W tej książce: Antygona, teza, Dżuma, ocena, hipoteza interpretacyjna, wiersz, argument, akapit, kontekst, plan. 31 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Część podstawowa
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Temat wypracowania: Czy ambicja prowadzi do zguby? Rozważ problem, odwołując się do „Makbeta” Williama Szekspira.
Wskaż zdanie, które jest poprawną tezą do tego tematu.
A.„Makbet” to tragedia Szekspira, której bohaterem jest szkocki wódz.
B.Czy ambicja musi prowadzić do zguby, tak jak w „Makbecie”?
C.Ambicja pozbawiona hamulców moralnych prowadzi do zguby, czego dowodzi los Makbeta.
D.W „Makbecie” pojawiają się wiedźmy, król Dunkan i Makduf.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Teza to zdanie twierdzące, które rozstrzyga problem postawiony w temacie i zapowiada, czym zostanie uzasadnione.
Zapytaj o każde zdanie: czy odpowiada na pytanie tematu („tak”, „nie”, „zależy od…”)?
Zdanie A podaje informację o utworze, ale nie mówi nic o ambicji i zgubie.
Zdanie B jest pytaniem, więc niczego nie rozstrzyga. Zdanie D wylicza postacie, nie ocenia problemu.
Zdanie C zajmuje stanowisko (ambicja bez hamulców prowadzi do zguby) i wskazuje, na czym się oprze (los Makbeta).
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Zdanie jest prawdziwe, ale to informacja o utworze, a nie odpowiedź na pytanie tematu.
B) Pytanie wraca do tematu zamiast na niego odpowiadać. Teza musi być zdaniem oznajmującym.
D) To wyliczenie bohaterów, czyli streszczenie. Nie ma w nim żadnego stanowiska.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz tezę, czyli rozstrzygnięcie problemu z tematu, od pytania, opisu i streszczenia.
Zadanie 2.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Temat wypracowania: Czy człowiek może zachować wolność wewnętrzną w państwie totalitarnym? Rozważ problem, odwołując się do „Roku 1984” George'a Orwella.
Sformułuj tezę do tego tematu w jednym lub dwóch zdaniach.
Odpowiedź
Odpowiedź:Przykład: Winston Smith próbuje zachować wolność wewnętrzną (potajemnie prowadzi dziennik, wchodzi w zakazany związek z Julią), ale totalitarna władza potrafi złamać nawet myśli człowieka, dlatego w państwie totalitarnym wolność wewnętrzna jest ostatecznie niemożliwa do utrzymania.
Wolno uznać każde z trzech stanowisk, jeśli jest jasne i zgodne z utworem:
tak: człowiek może zachować wolność wewnętrzną (choćby na pewien czas, w myślach, w uczuciach, w dzienniku);
nie: system kontroli myśli (Wielki Brat, nowomowa, tortury w Ministerstwie Miłości) niszczy wolność wewnętrzną;
zależy: bunt jest możliwy, ale kończy się złamaniem bohatera, i to z uzasadnieniem w jednym zdaniu.
Wolno wskazać bohatera (Winston Smith) albo zjawisko z powieści (kontrola myśli, nowomowa, inwigilacja).
Rozwiązanie
Tezę budujesz tak: powtarzasz w odpowiedzi kluczowe pojęcia tematu, zajmujesz stanowisko i dodajesz element z utworu.
Wyłap pojęcia z tematu: wolność wewnętrzna, państwo totalitarne.
Zdecyduj, czy odpowiadasz „tak”, „nie”, czy „zależy” (z uzasadnieniem).
Dopisz, co z „Roku 1984” to potwierdza (Winston Smith, dziennik, Julia, kontrola myśli, finał w Ministerstwie Miłości).
Sprawdź, czy zdanie jest oznajmujące i mówi coś o wolności, nie tylko o fabule.
Teza mogłaby brzmieć: w państwie totalitarnym wolność wewnętrzna jest zagrożona i ostatecznie zostaje złamana, co pokazuje los Winstona Smitha.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — teza rozstrzyga problem z tematu (zdanie oznajmujące zajmujące stanowisko w sprawie wolności wewnętrznej w państwie totalitarnym). 1 p. — teza odwołuje się do „Roku 1984” (bohater, system lub zjawisko z powieści) i nie przeczy faktom z utworu. 0 p. — pytanie, samo streszczenie, ogólnik bez związku z tematem albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pytanie zamiast tezy („Czy Winston był wolny?”): to powtórzenie tematu, nic nie rozstrzyga.
Streszczenie („Winston pracował w Ministerstwie Prawdy i wpadł w ręce Policji Myśli”): fakty prawdziwe, ale bez stanowiska.
Teza oderwana od utworu („Wolność jest ważna dla każdego człowieka”): nie dostajesz punktu za odwołanie do powieści.
Sprawdzana umiejętność: Formułujesz tezę, która rozstrzyga problem z tematu i odwołuje się do wskazanego utworu.
Zadanie 3.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat wypracowania: Czy cierpienie uszlachetnia człowieka? Rozważ problem, odwołując się do „Zbrodni i kary” Fiodora Dostojewskiego oraz „Dżumy” Alberta Camusa.
Napisz tezę (jedno lub dwa zdania), w której zajmiesz stanowisko i zapowiesz, jak wykorzystasz oba utwory.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykład: Cierpienie może uszlachetniać, ale tylko wtedy, gdy człowiek nada mu moralny sens: w „Zbrodni i karze” cierpienie po zabójstwie prowadzi Raskolnikowa do wyznania winy i początku duchowej przemiany, natomiast w „Dżumie” sama epidemia nikogo nie czyni lepszym, lecz bohaterowie tacy jak doktor Rieux wybierają solidarność mimo cierpienia.
Wolno uznać:
stanowisko „tak”, „nie” albo „tak, pod warunkiem…” (zależy od postawy człowieka), byle było jednoznaczne;
odwołanie do Raskolnikowa (wyrzuty sumienia, wyznanie winy, katorga, początek odrodzenia) i do bohaterów „Dżumy” (Rieux, Tarrou, Rambert, Grand, Paneloux) albo do mieszkańców Oranu;
ujęcie, w którym oba utwory prowadzą do tego samego wniosku albo do kontrastu.
Rozwiązanie
Tezę do tematu z dwiema lekturami budujesz w pięciu krokach.
Wypisz pojęcia z tematu: cierpienie, uszlachetnianie (czyli moralna przemiana na lepsze).
Zdecyduj, jak odpowiadasz: „tak”, „nie” albo „zależy od…”. Odpowiedź warunkowa jest dobra, jeśli podajesz warunek.
Przypomnij sobie, co w każdej lekturze mówi o cierpieniu: u Dostojewskiego cierpienie po zbrodni łączy się z wyrzutami sumienia i przyznaniem się do winy, a w „Dżumie” cierpią mieszkańcy zamkniętego miasta, a bohaterowie reagują różnie.
Zapisz jedno zdanie (lub dwa) ze stanowiskiem i jednym wspólnym tropem dla obu utworów.
Sprawdź, czy nie ma w nim błędu rzeczowego.
Poprawną tezą jest zdanie, które zajmuje jasne stanowisko w sprawie uszlachetniającej mocy cierpienia i wiąże z nim oba utwory.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — teza zajmuje jednoznaczne stanowisko (tak, nie albo zależy z podanym warunkiem). 1 p. — teza odnosi się do obu pojęć z tematu (cierpienie i uszlachetnienie albo moralna przemiana). 1 p. — teza zapowiada argumentację z obu utworów (wymieniony choć jeden wątek, bohater lub zjawisko z każdego) i jest zgodna z faktami. 0 p. — brak tezy, pytanie, samo streszczenie albo brak odpowiedzi. (Teza odwołująca się tylko do jednego utworu nie dostaje trzeciego punktu, ale może zdobyć dwa pierwsze).
Typowe błędy
„Cierpienie jest różne w różnych utworach”: to nie jest stanowisko, więc odpada pierwszy punkt.
Teza tylko o „Zbrodni i karze” albo tylko o „Dżumie”: temat żąda obu utworów.
Zdanie o cierpieniu bez uszlachetniania (np. „Ludzie w literaturze cierpią”): nie odnosisz się do drugiej części problemu.
Sprawdzana umiejętność: Formułujesz jedną tezę, która rozstrzyga problem i zapowiada argumentację z dwóch lektur.
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Temat wypracowania: Czy miłość może zniszczyć człowieka? Rozważ problem, odwołując się do „Lalki” Bolesława Prusa.
Uczeń napisał tezę: *Wokulski kochał Izabelę Łęcką.*
Wskaż poprawną ocenę tego zdania.
A.Jest poprawną tezą, bo zgadza się z faktami z utworu i wymienia bohaterów.
B.Nie jest tezą, bo jest sprzeczne z treścią „Lalki”.
C.Nie jest tezą, bo przedstawia fakt z fabuły i nie rozstrzyga, czy miłość może zniszczyć człowieka.
D.Nie jest tezą, bo w tezie nie wolno wymieniać bohaterów utworu.
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Tezę oceniasz, porównując ją z pytaniem w temacie.
Wypisz problem z tematu: czy miłość może zniszczyć człowieka.
Sprawdź, co mówi zdanie ucznia: że Wokulski kochał Izabelę. To prawda, ale to tylko fakt z fabuły.
Zdanie nie mówi, czy miłość niszczy, więc nie rozstrzyga problemu.
Wniosek: zdanie jest zgodne z utworem, lecz nie jest tezą.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Zgodność z faktami to za mało. Teza musi odpowiadać na pytanie z tematu.
B) Zdanie nie jest sprzeczne z utworem, więc błąd leży gdzie indziej.
D) W tezie można, a nawet trzeba odwołać się do utworu, także przez bohaterów.
Sprawdzana umiejętność: Oceniasz, czy zdanie ucznia jest tezą, i wskazujesz, dlaczego nią nie jest.
Zadanie 5.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat wypracowania: Czy solidarność ma sens wobec zła? Rozważ problem, odwołując się do „Dżumy” Alberta Camusa.
Uczeń zapisał tezę:
> W „Dżumie” Camus pokazuje, że solidarność jest bezużyteczna, bo gdy wybucha epidemia, wszyscy mieszkańcy Oranu opuszczają miasto i każdy ratuje siebie.
Wskaż dwa błędy tej tezy wynikające z treści powieści. Napisz każdy w jednym zdaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź:
Błąd faktograficzny: mieszkańcy Oranu nie mogli opuścić miasta, bo władze zamknęły je (w mieście ogłoszono stan epidemii i odcięto je od świata), więc zdanie „wszyscy opuszczają miasto” jest fałszywe.
Błąd w interpretacji: powieść nie dowodzi bezużyteczności solidarności, bo Rieux, Tarrou i inni ochotnicy tworzą formacje sanitarne i wspólnie walczą z epidemią.
Wolno uznać zamiast jednego z błędów:
teza rozstrzyga w sposób sprzeczny z ogólną wymową powieści (solidarność jest w niej pokazana jako wartość) i podaje przykład: Rieux, Tarrou, Rambert albo Grand;
„każdy ratuje siebie” zaprzecza postawie bohaterów, którzy zostają i pomagają chorym (Rambert, mimo chęci wyjazdu, zostaje w mieście).
Rozwiązanie
Tezę sprawdzasz, porównując każdą jej część z tym, co dzieje się w powieści.
Rozbij zdanie na dwa twierdzenia: (a) mieszkańcy opuszczają Oran, (b) solidarność jest bezużyteczna.
Sprawdź (a): miasto zamknięto, więc nikt nie mógł legalnie wyjechać. To błąd faktograficzny.
Sprawdź (b): w powieści ochotnicy organizują formacje sanitarne, więc solidarność jest tam przeciwstawieniem zła, a nie rzeczą bezużyteczną.
Zapisz oba błędy w osobnych zdaniach.
Poprawna odpowiedź to: mieszkańcy nie mogli opuścić zamkniętego miasta, a bohaterowie właśnie przez wspólne działanie przeciwstawiają się epidemii.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie błędu rzeczowego (mieszkańcy nie opuścili miasta, bo zostało zamknięte). 1 p. — wskazanie błędu w ocenie (solidarność nie jest w powieści bezużyteczna) z powołaniem się na bohaterów lub ich działania. 0 p. — wskazanie błędów niezwiązanych z treścią powieści (np. „teza jest za krótka”) albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
„Teza jest nudna” albo „za długa”: to ocena stylu, a polecenie dotyczy treści.
Uznanie, że błędne jest tylko słowo „bezużyteczna” bez wskazania faktu o zamknięciu miasta: dostajesz jeden punkt, nie dwa.
Podanie bohatera bez wyjaśnienia, co zrobił: za samo nazwisko nie ma punktu.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz błędy rzeczowe w tezie, porównując ją z faktami z lektury.
Zadanie 6.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Temat wypracowania: Czy warto narażać życie dla wierności własnym zasadom? Rozważ problem, odwołując się do „Antygony” Sofoklesa.
Uczeń napisał tezę: *Antygona jest bohaterką tragiczną i dlatego jest ważna dla literatury.*
Napisz poprawioną tezę (jedno lub dwa zdania), która odpowiada na pytanie z tematu i opiera się na faktach z „Antygony”.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykład: Warto narażać życie dla wierności własnym zasadom, bo Antygona, choć pochowała brata wbrew zakazowi Kreona i zapłaciła za to życiem, została wierna prawu sumienia i obowiązkowi wobec rodziny.
Wolno uznać:
stanowisko „tak” (honor, sumienie, prawo boskie ważniejsze od rozkazu władcy);
stanowisko „nie” (śmierć Antygony nie powstrzymuje tragedii: giną też Hemon i Eurydyka, a Kreon zostaje złamany);
stanowisko „zależy” (od tego, czy poświęcenie ma sens), jeśli wskazano warunek;
fakty: Kreon zabronił pochować Polinejkesa, Antygona pochowała brata mimo zakazu, została skazana na śmierć, popełniła samobójstwo.
Rozwiązanie
Tezę poprawiasz, zastępując ogólnik stanowiskiem i faktem z utworu.
Zobacz, co jest błędne: zdanie ucznia nie odpowiada na pytanie „czy warto”, tylko ocenia bohaterkę w sposób ogólny.
Ustal stanowisko: „tak”, „nie” albo „zależy od…”.
Wybierz fakt z „Antygony”, na którym oprzesz tezę: pochowanie Polinejkesa wbrew zakazowi Kreona i następstwa tego czynu.
Wpleć to w jedno lub dwa zdania, zachowując pojęcia z tematu (narażanie życia, wierność zasadom).
Usuń puste określenia typu „ważna dla literatury”.
Poprawioną tezą jest zdanie, które rozstrzyga, czy warto narażać życie dla zasad, i uzasadnia to czynem Antygony.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — teza zajmuje jednoznaczne stanowisko w sprawie „czy warto”. 1 p. — teza odwołuje się do konkretnego faktu z „Antygony” (pochowanie brata wbrew zakazowi, konflikt z Kreonem, śmierć bohaterki lub jej skutki). 1 p. — teza jest zgodna z faktami z utworu i zwięzła (bez ogólników typu „ważna dla literatury”) oraz nawiązuje do obu pojęć z tematu (życie i zasady). 0 p. — powtórzenie tezy ucznia, pytanie, streszczenie albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dopisanie „Antygona jest odważna”: to ocena, ale nie odpowiedź na „czy warto”.
Błąd rzeczowy, np. że Kreon zabił Antygonę własną ręką albo że Antygona przeżyła: odpada trzeci punkt.
Streszczenie losów bohaterki bez stanowiska: odpada pierwszy punkt.
Sprawdzana umiejętność: Poprawiasz zbyt ogólną tezę tak, by rozstrzygała problem i opierała się na fakcie z utworu.
Zadanie 7.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj tekst.
> Zegar w kuchni stanął w marcu. > Nikt go nie nakręca. > – Niech stoi – mówi matka – > bo wskazuje godzinę, której nie chcę zapomnieć.
*Tekst autorski.*
Wskaż poprawnie sformułowaną hipotezę interpretacyjną tego tekstu.
A.Wiersz opowiada o zepsutym zegarze w kuchni.
B.Zatrzymany zegar jest znakiem pamięci: matka nie chce pozwolić odejść ważnej chwili z przeszłości.
C.Wiersz jest nudny, bo ma tylko cztery wersy.
D.Zegary służą do mierzenia czasu, więc wiersz dotyczy techniki.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Hipoteza interpretacyjna to proponowane odczytanie sensu tekstu (w wymaganiach CKE: „propozycja interpretacji”), oparte na jego szczegółach.
Przeczytaj wiersz i zobacz, co jest w nim najważniejsze: zegar, który stoi, i słowa matki o godzinie, której nie chce zapomnieć.
Zdanie A tylko opisuje sytuację, nie interpretuje jej.
Zdania C i D nie mają oparcia w treści: C to subiektywna ocena, D oddala się od tekstu.
Zdanie B przypisuje obrazowi sens (zegar jako znak pamięci) i opiera się na wypowiedzi matki.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) To parafraza, a nie interpretacja: nie mówi, co zegar oznacza.
C) Ocena z gustu i liczba wersów nic nie mówią o sensie tekstu.
D) Hipoteza musi wynikać z tekstu, a tu nic nie wskazuje na temat techniki.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz hipotezę interpretacyjną, czyli propozycję sensu tekstu opartą na jego obrazach.
Zadanie 8.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Przeczytaj tekst.
> Zegar w kuchni stanął w marcu. > Nikt go nie nakręca. > – Niech stoi – mówi matka – > bo wskazuje godzinę, której nie chcę zapomnieć.
*Tekst autorski.*
Hipoteza: *Zatrzymany zegar jest dla matki znakiem pamięci o chwili, której nie chce zostawić w przeszłości.*
Wskaż dwa elementy tekstu, które potwierdzają tę hipotezę, i do każdego dopisz krótkie wyjaśnienie.
Odpowiedź
Odpowiedź:Przykład:
Słowa matki „niech stoi”: matka świadomie nie chce, żeby zegar ruszył, więc zatrzymanie czasu jest jej decyzją.
Fragment o godzinie, której nie chce zapomnieć: zegar wskazuje konkretną chwilę z przeszłości, a matka chce ją zachować w pamięci.
Wolno uznać także (każdy z wyjaśnieniem):
„Nikt go nie nakręca”: dom godzi się z bezruchem zegara, nikt nie próbuje przywrócić biegu czasu;
„stanął w marcu”: wskazanie konkretnego momentu, w którym coś się skończyło lub zdarzyło, od niego czas „stoi”;
miejsce akcji, kuchnia: codzienna, domowa przestrzeń, w której pamięć jest stale obecna.
Rozwiązanie
Hipotezę uzasadniasz, wskazując szczegół tekstu i wyjaśniając, co z niego wynika.
Podkreśl w tekście fragmenty związane z czasem i pamięcią.
Wybierz dwa różne: np. słowa matki i fragment o godzinie, której nie chce zapomnieć.
Przy każdym napisz, jak potwierdza hipotezę (zatrzymanie jest wyborem, zegar ma przypominać o chwili).
Sprawdź, czy wyjaśnienie nie jest tylko przepisaniem fragmentu.
Dwa potwierdzające elementy to słowa matki oraz godzina, której nie chce zapomnieć, bo oba wskazują, że zegar stoi z powodu pamięci.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — pierwszy element tekstu wraz z wyjaśnieniem, jak potwierdza hipotezę. 1 p. — drugi, inny element tekstu wraz z wyjaśnieniem. 0 p. — samo przepisanie fragmentów bez wyjaśnienia, elementy niezwiązane z hipotezą albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wymienienie dwóch fragmentów bez komentarza („Nikt go nie nakręca”): to cytat, nie uzasadnienie.
Podanie dwa razy tego samego elementu innymi słowami: liczy się jeden punkt.
Powołanie się na coś, czego w tekście nie ma (np. że matka jest chora): to dopowiadanie.
Sprawdzana umiejętność: Uzasadniasz hipotezę dwoma szczegółami tekstu i wyjaśniasz, co każdy z nich potwierdza.
Zadanie 9.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przeczytaj tekst.
> Zegar w kuchni stanął w marcu. > Nikt go nie nakręca. > – Niech stoi – mówi matka – > bo wskazuje godzinę, której nie chcę zapomnieć.
*Tekst autorski.*
Sformułuj własną hipotezę interpretacyjną tego tekstu (jedno lub dwa zdania). Uwzględnij w niej obraz zegara, jego znaczenie i to, jaki sens ma on dla postaci w wierszu.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykład: Zatrzymany zegar symbolizuje opór matki wobec upływu czasu: matka woli zatrzymać się przy chwili, której nie chce zapomnieć, niż pogodzić się z tym, że ona minęła.
Wolno uznać różne hipotezy, jeśli opierają się na tekście, np.:
zegar jako symbol pamięci o zmarłej lub oddalonej bliskiej osobie albo o ważnym wydarzeniu;
zegar jako znak żałoby i niechęci do pogodzenia się ze stratą;
zegar jako znak milczącego porozumienia domowników, którzy szanują decyzję matki;
zegar jako obraz sprzeciwu wobec przemijania.
Nie wolno uznać hipotezy bez oparcia w tekście (np. matka jest chora) ani samego opisu („wiersz jest o zegarze”).
Rozwiązanie
Hipotezę budujesz w pięciu krokach: obraz, znaczenie, sens, zapis i sprawdzenie.
Wskaż obraz, który niesie sens: zatrzymany zegar.
Zdecyduj, co ten obraz może znaczyć: pamięć, żałobę, sprzeciw wobec przemijania.
Połącz to z tym, co mówi postać: matka nie chce zapomnieć godziny, więc chce zatrzymać chwilę.
Zapisz hipotezę zdaniem oznajmującym z czasownikiem typu „symbolizuje”, „oznacza”, „może być znakiem”.
Sprawdź, czy każdy człon zdania da się poprzeć wersem z tekstu.
Hipotezą jest zdanie, które przypisuje zegarowi znaczenie i wyjaśnia, co to mówi o postaci.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — hipoteza dotyczy całości tekstu i jest zdaniem oznajmującym (nie samym opisem sytuacji). 1 p. — hipoteza wskazuje obraz (zegar, jego zatrzymanie) i nadaje mu znaczenie (symbol). 1 p. — hipoteza wyjaśnia sens dla postaci lub całości (np. dlaczego matka chce zatrzymać czas) i ma oparcie w tekście. 0 p. — opis, ocena gustu, hipoteza sprzeczna z tekstem albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
„Wiersz opowiada o zegarze w kuchni”: to opis, nie interpretacja.
Hipoteza dopowiadająca fakty (np. że ktoś umarł w marcu): w tekście tego nie ma, więc możesz to napisać najwyżej jako ostrożne „może”.
Zdanie bez uwzględnienia słów matki: tracisz punkt za sens.
Sprawdzana umiejętność: Formułujesz własną hipotezę interpretacyjną, która wskazuje symbol, jego znaczenie i sens całości tekstu.
Zadanie 10.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Temat wypracowania: Czy marzenia o niepodległości łatwo zamienić w czyn? Rozważ problem, odwołując się do „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego.
Teza: *W „Weselu” marzenia o niepodległości nie zostają zamienione w czyn.*
Wskaż przykład z dramatu, który najlepiej uzasadnia tę tezę.
A.Wesele odbywa się w chacie pod Krakowem.
B.Wyspiański był nie tylko dramaturgiem, lecz także malarzem.
C.W dramacie występują zarówno postacie realne, jak i zjawy.
D.Jasiek, któremu powierzono Złoty Róg jako znak do działania, gubi go i w finale zostaje mu tylko sznur.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Dobry przykład to konkretna sytuacja z utworu, która bezpośrednio dowodzi tezy.
Zapytaj o każdy wariant: czy ta informacja pokazuje, że marzenia nie zostają zamienione w czyn?
Warianty A i C opisują świat przedstawiony, nie dotyczą zmarnowanej szansy.
Wariant B to informacja o autorze, niezwiązana z tezą.
Wariant D pokazuje konkretne zdarzenie: powierzony znak do działania zostaje zagubiony, więc zamiar nie zostaje wykonany.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Prawdziwy opis miejsca akcji, ale niczego nie dowodzi.
B) Wiedza o autorze nie jest przykładem z utworu na tezę.
C) Cecha konstrukcji dramatu, a nie dowód na bezczynność bohaterów.
Sprawdzana umiejętność: Wybierasz przykład z lektury, który naprawdę uzasadnia daną tezę.
Zadanie 11.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dobierz do każdej tezy (1–3) argument z „Zbrodni i kary” (a–c), który ją najlepiej uzasadnia.
Tezy
Teoria Raskolnikowa o ludziach „niezwykłych” nie wytrzymuje zderzenia z jego własnym sumieniem.
Sonia jest dla Raskolnikowa moralnym oparciem.
Zbrodnia odcina bohatera od ludzi.
Argumenty a) Po zabójstwie Raskolnikow unika matki, siostry i znajomych oraz zamyka się w osamotnieniu. b) Po zabójstwie dręczą go gorączka, lęk i wyrzuty sumienia, a w końcu sam przyznaje się do winy. c) Sonia skłania go do wyznania winy i idzie za nim na katorgę.
A.1–a, 2–b, 3–c
B.1–b, 2–c, 3–a
C.1–c, 2–a, 3–b
D.1–a, 2–c, 3–b
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Dobieranie robisz, szukając w każdym argumencie słów kluczowych tezy.
Teza 1 mówi o teorii i sumieniu. Pasuje argument b: lęk, wyrzuty sumienia i przyznanie się do winy pokazują, że bohater nie jest „ponad moralnością”.
Teza 2 mówi o Soni jako oparciu. Pasuje argument c: Sonia skłania do wyznania i towarzyszy mu na katordze.
Teza 3 mówi o odcięciu od ludzi. Pasuje argument a: Raskolnikow unika bliskich i zamyka się w osamotnieniu.
Zestaw to 1–b, 2–c, 3–a.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Argument a dotyczy izolacji, a nie teorii, a argument b nie mówi o Soni ani o izolacji.
C) Argument c dotyczy Soni, nie teorii, a argument a nie pokazuje wsparcia.
D) Pierwsze dopasowanie jest błędne: samotność nie dowodzi, że teoria zawodzi pod naciskiem sumienia.
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz argumenty z lektury do trzech różnych tez.
Zadanie 12.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Teza: *W „Dżumie” Camus pokazuje, że wobec zła warto wybierać solidarność.*
Napisz jeden akapit argumentacyjny (3–5 zdań), w którym podasz argument, poprzesz go przykładem z „Dżumy” Alberta Camusa i wyciągniesz wniosek.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykład: Solidarność jest rozsądną odpowiedzią na zło, bo pojedynczy człowiek wobec epidemii jest bezradny. Doktor Rieux wraz z Tarrou i innymi ochotnikami organizuje formacje sanitarne, które wspólnie walczą z chorobą, choć nie mają pewności zwycięstwa. Ich współpraca pokazuje, że zła nie da się pokonać w pojedynkę, a wspólne działanie nadaje sens nawet w beznadziejnej sytuacji. Dlatego powieść potwierdza, że wobec zła warto wybierać solidarność.
Wolno uznać inne przykłady z powieści, jeśli są zgodne z faktami:
Rieux leczy chorych, mimo zmęczenia i bezradności medycyny;
Rambert, dziennikarz chcący opuścić miasto, decyduje się zostać i pomagać;
Grand, skromny urzędnik, pracuje w formacjach sanitarnych;
Paneloux, ksiądz, dołącza do ochotników (jako postać, której postawa zmienia się w trakcie epidemii).
Wolno uznać argument oparty na kontraście (ci, którzy działają wspólnie, kontra ci, którzy myślą tylko o sobie).
Rozwiązanie
Akapit argumentacyjny składa się z czterech części: argument, przykład, wyjaśnienie, wniosek.
Zapisz zdanie-argument, które uzasadnia tezę własnymi słowami (dlaczego solidarność jest warta wyboru).
Wybierz konkretny przykład z powieści: bohatera, sytuację, działanie.
Napisz, co ten przykład dowodzi, nie ograniczając się do streszczenia.
Zakończ zdaniem wracającym do tezy.
Sprawdź, czy wszystkie fakty są zgodne z utworem.
Gotowy akapit to ciąg: argument, przykład, wyjaśnienie, wniosek.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — jasno sformułowany argument, który uzasadnia tezę (a nie powtarza jej). 1 p. — konkretny przykład z „Dżumy” (bohater, sytuacja lub działanie) zgodny z faktami. 1 p. — wyjaśnienie, w jaki sposób przykład dowodzi argumentu (nie samo streszczenie). 1 p. — wniosek odnoszący się do tezy. 0 p. — akapit bez przykładu z utworu, z błędem rzeczowym przekreślającym argument albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Samo streszczenie („Rieux leczył chorych, a Tarrou mu pomagał”) bez wyjaśnienia: odpada trzeci punkt.
Przepisanie tezy zamiast argumentu: odpada pierwszy punkt.
Przykład niezwiązany z utworem („w czasie pandemii ludzie sobie pomagali”): nie jest to przykład z „Dżumy”.
Brak zdania końcowego: odpada czwarty punkt.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz akapit argumentacyjny: argument, przykład z utworu, wyjaśnienie i wniosek.
Zadanie 13.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Teza: *Cierpienie nie zawsze jest karą za winę.*
W rozprawce podano argument z „Dżumy”: w powieści umiera w mękach niewinne dziecko, co wywołuje spór bohaterów. Następnie dodano kontekst: Księga Hioba, w której niewinny człowiek traci majątek, dzieci i zdrowie.
Wskaż, jaką funkcję pełni ten kontekst w argumentacji.
A.Pokazuje, że cierpienie niewinnych jest problemem już biblijnym, więc argument z „Dżumy” zyskuje szerszy sens.
B.Dowodzi, że Camus napisał „Dżumę” jako przeróbkę Księgi Hioba.
C.Zastępuje przykład z powieści, więc można pominąć omówienie „Dżumy”.
D.Pokazuje, że w obu utworach cierpienie jest zasłużoną karą za grzechy.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Funkcją kontekstu jest wzmocnienie lub pogłębienie argumentu z lektury, a nie jego zastąpienie.
Ustal, co mówi teza: cierpienie nie zawsze jest karą.
Zobacz, co robi Hiob: jest niewinny, a cierpi, więc potwierdza tezę.
Zobacz, co robi „Dżuma”: niewinne dziecko cierpi, więc pokazuje to samo na innym materiale.
Połączenie obu pokazuje, że problem jest dawny i ogólny, więc wzmacnia argument.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Nie wiadomo, czy to świadome nawiązanie, i nie to jest funkcją kontekstu w argumentacji.
C) Kontekst uzupełnia przykład z lektury, a nie go zastępuje.
D) Odpowiedź przeczy tezie: Hiob jest niewinny, a cierpi.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz, jak kontekst biblijny wzmacnia argument z lektury, a nie go zastępuje.
Zadanie 14.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat wypracowania: Czy bunt przeciwko władzy bywa uzasadniony? Rozważ problem, odwołując się do „Antygony” Sofoklesa.
W argumentacji z „Antygony” (Antygona chowa brata wbrew zakazowi Kreona) chcesz wykorzystać jako kontekst mit o Prometeuszu, który wbrew woli Zeusa dał ludziom ogień i został za to ukarany.
W dwóch zdaniach wyjaśnij, co ten kontekst wnosi do argumentu.
Odpowiedź
Odpowiedź:Przykład: Zarówno Prometeusz, jak i Antygona sprzeciwiają się władzy w imię wyższej racji: Prometeusz łamie wolę Zeusa, by pomóc ludziom, a Antygona łamie zakaz Kreona, by wypełnić obowiązek wobec brata. Zestawienie pokazuje, że bunt wobec władzy bywa uzasadniony moralnie, choć obie postacie płacą za niego karę.
Wolno uznać:
wskazanie podobieństwa (obie postacie łamią rozkaz władcy w imię dobra lub obowiązku);
wskazanie kary w obu przypadkach (Prometeusz przykuty do skały, Antygona skazana na śmierć);
wniosek, że kontekst pokazuje uniwersalność problemu buntu wobec władzy;
wniosek oparty na różnicy (Prometeusz buntuje się dla ludzkości, Antygona dla rodziny), jeśli prowadzi do odpowiedzi na temat.
Rozwiązanie
Funkcję kontekstu wyjaśniasz przez porównanie i wniosek.
Streść jednym zdaniem, co robi Prometeusz (wbrew Zeusowi daje ludziom ogień, zostaje ukarany).
Streść jednym zdaniem, co robi Antygona (wbrew Kreonowi chowa brata, ponosi karę śmierci).
Wskaż, co je łączy lub dzieli (bunt w imię wyższej racji, kara).
Napisz, jaki wniosek dla tematu z tego wynika (bunt bywa uzasadniony, choć kosztowny).
Poprawna odpowiedź to wyjaśnienie, że mit pokazuje to samo zjawisko co dramat i uwiarygadnia tezę.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne wskazanie podobieństwa lub różnicy między Prometeuszem a Antygoną, zgodne z faktami. 1 p. — wniosek dla tematu (co z zestawienia wynika dla oceny buntu wobec władzy). 0 p. — streszczenie mitu bez odniesienia do „Antygony”, błąd rzeczowy albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Streszczenie mitu bez powiązania z dramatem: odpada pierwszy punkt.
Wymienienie podobieństwa bez wniosku: zdobywasz tylko jeden punkt.
Pomylenie bohaterów (np. że Prometeusz pochował brata): błąd rzeczowy.
Sprawdzana umiejętność: Wyjaśniasz, co kontekst mitologiczny wnosi do argumentu z lektury.
Zadanie 15.(0–4 pkt)Poziom trudności: trudne
Temat wypracowania: Czy jednostka może przeciwstawić się państwu, które chce ją podporządkować? Rozważ problem, odwołując się do „Roku 1984” George'a Orwella.
Napisz akapit (4–6 zdań), w którym rozstrzygniesz problem tematu na podstawie losów Winstona Smitha i użyjesz jako kontekstu „Antygony” Sofoklesa. Pokaż, co daje zestawienie obu bohaterów.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykład: Jednostka może przeciwstawić się państwu, ale w państwie totalitarnym bunt ma niewielkie szanse powodzenia. Winston Smith pisze w tajemnicy dziennik i wchodzi w zakazany związek z Julią, jednak zostaje schwytany i w Ministerstwie Miłości złamany: na końcu kocha Wielkiego Brata. Inaczej niż Antygona, która pochowała brata wbrew zakazowi Kreona i do końca pozostała wierna swoim racjom, Winston nie zachowuje wewnętrznej niezależności. Zestawienie pokazuje, że władza totalitarna sięga dalej niż władza Kreona, bo zabiera człowiekowi nie tylko życie, ale i wolność myślenia.
Wolno uznać:
stanowisko „tak” (bunt jest możliwy, bo bohaterowie podejmują ryzykowne działania), „nie” albo „zależy”, każde jasno sformułowane;
inne przykłady z „Roku 1984” zgodne z faktami (dziennik, Julia, nowomowa, Ministerstwo Prawdy, O'Brien, Pokój 101, finał);
zestawienie przez podobieństwo (obie osoby łamią zakaz władzy) lub kontrast (Antygona wierna do końca, Winston złamany);
Nie wolno uznać innego kontekstu zamiast „Antygony”, bo polecenie wskazuje właśnie ją.
Rozwiązanie
Akapit z kontekstem budujesz w sześciu krokach.
Zacznij zdaniem rozstrzygającym problem tematu.
Podaj konkretny przykład z „Roku 1984” (co robi Winston, jak kończy).
Wprowadź „Antygonę” jako kontekst: co zrobiła i jak zakończyło się jej życie.
Porównaj: co łączy, a co dzieli obu bohaterów.
Wyciągnij wniosek, którego bez zestawienia byś nie napisał (np. totalitaryzm odbiera także wolność wewnętrzną).
Sprawdź fakty o obu utworach.
Gotowy akapit to rozstrzygnięcie, przykład z lektury, kontekst, porównanie i wniosek.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — jednoznaczne stanowisko wobec problemu z tematu. 1 p. — konkretny, poprawny przykład z „Roku 1984” (czyn Winstona lub jego los). 1 p. — poprawne użycie „Antygony” jako kontekstu w zestawieniu z Winstonem (podobieństwo lub kontrast), zgodne z faktami. 1 p. — wniosek wynikający z zestawienia, który odnosi się do tematu. 0 p. — brak odniesienia do jednego z utworów, błąd rzeczowy lub brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dwa osobne streszczenia bez zestawienia: odpada trzeci i czwarty punkt.
Błąd o zakończeniu „Roku 1984” (np. że Winston ucieka lub zwycięża): przykład niezgodny z faktami.
Zakończenie ogólnikiem („Wolność jest ważna”): wniosek nie wynika z porównania.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz akapit, w którym kontekst literacki służy porównaniu z lekturą i prowadzi do wniosku.
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Temat wypracowania: „Czy posłuszeństwo wobec prawa zawsze jest cnotą? Rozważ problem, odwołując się do *Antygony* Sofoklesa i wybranego kontekstu.”
Wskaż plan, który ma układ właściwy dla rozprawki.
A.1. Wstęp: teza. 2. Argument z lektury. 3. Argument z kontekstu. 4. Zakończenie: wniosek.
C.1. Argument z lektury. 2. Teza. 3. Wniosek. 4. Wstęp.
D.1. Wstęp: teza. 2. Zakończenie: wniosek. 3. Argument z lektury. 4. Argument z kontekstu.
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Plan rozprawki powinien prowadzić od tezy, przez argumenty, do wniosku.
Sprawdź, czy plan zaczyna się od wstępu z tezą i kończy zakończeniem z wnioskiem.
Sprawdź, czy między nimi stoją argumenty: z lektury i z kontekstu, bo tego wymaga temat.
Plan B nie ma tezy ani argumentów, tylko informacje o utworze i autorze.
Plan C odwraca kolejność: wstęp jest na końcu, a teza po argumencie.
Plan D stawia wniosek przed argumentami, więc wniosek nie wynika z niczego.
Poprawna odpowiedź to A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie A. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Plan opisuje wiedzę o utworze, ale nie rozstrzyga problemu z tematu; brakuje tezy i argumentów.
C) Wszystkie elementy są obecne, lecz w złej kolejności: wstęp nie może stać po argumentach.
D) Wniosek pojawia się przed argumentami, więc nie jest ich podsumowaniem.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz plan rozprawki, w którym wstęp z tezą, argumenty i wniosek stoją we właściwej kolejności.
Zadanie 17.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Temat: „Jaką postawę wobec cierpienia uważasz za wartościową? Odpowiedz, odwołując się do *Dżumy* Alberta Camusa.”
Poniżej podano cztery punkty planu w losowej kolejności.
Zakończenie: wniosek, że solidarność ma sens, nawet gdy nie daje pełnego zwycięstwa.
Argument: doktor Rieux leczy chorych, choć wie, że jego możliwości wobec epidemii są ograniczone.
Wstęp: teza, że wobec cierpienia wartościowa jest postawa czynnej solidarności.
Argument: Tarrou organizuje ochotnicze formacje sanitarne; wspólne działanie ludzi daje sens walce z chorobą.
Podaj numery punktów w kolejności, w jakiej powinny stać w planie.
Odpowiedź
Odpowiedź:3, 2, 4, 1 (uznajemy też 3, 4, 2, 1)
Rozwiązanie
Punkty ustawiasz według funkcji w wypracowaniu: wstęp, argumenty, zakończenie.
Wstęp z tezą otwiera pracę, więc na początku stoi punkt 3.
Zakończenie z wnioskiem zamyka pracę, więc na końcu stoi punkt 1.
Między nimi stoją dwa argumenty: punkty 2 i 4.
Kolejność argumentów jest dowolna, bo oba popierają tę samą tezę; obie kolejności są poprawne.
Poprawna kolejność to 3, 2, 4, 1 albo 3, 4, 2, 1.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wstęp (3) na pierwszym miejscu i zakończenie (1) na ostatnim. 1 p. — oba argumenty (2 i 4) w środku, w dowolnej kolejności. 0 p. — inna kolejność albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zakończenie postawione na początku (np. 1, 3, 2, 4): wniosek poprzedza tezę i argumenty.
Wstęp wstawiony między argumenty (np. 2, 3, 4, 1): teza musi paść, zanim ją poprzesz.
Ułożenie według „ważności” bez patrzenia na funkcję punktów: najpierw sprawdź, który punkt wprowadza, a który kończy.
Sprawdzana umiejętność: Układasz punkty planu we właściwej kolejności: wstęp z tezą, argumenty, zakończenie.
Zadanie 18.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat: „Czy w *Antygonie* Sofoklesa racja leży po stronie Antygony? Odpowiedz, odwołując się do utworu i wybranego kontekstu.”
Ułóż plan wypracowania (4–6 punktów). Plan ma zawierać tezę, co najmniej dwa argumenty z lektury, jeden kontekst i wniosek. Każdy punkt zapisz jako pełne zdanie.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowy plan:
Wstęp: Antygona ma rację moralną, bo wybiera prawo wyższe niż rozkaz władcy, choć jej postawa prowadzi do tragedii.
Argument z lektury: Antygona grzebie brata Polinika wbrew zakazowi Kreona, ponieważ uważa pochówek za obowiązek wobec zmarłego i bogów.
Argument z lektury: Kreon, stawiając swój rozkaz ponad prawem bogów, doprowadza do śmierci syna Hajmona i żony Eurydyki, co pokazuje jego błąd.
Kontekst: Rieux w *Dżumie* Camusa przedkłada obowiązek wobec ludzi nad własny spokój, podobnie jak Antygona kieruje się wartością nadrzędną.
Zakończenie: racja moralna należy do Antygony, ale tragedia pokazuje, że spór dwóch ważnych wartości nie ma bezbolesnego rozstrzygnięcia.
Wolno uznać także: tezę przeciwną (racja po stronie Kreona albo racja podzielona), jeśli argumenty ją popierają; argumenty o karze Antygony (zamurowanie w grocie) i o pouczeniach Hajmona; kontekst z innej lektury z listy lub z innego prawdziwego tekstu kultury albo zjawiska historycznego, pod warunkiem że jest powiązany z tezą.
Rozwiązanie
Plan musi odpowiadać na pytanie z tematu i prowadzić od tezy do wniosku.
Zacznij od wstępu z jednoznaczną tezą, np. „racja leży po stronie Antygony”.
Wybierz dwa fakty z utworu, które teza obejmuje: zakaz Kreona i pochowanie Polinika oraz skutki upartości Kreona.
Każdy argument zapisz jako zdanie z faktem, a nie hasło typu „postawa Antygony”.
Dodaj punkt z kontekstem, który wspiera tezę (inny utwór, tradycja, doświadczenie historyczne).
Zakończ wnioskiem, który wraca do tezy własnymi słowami.
Sprawdź, że argumenty stoją między wstępem a zakończeniem.
Taki plan spełnia wszystkie trzy kryteria schematu.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — plan zaczyna się wstępem z jednoznaczną tezą odpowiadającą na pytanie z tematu i kończy zakończeniem z wnioskiem, a argumenty stoją między nimi. 1 p. — co najmniej dwa punkty-argumenty z *Antygony*, każdy z konkretnym, zgodnym z utworem faktem i powiązany z tezą (zdania, nie hasła). 1 p. — punkt z kontekstem, który jest prawdziwy i wspiera tezę. 0 p. — plan niespełniający powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Punkty zapisane hasłami („Antygona”, „Kreon”, „kontekst”): nie widać, co dokładnie zostanie udowodnione.
Plan streszczający kolejne wydarzenia tragedii zamiast argumentów popierających tezę.
Kontekst oderwany od tezy, tylko „dla ozdoby”, bez wyjaśnienia, jak ją wspiera.
Sprawdzana umiejętność: Układasz własny plan rozprawki z tezą, argumentami z lektury i z kontekstu oraz wnioskiem.
Zadanie 19.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Przeczytaj akapit z pracy ucznia.
> (1) Doktor Rieux od początku epidemii pracuje bez wytchnienia. (2) Leczy chorych, choć wie, że jego możliwości są ograniczone. (3) Wielu uczniów woli czytać krótsze lektury niż obszerne powieści. (4) Dzięki jego uporowi mieszkańcy miasta widzą, że walka z chorobą ma sens. > > Tekst autorski
Wskaż zdanie, które nie należy do tego akapitu.
A.zdanie 1
B.zdanie 2
C.zdanie 3
D.zdanie 4
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Akapit ma jeden temat, a każde zdanie powinno go rozwijać.
Ustal temat akapitu: postawa doktora Rieux wobec epidemii.
Zdania 1 i 2 opisują jego pracę, a zdanie 4 pokazuje jej skutek.
Zdanie 3 mówi o preferencjach uczniów i nie dotyczy Rieux ani epidemii.
Poprawna odpowiedź to C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie C. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Zdanie 1 wprowadza temat akapitu, więc do niego należy.
B) Zdanie 2 rozwija zdanie 1 i opisuje to samo działanie.
D) Zdanie 4 podsumowuje skutek pracy Rieux i dotyczy tego samego tematu.
Sprawdzana umiejętność: Wskazujesz zdanie, które nie należy do akapitu, bo mówi o czymś innym niż jego temat.
Zadanie 20.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Uzupełnij luki (1) i (2) wyrażeniami z ramki. Każdego użyj najwyżej raz.
*Ramka: dlatego | natomiast | chociaż | ponieważ*
> Antygona uważa, że prawo boskie jest ważniejsze od rozkazu władcy. (1) ______ pochowała brata mimo zakazu. Kreon (2) ______ widzi w zakazie obowiązek wobec państwa. > > Tekst autorski
Odpowiedź
Odpowiedź:(1) dlatego; (2) natomiast
Rozwiązanie
Wyrażenie łączące dobierasz do relacji między zdaniami: przyczyna, skutek, przeciwstawienie.
Luka (1): zdanie drugie jest skutkiem przekonania z pierwszego, więc pasuje „dlatego”.
Luka (2): zdanie trzecie przeciwstawia stanowisko Kreona stanowisku Antygony, więc pasuje „natomiast”.
„Ponieważ” i „chociaż” wprowadzają zdanie podrzędne, któremu w tych miejscach brakowałoby zdania nadrzędnego, więc nie pasują do żadnej luki.
Poprawne odpowiedzi to: „dlatego” i „natomiast”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna luka (1): „dlatego”. 1 p. — poprawna luka (2): „natomiast”. 0 p. — inne wyrażenia albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Luka (1) „ponieważ”: zdanie zaczęte od „ponieważ” nie ma głównej części, a tu skutek wynika z poprzedniego zdania.
Luka (2) „dlatego”: między stanowiskiem Antygony i Kreona jest przeciwstawienie, nie skutek.
„Chociaż” w którejkolwiek luce: wyrażenie wprowadza zdanie podrzędne, a w obu lukach brakuje zdania nadrzędnego (powstaje niepełne zdanie).
Sprawdzana umiejętność: Dobierasz spójniki i wyrażenia łączące tak, by zdania akapitu tworzyły logiczny ciąg.
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Temat: „Czy człowiek może zachować godność w obliczu klęski? Rozważ problem, odwołując się do *Dżumy* Alberta Camusa.”
Wskaż wstęp, który najlepiej spełnia swoją funkcję.
A.Albert Camus urodził się w Algierii i napisał wiele książek oraz sztuk teatralnych. W mojej pracy opiszę jego życie.
B.*Dżuma* opowiada o epidemii w Oranie. Najpierw opiszę, co się stało na początku, potem w środku, a na końcu, jak się to skończyło.
C.Wypracowanie jest ważną formą wypowiedzi. Każdy maturzysta musi je napisać, dlatego bardzo się starałem, aby moja praca była dobra.
D.W obliczu klęski człowiek może stracić wiele, ale nie wybór własnej postawy. Uważam, że w *Dżumie* Camusa godność zachowują ci bohaterowie, którzy mimo bezradności nie przestają pomagać innym.
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Wstęp wprowadza w problem z tematu i zawiera tezę; nie streszcza lektury i nie mówi o samej pracy.
Sprawdź, czy wstęp dotyczy problemu z tematu: godności w obliczu klęski.
Sprawdź, czy zawiera jednoznaczną tezę, czyli odpowiedź na pytanie z tematu.
Wariant A to biografia autora, której temat nie wymaga.
Wariant B zapowiada streszczenie fabuły zamiast tezy.
Wariant C mówi o wypracowaniu jako takim i o wysiłku piszącego, a nie o problemie.
Wariant D wprowadza w problem i podaje tezę z odwołaniem do lektury.
Poprawna odpowiedź to D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie D. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Informacje o życiu autora nie odpowiadają na pytanie z tematu; brak tezy.
B) Zapowiedź streszczenia to nie teza; temat żąda rozważenia problemu.
C) Odwołanie do formy wypowiedzi i własnego starania nic nie mówi o *Dżumie* ani o godności.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznajesz wstęp, który wprowadza w problem tematu i zapowiada tezę, zamiast streszczać lub mówić o samej pracy.
Zadanie 22.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Temat: „Czy nieposłuszeństwo wobec władzy może być uzasadnione? Rozważ problem, odwołując się do *Antygony* Sofoklesa.”
Przeczytaj wstęp z pracy ucznia.
> *Antygona* to bardzo stara tragedia, którą napisał Sofokles. Opowiada ona o Antygonie, która chciała pochować brata. Kreon był temu przeciwny. Dalej opiszę, co się stało. > > Tekst autorski
Wskaż dwie wady tego wstępu.
Odpowiedź
Odpowiedź:Dwie wady z listy, np.: (1) brak tezy, czyli odpowiedzi na pytanie z tematu; (2) opis fabuły zamiast wprowadzenia w problem nieposłuszeństwa wobec władzy.
Wolno uznać (każda wada to osobna kategoria; dwie wady z tej samej kategorii liczą się jako jedna):
brak tezy albo odpowiedzi na pytanie z tematu;
streszczenie lub opis fabuły zamiast wprowadzenia w problem;
metatekst i zapowiedź „Dalej opiszę, co się stało” (zapowiedź opisu, nie argumentacji);
brak odniesienia do słów kluczowych tematu: nieposłuszeństwo, władza, uzasadnienie;
stylistyka: powtórzenie „Antygona / Antygonie” albo ogólnikowe „bardzo stara”.
Rozwiązanie
Wstęp oceniasz, porównując go z funkcją wstępu: wprowadzić w problem i zapowiedzieć tezę.
Sprawdź, czy wstęp odpowiada na pytanie z tematu. Nie odpowiada, bo nie ma w nim tezy.
Sprawdź, czy wprowadza w problem. Zamiast tego krótko przywołuje fabułę i nie wspomina o nieposłuszeństwie ani władzy.
Zwróć uwagę na zdanie „Dalej opiszę, co się stało”: zapowiada opis zdarzeń, a nie dowodzenie.
Na koniec zauważ słabości stylu: powtórzenie imienia bohaterki i ogólnik „bardzo stara”.
Poprawnie wskazane są np.: brak tezy oraz opis fabuły zamiast problemu.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawnie wskazana i uzasadniona jedna wada. 1 p. — poprawnie wskazana druga wada z innej kategorii. 0 p. — wady niezgodne z tekstem, dwie wady z tej samej kategorii albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
„Wstęp jest za krótki”: długość sama w sobie nie jest wadą, liczy się, czego brakuje.
„Wstęp zawiera błędy w faktach”: wszystkie fakty o *Antygonie* w tekście są zgodne z utworem.
Wypisanie tej samej wady dwa razy innymi słowami (np. „brak tezy” i „nie odpowiada na pytanie”).
Sprawdzana umiejętność: Oceniasz wstęp i wskazujesz dwie jego wady, odnosząc je do funkcji wstępu.
Zadanie 23.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat: „Czy nieposłuszeństwo wobec władzy może być uzasadnione? Rozważ problem, odwołując się do *Antygony* Sofoklesa.”
Napisz wstęp do wypracowania na ten temat (3–5 zdań). Nie streszczaj utworu i nie zapowiadaj, co będziesz pisać.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa wypowiedź: Władza ma prawo wydawać polecenia, ale czy każde z nich trzeba wykonać? Problem ten stawia Sofokles w *Antygonie*, w której tytułowa bohaterka łamie zakaz Kreona i grzebie brata Polinika. Uważam, że nieposłuszeństwo wobec władzy może być uzasadnione, gdy rozkaz godzi w prawo wyższe niż ludzkie ustawy.
Wolno uznać:
wprowadzenie ogólne w postaci pytania, spostrzeżenia lub krótkiego uogólnienia o władzy i sumieniu;
tezę przeciwną (nieposłuszeństwo nie jest uzasadnione) albo warunkową, jeśli jest jednoznaczna;
odwołanie do lektury w postaci jednego zgodnego z utworem faktu: zakaz Kreona, pochowanie Polinika przez Antygonę, kara dla Antygony.
Rozwiązanie
Wstęp składa się z wprowadzenia w problem, odwołania do lektury i tezy.
Zacznij od zdania, które wprowadza w problem z tematu (władza, posłuszeństwo, sumienie), bez biografii i bez ogólników o literaturze.
Nawiąż do *Antygony*: wymień tytuł i jeden pewny fakt, np. Antygona grzebie brata wbrew zakazowi Kreona.
Sformułuj jednoznaczną tezę, która odpowiada na pytanie z tematu.
Nie pisz „opiszę”, „w mojej pracy” ani nie streszczaj fabuły.
Sprawdź, czy tekst ma 3–5 zdań i czy nie ma w nim potocyzmów.
Wstęp z tymi elementami spełnia wszystkie kryteria.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wprowadzenie w problem związany z tematem (władza, posłuszeństwo, sumienie), a nie informacje o autorze lub epoce. 1 p. — jednoznaczna teza odpowiadająca na pytanie z tematu. 1 p. — odwołanie do *Antygony* zgodne z utworem (tytuł i co najmniej jeden fakt). 1 p. — wstęp zwięzły (3–5 zdań), bez streszczenia fabuły i bez zapowiedzi typu „opiszę”, w poprawnym i jednolitym stylu. 0 p. — wypowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Teza ukryta w pytaniu („Czy nieposłuszeństwo jest dobre?”) bez odpowiedzi: pytanie nie jest tezą.
Streszczenie fabuły *Antygony* zamiast jednego faktu.
Zapowiedź „W swojej pracy opiszę…”: wstęp ma wprowadzać w problem, a nie omawiać strukturę pracy.
Fakt niezgodny z utworem (np. pomylenie imion bohaterów): przed użyciem faktu upewnij się, że jest pewny.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz własny wstęp, który wprowadza w problem, zawiera tezę i odwołuje się do lektury.
Zadanie 24.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Temat: „Czy nieposłuszeństwo wobec władzy może być uzasadnione? Rozważ problem, odwołując się do *Antygony* Sofoklesa.”
Teza z wstępu: nieposłuszeństwo wobec władzy może być uzasadnione, gdy rozkaz godzi w prawo wyższe niż ludzkie ustawy.
Przeczytaj zakończenie z pracy ucznia.
> Podsumowując, *Antygona* to ciekawa tragedia. Moim zdaniem Kreon też miał swoje racje, ale o tym napiszę w innej pracy. Dziękuję za uwagę. > > Tekst autorski
Napisz nowe zakończenie (2–3 zdania), które potwierdza tezę i wynika z argumentacji.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa wypowiedź: Los Antygony dowodzi więc, że sprzeciw wobec władcy bywa usprawiedliwiony, jeśli jego polecenie narusza zasady nadrzędne wobec stanowionego prawa. Sofokles pokazuje jednocześnie, że taki wybór ma wysoką cenę. Człowiek musi zatem świadomie ważyć wartość, której broni, i skutki sprzeciwu.
Wolno uznać:
potwierdzenie tezy innymi słowami lub jej ostrożne doprecyzowanie;
wniosek uogólniający o relacji prawa i sumienia, o granicach posłuszeństwa albo o odpowiedzialności za wybór;
odwołanie do lektury w jednym zdaniu, zgodne z utworem (np. cena wyboru Antygony, skutki uporu Kreona).
Rozwiązanie
Zakończenie zamyka rozumowanie: wraca do tezy i formułuje wniosek.
Wypisz wady podanego zakończenia: ocena „ciekawa tragedia”, nowy wątek o racjach Kreona, zapowiedź innej pracy i zwrot „Dziękuję za uwagę”.
Nawiąż do tezy z wstępu własnymi słowami, nie przepisując jej dosłownie.
Dodaj wniosek, który wynika z rozważań (np. o cenie sprzeciwu lub o granicach posłuszeństwa).
Nie otwieraj nowych wątków i nie zwracaj się do słuchaczy.
Ogranicz się do 2–3 zdań w jednolitym, oficjalnym stylu.
Takie zakończenie spełnia wszystkie kryteria.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — nawiązanie do tezy: potwierdzenie jej własnymi słowami, zgodne z tezą podaną w poleceniu. 1 p. — wniosek wynikający z rozważań (uogólnienie), a nie ocena utworu typu „ciekawa tragedia”. 1 p. — brak nowych wątków, zapowiedzi i zwrotów do słuchaczy; 2–3 zdania w poprawnym, jednolitym stylu. 0 p. — wypowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przepisanie tezy z wstępu słowo w słowo: zakończenie ma ją potwierdzić, a nie powtórzyć mechanicznie.
Zostawienie oceny („ciekawa tragedia”) zamiast wniosku z rozważań.
Dopisanie nowego argumentu: zakończenie nie jest miejscem na dowodzenie.
Zwrot „Dziękuję za uwagę” lub podobny: to zwrot do słuchaczy, a nie element pisemnej rozprawki.
Sprawdzana umiejętność: Piszesz zakończenie, które potwierdza tezę, wyciąga wniosek i nie otwiera nowych wątków.
Zadanie 25.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wskaż zdanie napisane stylem odpowiednim dla wypracowania maturalnego.
A.Antygona strasznie się wkurzyła, bo Kreon nie pozwolił jej pochować brata.
B.Antygona sprzeciwia się zakazowi Kreona, ponieważ uważa pochowanie brata za swój obowiązek.
C.Ta cała Antygona to niezła laska, która nie dała się królowi.
D.Antygona, no cóż, po prostu robi swoje i już.
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Styl wypracowania maturalnego jest oficjalny i jednolity, bez wyrazów potocznych.
Poszukaj w każdym zdaniu potocyzmów i zwrotów mówionych.
W A występują „wkurzyła się” i „strasznie” w znaczeniu „bardzo”; to język potoczny.
W C występują „ta cała”, „niezła laska” i „nie dała się królowi”; to slang i zwroty luźne.
W D występują „no cóż” i „i już”; to wtręty mowy potocznej.
Zdanie B jest neutralne i wyraża przyczynę postawy bohaterki bez potocyzmów.
Poprawna odpowiedź to B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie B. 0 p. — wskazanie innej odpowiedzi albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) „Wkurzyła się” jest potocyzmem, a „strasznie” w znaczeniu „bardzo” także należy do języka mówionego.
C) „Niezła laska” to slang, nieodpowiedni do opisu bohaterki tragedii.
D) „No cóż” i „i już” to wtręty mowy potocznej, które lekceważą temat.
Sprawdzana umiejętność: Odróżniasz zdanie w stylu oficjalnym i jednolitym od zdań z potocyzmami.
Zadanie 26.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W zdaniach (1) i (2) zastąp wyróżnione wyrazy jednym precyzyjnym wyrazem (przymiotnikiem lub rzeczownikiem). Wyraz ma pasować do zdania i do utworu.
(1) Postawa doktora Rieux w *Dżumie* jest fajna. (2) Kreon ogłosił coś: nikt nie może pochować Polinika.
Nie uznajemy: „dobra”, „super”, „ładna” (potoczne albo nieprecyzyjne) w (1) oraz „sprawa”, „rzecz”, „informacja” w (2).
Rozwiązanie
Zastępujesz wyraz ogólny takim, który dokładnie nazywa cechę lub zjawisko.
W zdaniu (1) „fajna” to potocyzm i nic nie mówi o cechach postawy. Doktor Rieux walczy z chorobą, mimo że wie, że nie pokona jej w pełni; ocenę możesz wyrazić jednym wyrazem, np. „szlachetna” albo „ofiarna”.
W zdaniu (2) „coś” nie wskazuje, czym jest ogłoszenie. Wypowiedź „nikt nie może pochować” nazywa się zakazem.
Sprawdź, czy nowe wyrazy pasują gramatycznie: „postawa jest szlachetna”, „Kreon ogłosił zakaz”.
Poprawnie: (1) np. „szlachetna”, (2) „zakaz”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna zamiana w (1): precyzyjny przymiotnik z listy lub równoważny. 1 p. — poprawna zamiana w (2): wyraz nazywający zarządzenie władcy, np. „zakaz”. 0 p. — wyrazy potoczne lub nieprecyzyjne albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
(1) „dobra”: wyraz jest poprawny, ale nic nie wnosi; zadanie wymaga precyzji.
(2) „sprawa”, „rzecz”: te wyrazy są równie ogólne jak „coś”.
(2) „nakaz”: wyraz nakazuje wykonanie czegoś, a w zdaniu ktoś czegoś zabrania; lepszy jest „zakaz”.
> Antygona jest bohaterką, która walczy o pochowanie brata. Antygona wie, że Kreon zakazał pochowania brata. Antygona jednak pochowuje brata, bo Antygona uważa, że prawo bogów jest ważniejsze od zakazu. > > Tekst autorski
Przepisz akapit, usuwając nadmiar powtórzeń. Zachowaj wszystkie informacje.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przykładowa wypowiedź: Antygona walczy o pogrzeb brata. Choć wie o zakazie Kreona, grzebie Polinika, ponieważ uważa prawo bogów za ważniejsze.
Wolno uznać każdą wersję, w której:
„Antygona” pada najwyżej raz, a dalej stoją zaimek, określenie („bohaterka”, „siostra zmarłego”) albo orzeczenie bez podmiotu;
„brat” i „pochować” występują łącznie najwyżej po dwa razy (zamienniki: „Polinik”, „zmarły”, „pogrzeb”, „pochówek”, „grzebać”);
zachowane są trzy informacje: Antygona walczy o pochówek brata; wie o zakazie Kreona; uważa prawo bogów za ważniejsze od zakazu.
Rozwiązanie
Usuwasz powtórzenia, ale nie zmieniasz sensu.
Policz powtórzenia: „Antygona” pada cztery razy, „brata” trzy razy, „pochowanie/pochowuje” trzy razy.
Zamień podmiot na orzeczenie bez podmiotu albo zaimek: „Antygona walczy… Choć wie…”.
Zastąp „pochowanie” rzeczownikiem „pogrzeb” lub czasownikiem „grzebie”.
Zastąp „brata” imieniem „Polinik” tam, gdzie wiadomo, o kogo chodzi.
Połącz zdania spójnikiem („choć”, „ponieważ”) i sprawdź przecinki.
Upewnij się, że wszystkie trzy informacje zostały zachowane.
Powstaje akapit krótszy i płynniejszy, bez straty treści.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — „Antygona” występuje najwyżej raz, a w pozostałych miejscach użyto zaimka, innego określenia lub podmiotu domyślnego. 1 p. — zmniejszono powtórzenia „brat” i „pochować” (łącznie najwyżej po dwie formy każdego wyrazu), np. przez synonimy lub imię Polinika. 1 p. — zachowano trzy informacje z akapitu, tekst jest poprawny językowo i ortograficznie. 0 p. — wypowiedź niespełniająca powyższych warunków albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zamiana jednego wyrazu na zaimek i pozostawienie pozostałych powtórzeń.
Zgubienie jednej z informacji (np. pominięcie zakazu Kreona) przy skracaniu.
Synonim niepasujący do kontekstu (np. „zmarł” zamiast „pochować”).
Nowy błąd interpunkcyjny przy łączeniu zdań, np. brak przecinka przed „ponieważ”.
Sprawdzana umiejętność: Przeredagowujesz akapit tak, by usunąć powtórzenia i zachować sens oraz poprawność.
Zadanie 28.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
W poniższym fragmencie pracy ucznia są trzy błędy ortograficzne. Interpunkcja jest poprawna. Wypisz te trzy wyrazy w postaci poprawnej.
> Antygona wogóle nie bała się kary. Była napewno przekonana, że prawo bogów stoi wyżej niż rozkaz Kreona. Uwarzała, że obowiązek wobec zmarłego brata jest ważniejszy od własnego bezpieczeństwa. > > Tekst autorski
Odpowiedź
Odpowiedź:w ogóle; na pewno; uważała
Rozwiązanie
Szukasz wyrazów pisanych niezgodnie z zasadami: łącznie albo osobno oraz z „ż”, „rz” i „ó”.
„Wogóle” to przysłówek pisany rozdzielnie: „w ogóle”.
„Napewno” to wyrażenie przyimkowe pisane rozdzielnie: „na pewno”.
„Uwarzała” pochodzi od „uważać”, czasownika z „ż” (por. „uwaga”): „uważała”.
Reszta wyrazów jest zapisana poprawnie.
Poprawne formy to: „w ogóle”, „na pewno”, „uważała”.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — dwa poprawnie wypisane wyrazy. 1 p. — trzy poprawnie wypisane wyrazy. 0 p. — mniej niż dwa wyrazy albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
„wogóle” lub „napewno” zapisane łącznie po poprawce: oba wyrażenia piszemy rozdzielnie.
„uwarzała”: czasownik „uważać” pisze się przez „ż”, tak jak „uwaga”.
Poprawianie wyrazów, które są poprawne (np. „bezpieczeństwa”, „obowiązek”).
Sprawdzana umiejętność: Znajdujesz i poprawiasz błędy ortograficzne we fragmencie pracy ucznia.
Zadanie 29.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
W poniższym fragmencie brakuje pięciu przecinków. Przepisz fragment z poprawną interpunkcją.
> Kreon wydał zakaz bo chciał ukarać zdrajcę. Antygona mimo że znała karę pochowała brata który zaatakował Teby. Pochowała go bo uważała to za swój obowiązek. > > Tekst autorski
Odpowiedź
Odpowiedź:Kreon wydał zakaz, bo chciał ukarać zdrajcę. Antygona, mimo że znała karę, pochowała brata, który zaatakował Teby. Pochowała go, bo uważała to za swój obowiązek.
Rozwiązanie
Przecinek stawiasz przed spójnikami podrzędnymi i zaimkami zaczynającymi zdanie podrzędne oraz wokół wtrącenia.
„Kreon wydał zakaz, bo chciał ukarać zdrajcę”: przecinek przed „bo”.
„Mimo że znała karę” jest wtrąceniem w środku zdania, więc oddzielasz je z obu stron: „Antygona, mimo że znała karę, pochowała brata”.
„Który zaatakował Teby” to zdanie podrzędne określające „brata”: „brata, który zaatakował Teby”.
„Pochowała go, bo uważała…”: przecinek przed „bo”.
Razem są cztery miejsca w tekście i pięć przecinków (dwa wokół wtrącenia).
Poprawnie przepisany fragment jest podany w odpowiedzi.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wynik netto (poprawne przecinki minus zbędne) wynosi co najmniej jeden. 1 p. — wynik netto wynosi co najmniej trzy. 1 p. — wynik netto wynosi pięć (wszystkie przecinki, bez zbędnych). 0 p. — wynik netto zero lub niższy albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Brak przecinka po wtrąceniu „mimo że znała karę”: wtrącenie wymaga przecinka z obu stron.
Brak przecinka przed „który”: zdanie podrzędne zawsze oddzielasz przecinkiem.
Przecinek po „zakaz” i po „go” pominięty, bo „bo” kojarzy się ze spójnikiem łączącym; przed „bo” przecinek jest obowiązkowy.
Sprawdzana umiejętność: Wstawiasz brakujące przecinki w zdaniach złożonych i wtrąceniach.
Zadanie 30.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Skala ćwiczeniowa (uproszczona, nie jest skalą CKE):
ortografia: 0 błędów — 2 p.; 1–2 błędy — 1 p.; 3 błędy lub więcej — 0 p.;
interpunkcja: 0–1 błąd — 2 p.; 2–3 błędy — 1 p.; 4 błędy lub więcej — 0 p.
Przeczytaj fragment pracy ucznia o *Dżumie*. Każdy błąd liczysz osobno.
> Doktor Rieux nie szukał sławy, ale pomagał chorym. Pracował bez wytchnienia choć wiedział, że nie pokona choroby. Żadko skarżył się na zmęczenie. Dla niego liczył się człowiek a nie statystyki. Choć ludźie umierali na jego oczach, niemógł im pomóc i dlatego zostawał przy nich. Jego postawa dowodzi że solidarność ma sens. > > Tekst autorski
Podaj liczbę błędów ortograficznych i interpunkcyjnych we fragmencie oraz liczbę punktów w każdym z tych kryteriów według skali.
Odpowiedź
Odpowiedź:Błędy ortograficzne: 3 (Żadko, ludźie, niemógł). Błędy interpunkcyjne: 3 (brak przecinka przed „choć”, przed „a nie”, przed „że”). Ortografia: 0 p.; interpunkcja: 1 p.
Rozwiązanie
Najpierw zliczasz błędy każdego rodzaju, potem dopasowujesz wynik do skali.
Ortografia: „Żadko” powinno być „Rzadko”; „ludźie” powinno być „ludzie”; „niemógł” powinno być „nie mógł”. To trzy błędy.
Interpunkcja: brak przecinka przed „choć” (zdanie podrzędne); przed „a nie” (przeciwstawienie); przed „że” (zdanie podrzędne). To trzy błędy.
Ortografia: trzy błędy mieszczą się w przedziale „3 błędy lub więcej”, czyli 0 p.
Interpunkcja: trzy błędy mieszczą się w przedziale „2–3 błędy”, czyli 1 p.
1 p. — poprawna liczba błędów ortograficznych i interpunkcyjnych (3 i 3). 1 p. — poprawnie przyznane punkty za ortografię (0 p.). 1 p. — poprawnie przyznane punkty za interpunkcję (1 p.). 0 p. — wynik niezgodny z powyższymi warunkami albo brak odpowiedzi. Uznajemy punkty zgodne ze skalą dla błędnie policzonych błędów, ale nie dajemy za nie punktu za liczbę błędów.
Typowe błędy
Policzenie „niemógł” jako błędu interpunkcyjnego albo pominięcie go: to błąd pisowni (łączna zamiast rozłącznej).
Pominięcie przecinka przed „a nie”: zestawienie przeciwstawne wymaga przecinka.
Zapisanie punktów bez liczby błędów: zadanie wymaga obu.
Sprawdzana umiejętność: Zliczasz błędy ortograficzne i interpunkcyjne i na tej podstawie przyznajesz punkty według podanej skali.
Zadanie 31.(0–4 pkt)Poziom trudności: trudne
Przeczytaj fragment pracy ucznia o *Lalce* Bolesława Prusa.
> Wokulski był kupcem który zdobył bogastwo własną pracą. Kochał Izabelę Łęcką lecz po mimo starań nie zdobył jej uczucia. Izabela była arystokratką, a Wokulski wiedział że dzieli ich rużnica pozycji. > > Tekst autorski
Fragment zawiera trzy błędy ortograficzne i trzy interpunkcyjne. Przepisz go poprawnie.
Skala ćwiczeniowa (nie jest skalą CKE): liczba poprawionych błędów z sześciu, pomniejszona o liczbę nowych błędów, które wprowadzisz.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wokulski był kupcem, który zdobył bogactwo własną pracą. Kochał Izabelę Łęcką, lecz pomimo starań nie zdobył jej uczucia. Izabela była arystokratką, a Wokulski wiedział, że dzieli ich różnica pozycji.
Rozwiązanie
Sprawdzasz osobno pisownię i interpunkcję, wyraz po wyrazie.
Ortografia: „bogastwo” → „bogactwo” (rzeczownik od „bogaty”, z „-ct-”); „po mimo” → „pomimo” (przyimek pisany łącznie); „rużnica” → „różnica” (pisownia z „ó”, por. „różny”).
Interpunkcja: brak przecinka przed „który” (zdanie podrzędne): „kupcem, który”.
Brak przecinka przed „lecz” (spójnik przeciwstawny): „Łęcką, lecz”.
Brak przecinka przed „że” (zdanie podrzędne): „wiedział, że”.
Pozostałe przecinki w tekście są poprawne; nie dodawaj zbędnych.
Przepisz całość i sprawdź, czy nie wprowadziłeś nowego błędu.
Poprawny tekst jest podany w odpowiedzi.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wynik netto (poprawione błędy minus nowo wprowadzone) wynosi co najmniej jeden. 1 p. — wynik netto wynosi co najmniej trzy. 1 p. — wynik netto wynosi co najmniej pięć. 1 p. — wynik netto wynosi sześć (wszystkie błędy poprawione, bez nowych). 0 p. — wynik netto zero lub niższy albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
„bogastwo” pozostawione bez zmiany albo poprawione na „bogactwo” z literówką: pisownia „-ct-” jest łatwa do pomylenia.
„po mimo” pozostawione rozdzielnie: „pomimo” jest przyimkiem pisanym łącznie.
Dodanie zbędnego przecinka, np. po „starań” albo przed „własną pracą”: zbędny przecinek liczy się jako nowy błąd.
Brak przecinka przed „lecz”, bo spójnik wydaje się łączyć zdania pojedyncze.
Sprawdzana umiejętność: Poprawiasz pełny fragment pracy, w którym występują błędy ortograficzne i interpunkcyjne, a poprawność zależy od skali ćwiczeniowej.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności