą a współuczestnikiem. Akceptowane: dowolne sformułowania zawierające trzy elementy ze schematu.
Rozwiązanie
Odpowiedź budujesz z trzech elementów: status narratora, jego działanie, wniosek.
Tadek jest więźniem, czyli ofiarą systemu obozowego.
Pracuje przy transportach i korzysta z rzeczy odbieranych nowo przybyłym; jest więc częścią obozowej „maszyny”, choć nie z własnej woli.
Wniosek: obóz stawia go w sytuacji bez dobrego wyboru i rozmywa podział na ofiary i sprawców. Autor pokazuje, jak system niszczy moralność.
Sytuacja Tadka jest dwuznaczna, bo jest ofiarą, która uczestniczy w mechanizmie krzywdzącym innych.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie, że Tadek jest więźniem (ofiarą) systemu. 1 p. — wskazanie jego udziału w pracy przy transportach lub korzystania z rzeczy ofiar. 1 p. — wniosek: obóz zmusza do kompromisów, zaciera granicę ofiara/współuczestnik albo niszczy moralność. 0 p. — odpowiedź niespełniająca powyższych wymagań albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przedstawienie Tadka wyłącznie jako ofiary albo wyłącznie jako sprawcy; sytuacja jest dwuznaczna dlatego, że jest jednym i drugim.
Pominięcie, że Tadek korzysta z rzeczy zabranych przybyłym.
Brak wniosku: samo wymienienie faktów nie wyjaśnia dwuznaczności.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz moralną dwuznaczność sytuacji narratora Tadka w obozie.
Zadanie 22.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Albert Camus, „Dżuma”. Epidemia w Oranie ma w powieści także znaczenie symboliczne. Czego jest alegorią?
A.Zła i okupacji: zagrożenia, które dotyka wszystkich i wymaga wspólnego oporu.
B.Konfliktu religijnego między mieszkańcami miasta.
C.Kryzysu gospodarczego w algierskim mieście.
D.Wyłącznie wydarzenia medycznego, bez znaczenia ogólniejszego.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Alegoria to obraz, który oprócz sensu dosłownego ma sens przenośny.
Dosłownie w powieści mamy epidemię dżumy w Oranie i zamknięcie miasta.
W sensie przenośnym dżuma oznacza zło, które nagle dotyka wspólnotę; często odczytuje się ją jako obraz okupacji.
Bohaterowie wybierają między biernością a oporem, co potwierdza taki odczyt.
Pozostałe warianty zawężają utwór do jednego problemu (religia, gospodarka, medycyna).
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Postawa księdza Panelouxa to tylko jeden z wątków, nie sens całej alegorii.
C) W powieści nie ma wątku kryzysu gospodarczego jako sensu epidemii.
D) Powieść ma wymiar uniwersalny, nie wyłącznie medyczny.
Sprawdzana umiejętność: Odczytujesz symboliczne znaczenie epidemii w „Dżumie”.
Zadanie 23.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
George Orwell, „Rok 1984”. Jaką funkcję pełni nowomowa w państwie Wielkiego Brata?
A.Ułatwia komunikację między mieszkańcami różnych państw.
B.Ozdabia język literatury i poezji.
C.Ogranicza słownictwo, aby zawęzić zakres myśli i utrudnić krytyczne myślenie.
D.Pomaga w nauce obcych języków w szkołach Partii.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Funkcję zjawiska określasz, pytając, czemu służy w świecie przedstawionym.
Nowomowa to sztuczny język narzucany przez Partię.
Jej cechą jest zubażanie słownictwa i eliminowanie słów kojarzonych z buntem czy wolnością.
Kto nie ma słów, trudniej myśli o sprzeciwie. Dzięki temu język służy kontroli myśli.
Warianty A, B i D przypisują jej cele nieobecne w utworze.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Nowomowa nie służy porozumiewaniu się między państwami.
B) Nowomowa upraszcza, a nie ozdabia.
D) Nie jest narzędziem nauczania języków obcych.
Sprawdzana umiejętność: Określasz funkcję nowomowy w państwie totalitarnym z „Roku 1984”.
Zadanie 24.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”. Podaj dwa problemy ukazane w utworze, dotyczące życia ludzi w obozie.
Odpowiedź
Odpowiedź:Dwa z poniższych (po 1 p.):
dehumanizacja (odczłowieczenie) ludzi;
zatarcie granic moralnych;
walka o przetrwanie;
hierarchia więźniów (uprzywilejowani i reszta);
obojętność wobec cudzego cierpienia;
zło jako codzienna rutyna obozowego systemu.
Rozwiązanie
Wybierasz dwa zagadnienia, które wynikają z obrazu obozu u Borowskiego.
Przypomnij sobie świat obozu: więźniowie są podzieleni na grupy, część ma lepszą pozycję i dostęp do żywności.
Wśród ludzi dominuje walka o przetrwanie i obojętność wobec nowych transportów.
Autor pokazuje, że obóz odczłowiecza i niszczy normy moralne.
Dwa z tych zagadnień wystarczą do pełnej odpowiedzi.
Borowski ukazuje na przykład dehumanizację ludzi oraz walkę o przetrwanie kosztem moralności.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne podanie pierwszego problemu. 1 p. — poprawne podanie drugiego, innego problemu. 0 p. — odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie dwóch ujęć tego samego problemu (np. „dehumanizacja” i „odczłowieczenie”) liczy się jako jeden.
Opis fabuły zamiast nazwania problemu.
Uogólnienie typu „wojna jest zła” bez odniesienia do obozu.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz problemy obozowej rzeczywistości ukazane w opowiadaniach Borowskiego.
Zadanie 25.(0–2 pkt)Poziom trudności: trudne
Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”. Rozmówcą autorki jest Marek Edelman, jeden z przywódców powstania w getcie warszawskim. Podaj dwa zagadnienia podejmowane w utworze.
Odpowiedź
Odpowiedź:Dwa z poniższych (po 1 p.):
Zagłada i życie w getcie;
powstanie w getcie, opór wobec zagłady;
odpowiedzialność za innych i ratowanie ludzi;
pamięć o Zagładzie i świadectwo;
wybory moralne w sytuacji granicznej;
bezsilność wobec śmierci.
Rozwiązanie
Zagadnienia wyprowadzasz z tematu rozmowy i osoby rozmówcy.
Edelman był uczestnikiem powstania w getcie warszawskim, a później lekarzem.
Rozmowa dotyczy więc doświadczenia Zagłady i oporu.
Ważne są pytania o odpowiedzialność, ratowanie życia i sens działania w sytuacji bez nadziei.
Utwór ma też wymiar świadectwa i pamięci.
Utwór podejmuje m.in. problem powstania w getcie i odpowiedzialności za innych.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne podanie pierwszego zagadnienia. 1 p. — poprawne podanie drugiego, innego zagadnienia. 0 p. — odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Mylenie z lekturą Borowskiego (obóz) zamiast getta i powstania.
Podanie samej daty lub nazwiska bez nazwania zagadnienia.
Dwa sformułowania tego samego problemu liczone jako jedno.
Sprawdzana umiejętność: Określasz problematykę reportażu-rozmowy Hanny Krall z Markiem Edelmanem.
Zadanie 26.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Albert Camus, „Dżuma”. Który bohater ilustruje motyw korzystania z cudzego nieszczęścia: epidemia uspokaja jego lęk przed policją i umożliwia mu nielegalne interesy?
A.Cottard
B.Doktor Rieux
C.Tarrou
D.Ksiądz Paneloux
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Motyw ilustruje postać, której zachowanie pasuje do opisu.
Cottard jest człowiekiem, któremu zagraża policja.
W czasie epidemii policja ma inne sprawy, więc czuje się bezpieczniej i zajmuje się nielegalnym handlem.
Rieux i Tarrou walczą z chorobą, a Paneloux interpretuje ją religijnie.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Rieux działa dla dobra chorych.
C) Tarrou organizuje ochotnicze formacje sanitarne.
D) Paneloux głosi kazania, nie zajmuje się interesami.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz bohatera ilustrującego motyw egoizmu w obliczu epidemii.
Zadanie 27.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
George Orwell, „Rok 1984”. Czemu służy w powieści motyw fałszowania przeszłości?
A.Pokazuje, że Partia dba o prawdę historyczną.
B.Umacnia władzę Partii, bo kto kontroluje przeszłość, ten łatwiej kontroluje ludzi.
C.Ułatwia obywatelom porównanie życia dawniej i dziś.
D.Jest tylko żartem i nie wpływa na losy bohaterów.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Funkcję motywu określasz przez związek z władzą.
Winston w swojej pracy przerabia dawne dokumenty tak, aby pasowały do aktualnej wersji Partii.
Jeśli nikt nie może sprawdzić, jak było naprawdę, Partia nie może się mylić.
To zubaża pamięć i zmniejsza zdolność oporu.
Dlatego motyw jest narzędziem kontroli.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Partia nie dba o prawdę, tylko ją zmienia.
C) Brak dostępu do prawdziwej przeszłości uniemożliwia porównanie.
D) Motyw jest kluczowy dla fabuły i pracy Winstona.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz motyw fałszowania przeszłości w „Roku 1984”.
Zadanie 28.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem”. Które zdanie trafnie opisuje motyw podróży w tej lekturze?
A.Podróż to ucieczka od obowiązków, bez znaczenia poznawczego.
B.Podróż służy głównie zbieraniu pamiątek.
C.Podróż jest okazją do poznawania Innego, wzbudza ciekawość świata i towarzyszy jej lektura Herodota.
D.Podróż odbywa się wyłącznie w wyobraźni, bez prawdziwych wyjazdów.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Motyw podróży oceniasz przez jej sens dla bohatera.
Narrator jest reporterem, który wyjeżdża za granicę i spotyka obce kultury.
Wzorem ciekawości jest dla niego Herodot, starożytny historyk, którego książka mu towarzyszy.
Podróż jest więc drogą do poznania Innego i samego siebie.
Warianty A, B i D zaprzeczają faktom lub sensowi motywu.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Podróż ma w utworze sens poznawczy.
B) Cel to poznanie, nie kolekcjonowanie.
D) Narrator naprawdę podróżuje.
Sprawdzana umiejętność: Opisujesz motyw podróży i spotkania z Innym w „Podróżach z Herodotem”.
Zadanie 29.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Temat wypracowania: „Totalitarna kontrola jednostki i myśli”. Którą lekturę wybierzesz?
A.Albert Camus, „Dżuma”
B.Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem”
C.Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”
D.George Orwell, „Rok 1984”
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Lekturę dobierasz do głównego problemu tematu.
Temat dotyczy kontroli jednostki i myśli przez państwo.
W „Roku 1984” występują Wielki Brat, kontrola myśli i nowomowa.
Pozostałe lektury mają inne główne problemy: epidemia, podróż, Zagłada.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Dżuma” jest o postawach wobec epidemii.
B) Utwór Kapuścińskiego dotyczy podróży.
C) Krall pisze o Zagładzie i powstaniu w getcie.
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz lekturę do tematu totalitarnej kontroli jednostki.
Zadanie 30.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Temat wypracowania: „Powstanie w getcie warszawskim w relacji świadka”. Którą lekturę wybierzesz?
A.Hanna Krall, „Zdążyć przed Panem Bogiem”
B.George Orwell, „Rok 1984”
C.Albert Camus, „Dżuma”
D.Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem”
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Lekturę wskazujesz po zgodności z tematem.
Temat dotyczy powstania w getcie i relacji świadka.
Utwór Hanny Krall to rozmowa z Markiem Edelmanem, uczestnikiem powstania.
Pozostałe lektury nie dotyczą getta warszawskiego.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) To antyutopia, nie relacja z getta.
C) „Dżuma” jest powieścią alegoryczną.
D) Utwór Kapuścińskiego dotyczy podróży reportera.
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz lekturę do tematu powstania w getcie warszawskim i świadectwa Zagłady.
Zadanie 31.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Dopasuj lektury do tematów.
Lektury: 1. „Dżuma”; 2. „Rok 1984”; 3. „Podróże z Herodotem”.
Tematy: a) wspólne działanie ludzi wobec zagrożenia; b) manipulacja językiem i pamięcią w państwie totalitarnym; c) spotkanie z Innym i ciekawość świata.
A.1–b, 2–a, 3–c
B.1–a, 2–b, 3–c
C.1–c, 2–b, 3–a
D.1–a, 2–c, 3–b
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Dobierasz po jednym głównym problemie każdej lektury.
„Dżuma”: mieszkańcy i bohaterowie działają wobec epidemii, czyli temat a.
„Rok 1984”: nowomowa i fałszowanie przeszłości, czyli temat b.
„Podróże z Herodotem”: reporter poznaje Innego, czyli temat c.
Poprawna odpowiedź to B: 1–a, 2–b, 3–c.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Zamienione tematy „Dżumy” i „Roku 1984”.
C) Zamienione tematy „Dżumy” i „Podróży z Herodotem”.
D) Zamienione tematy „Roku 1984” i „Podróży z Herodotem”.
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz trzy lektury do trzech tematów.
Zadanie 32.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”. Podaj, w jakiej osobie prowadzona jest narracja i kim jest narrator.
Odpowiedź
Odpowiedź:Narracja jest pierwszoosobowa. Narratorem jest Tadek, więzień obozu, uczestnik opisywanych wydarzeń.
Rozwiązanie
Osobę narracji poznajesz po formach „ja”, a narratora po jego roli w świecie przedstawionym.
Narrator mówi o sobie w pierwszej osobie.
Nazywa się Tadek i sam jest więźniem obozu.
Opisuje wydarzenia, w których uczestniczy, więc jest narratorem-uczestnikiem.
Narracja jest pierwszoosobowa, a narratorem jest Tadek, więzień.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie narracji pierwszoosobowej. 1 p. — wskazanie, że narrator to Tadek, więzień obozu (uczestnik wydarzeń). 0 p. — odpowiedź błędna albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Narracja trzecioosobowa, bo „opowiada o innych”.
Pominięcie, że narrator jest więźniem.
Pomylenie narratora z autorem bez uwagi, że to postać literacka.
Sprawdzana umiejętność: Określasz osobę narracji i status narratora w opowiadaniu Borowskiego.
Zadanie 33.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Albert Camus, „Dżuma”. Kim okazuje się narrator powieści?
A.Tarrou, który prowadził notatniki
B.Księdzem Panelouxem
C.Doktorem Rieux
D.Cottardem
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Narrator ujawnia się pod koniec utworu.
Przez większość powieści opowiada jako kronikarz, nie mówiąc o sobie.
Na końcu wyjaśnia, że jest doktorem Rieux.
Tarrou jest autorem notatników, które były źródłem, ale nie narratorem.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Tarrou prowadził notatki, ale nie opowiada powieści.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności