W tej książce: katy, pole, trojkat, zadanie-praktyczne, prostokat, układ współrzędnych, trapez, obwod, przystawanie, pole trójkąta. 60 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rabata w parku ma kształt trójkąta. Dwa kąty tej rabaty mają miary 47∘ i 68∘.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Trzeci kąt tej rabaty ma miarę
A.65∘
B.112∘
C.115∘
D.133∘
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Suma miar kątów każdego trójkąta jest równa 180∘, więc trzeci kąt dostaniemy, odejmując od 180∘ oba dane kąty.
47∘+68∘=115∘
180∘−115∘=65∘
Trzeci kąt rabaty ma miarę 65∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie sumy danych kątów, czyli 115∘ — wariant C. Uczeń zatrzymał się w połowie rachunku.
Odjęcie od 180∘ tylko jednego z danych kątów: 180∘−68∘=112∘ — wariant B, albo 180∘−47∘=133∘ — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie miary trzeciego kąta trójkąta, gdy dane są miary dwóch pozostałych
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Szczyt dachu ma kształt trójkąta równoramiennego. Kąt między połaciami dachu, czyli kąt przy wierzchołku tego trójkąta, ma miarę 36∘. Podstawą trójkąta jest pozioma belka.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt między połacią dachu a poziomą belką ma miarę
A.36∘
B.72∘
C.108∘
D.144∘
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
W trójkącie równoramiennym kąty przy podstawie są równe. Szukany kąt jest jednym z nich, więc oba te kąty mają razem tyle, ile zostaje z 180∘ po odjęciu kąta przy wierzchołku.
180∘−36∘=144∘
Ta miara dzieli się na dwa równe kąty przy podstawie:
144∘:2=72∘
Połać dachu tworzy z belką kąt o miarze 72∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie dzielenia na dwa: 180∘−36∘=144∘ — wariant D. Uczeń policzył sumę obu kątów przy podstawie i podał ją jako jeden kąt.
Dodanie zamiast odjęcia przed dzieleniem: (180∘+36∘):2=108∘ — wariant C.
Przyjęcie, że trójkąt równoramienny ma wszystkie kąty równe danemu, czyli 36∘ — wariant A. Taki trójkąt nie istnieje, bo trzy kąty po 36∘ nie dają 180∘.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie kątów przy podstawie trójkąta równoramiennego, gdy dany jest kąt między ramionami
Zadanie 3.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Jeden z kątów trójkąta ma miarę 54∘. Drugi kąt tego trójkąta i kąt o mierze 130∘ są kątami przyległymi.
Oblicz miarę trzeciego kąta tego trójkąta. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:76∘
Rozwiązanie
Kąty przyległe dają razem 180∘, więc drugi kąt trójkąta obliczymy, odejmując 130∘ od 180∘.
180∘−130∘=50∘
Znamy już dwa kąty trójkąta: 54∘ i 50∘. Trzeci dopełnia je do 180∘.
180∘−54∘−50∘=76∘
Trzeci kąt trójkąta ma miarę 76∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie drugiego kąta trójkąta z kątów przyległych: 180∘−130∘=50∘. 1 p. — obliczenie trzeciego kąta z sumy kątów trójkąta: 76∘. 0 p. — potraktowanie 130∘ jako kąta trójkąta albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Wstawienie 130∘ wprost do sumy kątów trójkąta: 180∘−54∘−130∘=−4∘. Wynik ujemny jest sygnałem, że 130∘ nie jest kątem tego trójkąta, ale uczeń często zapisuje 4∘ i idzie dalej.
Pominięcie pierwszego kroku i podanie 50∘ jako odpowiedzi — to drugi kąt trójkąta, nie trzeci.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie kąta trójkąta z wykorzystaniem kątów przyległych i sumy kątów trójkąta
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Naklejka ma kształt równoległoboku. Jeden z jej boków ma długość 8 cm, a wysokość opuszczona na ten bok ma długość 4,5 cm. Drugi bok naklejki ma długość 5 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pole tej naklejki jest równe
A.18 cm2
B.22,5 cm2
C.36 cm2
D.40 cm2
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Pole równoległoboku to iloczyn długości boku i wysokości opuszczonej właśnie na ten bok. Wysokość 4,5 cm jest opuszczona na bok 8 cm, więc tę parę mnożymy, a długość 5 cm nie jest tu potrzebna.
P=8⋅4,5=36
Pole naklejki jest równe 36 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pomnożenie obu boków: 8⋅5=40 — wariant D. Tak liczy się pole prostokąta, nie równoległoboku.
Pomnożenie wysokości przez niewłaściwy bok: 5⋅4,5=22,5 — wariant B.
Dzielenie iloczynu przez dwa, jak przy trójkącie: 8⋅4,5:2=18 — wariant A.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola równoległoboku z długości boku i wysokości opuszczonej na ten bok
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Trawnik ma kształt trapezu o podstawach długości 12 m i 8 m. Pole tego trawnika jest równe 50 m2.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Wysokość tego trapezu jest równa
A.2,5 m
B.5 m
C.12,5 m
D.25 m
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Pole trapezu to połowa sumy podstaw pomnożona przez wysokość. Najpierw dodajmy podstawy:
12+8=20
Połowa tej sumy to 10, więc 10⋅h=50, czyli
h=50:10=5
Wysokość trapezu jest równa 5 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie połowy: 50:20=2,5 — wariant A. Uczeń podzielił pole przez samą sumę podstaw.
Użycie różnicy podstaw zamiast sumy: 50:(12−8)=12,5 — wariant C.
Użycie różnicy podstaw i podwojenie pola: 2⋅50:(12−8)=25 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie wysokości trapezu, gdy dane są pole i długości obu podstaw
Zadanie 6.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Witraż ma kształt rombu o polu 48 cm2. Jedna z przekątnych tego rombu ma długość 12 cm.
Oblicz długość drugiej przekątnej tego rombu. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:8 cm
Rozwiązanie
Pole rombu to połowa iloczynu jego przekątnych. Oznaczmy szukaną przekątną przez d i zapiszmy to wzorem:
212⋅d=48
Lewa strona to 6d, więc
6d=48
d=8
Druga przekątna rombu ma długość 8 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania wiążącego pole z przekątnymi, na przykład 212⋅d=48. 1 p. — obliczenie d=8 cm. 0 p. — zastosowanie wzoru na pole prostokąta albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pominięcie dzielenia przez dwa: 48:12=4 cm. Uczeń potraktował przekątne jak boki prostokąta.
Pomnożenie zamiast dzielenia: 48⋅2⋅12 — brak kontroli, czy wynik jest wiarygodny przy polu 48 cm2.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości przekątnej rombu, gdy dane są pole i druga przekątna
Zadanie 7.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Taras ma kształt trapezu o podstawach długości 6 m i 4 m oraz wysokości 3 m. Cały taras trzeba wyłożyć płytkami. Płytki sprzedaje się w paczkach, a jedna paczka wystarcza na 2 m2 powierzchni.
Oblicz, ile najmniej paczek płytek trzeba kupić. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:8 paczek
Rozwiązanie
Najpierw pole tarasu. Pole trapezu to połowa sumy podstaw pomnożona przez wysokość:
P=26+4⋅3=5⋅3=15
Taras ma więc 15 m2. Teraz sprawdźmy, na ile metrów kwadratowych wystarczy siedem paczek, a na ile osiem:
15:2=7,5
Siedem paczek wystarczy tylko na 14 m2, czyli za mało. Paczek nie da się kupić pół, więc trzeba wziąć osiem — wtedy płytek wystarczy na 16 m2.
Trzeba kupić 8 paczek płytek.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie pola trapezu: P=15 m2. 1 p. — podzielenie pola przez wydajność jednej paczki: 15:2=7,5. 1 p. — zaokrąglenie w górę i podanie odpowiedzi: 8 paczek. 0 p. — zastosowanie błędnego wzoru na pole trapezu albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Zaokrąglenie 7,5 w dół do 7 paczek. Przy zakupach materiału zaokrągla się zawsze w górę, bo brakującego metra nie da się czymś zastąpić.
Podanie 7,5 jako odpowiedzi. Zadanie pyta o liczbę paczek, a tych nie sprzedaje się w połówkach.
Pominięcie dzielenia przez dwa we wzorze na pole trapezu: (6+4)⋅3=30, co daje 15 paczek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola trapezu i wykorzystanie go do ustalenia potrzebnej liczby opakowań materiału
Zadanie 8.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Proste k i l są równoległe, a prosta m przecina je obie. Kąt ostry między prostą m a prostą k ma miarę 65∘.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt rozwarty między prostą m a prostą l ma miarę
A.25∘
B.65∘
C.115∘
D.130∘
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Prosta przecinająca dwie proste równoległe tworzy z każdą z nich takie same kąty. Z prostą l prosta m tworzy więc też kąt ostry 65∘, a szukany kąt rozwarty jest do niego przyległy.
180∘−65∘=115∘
Kąt rozwarty ma miarę 115∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie 65∘ — wariant B. Uczeń zauważył równość kątów przy prostych równoległych, ale nie przeczytał, że pytanie dotyczy kąta rozwartego.
Odjęcie od 90∘ zamiast od 180∘: 90∘−65∘=25∘ — wariant A. To byłby kąt dopełniający, nie przyległy.
Podwojenie danego kąta: 2⋅65∘=130∘ — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie kątów powstałych przy przecięciu dwóch prostych równoległych trzecią prostą
Zadanie 9.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Płytka ma kształt równoległoboku. Jej kąt rozwarty ma miarę 118∘.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt ostry tej płytki ma miarę
A.62∘
B.118∘
C.121∘
D.242∘
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Przeciwległe boki równoległoboku są równoległe, więc dwa kąty leżące przy tym samym boku dają razem 180∘ — tak jak kąty przy prostej przecinającej dwie proste równoległe.
180∘−118∘=62∘
Kąt ostry płytki ma miarę 62∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie 118∘ — wariant B. To miara kąta przeciwległego, a nie sąsiedniego; kąty przeciwległe w równoległoboku faktycznie są równe.
Odjęcie danego kąta od sumy kątów czworokąta: 360∘−118∘=242∘ — wariant D. Uczeń zapomniał, że pozostały trzy kąty, nie jeden.
Podzielenie na dwa tego, co zostaje z 360∘: (360∘−118∘):2=121∘ — wariant C. W równoległoboku kąty rozwarte są dwa, więc odjąć trzeba 2⋅118∘.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie kąta ostrego równoległoboku, gdy dany jest jego kąt rozwarty
Zadanie 10.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W trapezie ABCD boki AB i CD są równoległe. Kąt przy wierzchołku A jest trzy razy większy od kąta przy wierzchołku D.
Oblicz miary kątów przy wierzchołkach A i D. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:Kąt A ma miarę 135∘, a kąt D ma miarę 45∘.
Rozwiązanie
Wierzchołki A i D leżą przy tym samym ramieniu AD, a podstawy AB i CD są równoległe, więc te dwa kąty dają razem 180∘.
Oznaczmy kąt D przez x. Wtedy kąt A ma miarę 3x i
x+3x=180∘
4x=180∘
x=45∘
Kąt D ma więc 45∘, a kąt A ma 3⋅45∘=135∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie, że kąty przy ramieniu AD dają razem 180∘, na przykład w postaci równania x+3x=180∘. 1 p. — obliczenie obu miar: 45∘ i 135∘. 0 p. — przyjęcie, że kąty A i D są równe, albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Przyjęcie sumy 360∘ zamiast 180∘: 4x=360∘ daje 90∘ i 270∘, czyli kąt większy od kąta półpełnego.
Zamiana kątów miejscami: podanie 135∘ przy D i 45∘ przy A. Warto sprawdzić na końcu, czy większy kąt wyszedł tam, gdzie zapowiada go treść.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie kątów trapezu przy tym samym ramieniu, gdy znany jest stosunek ich miar
Zadanie 11.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Na planie wykonanym w skali 1:200 sala gimnastyczna ma kształt prostokąta o wymiarach 6 cm i 4,5 cm.
Oblicz rzeczywiste pole tej sali. Wynik podaj w metrach kwadratowych. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:108 m2
Rozwiązanie
Skala 1:200 znaczy, że każdy centymetr na planie to 200 cm w rzeczywistości, czyli 2 m.
Rzeczywiste wymiary sali:
6⋅2=12 (m)
4,5⋅2=9 (m)
Teraz pole prostokąta o wymiarach 12 m i 9 m:
P=12⋅9=108
Rzeczywiste pole sali jest równe 108 m2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie, że 1 cm na planie to 200 cm, czyli 2 m w rzeczywistości. 1 p. — obliczenie rzeczywistych wymiarów sali: 12 m i 9 m. 1 p. — obliczenie pola: 108 m2. 0 p. — pomnożenie pola z planu przez skalę albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pomnożenie pola z planu przez 200: 27⋅200=5400. Przy powiększaniu figury pole rośnie w kwadracie skali, nie w skali — dlatego bezpieczniej najpierw przeliczyć długości, a pole policzyć na końcu.
Zatrzymanie się na centymetrach: podanie wyniku 1200⋅900=1080000 bez zamiany na metry kwadratowe.
Dzielenie zamiast mnożenia: 6:200. Plan jest pomniejszeniem, więc rzeczywiste wymiary muszą wyjść większe niż na planie.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie rzeczywistych wymiarów i pola prostokątnej figury na podstawie planu wykonanego w danej skali
Zadanie 12.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
W trójkącie jeden z boków ma długość 15 cm, a wysokość opuszczona na ten bok ma długość 8 cm. Inny bok tego trójkąta ma długość 10 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Wysokość opuszczona na bok o długości 10 cm jest równa
A.6 cm
B.8 cm
C.10 cm
D.12 cm
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Pole trójkąta jest jedno, niezależnie od tego, który bok uznamy za podstawę. Policzmy je z danej pary: bok 15 cm i wysokość 8 cm.
P=215⋅8=60
Teraz to samo pole zapisujemy z podstawą 10 cm i szukaną wysokością h:
210⋅h=60
5h=60
h=12
Wysokość opuszczona na bok 10 cm jest równa 12 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie dwójki we wzorze na pole przy drugim boku: 60:10=6 — wariant A.
Przyjęcie, że wszystkie wysokości trójkąta są równe, i podanie 8 cm — wariant B.
Podanie długości boku zamiast wysokości, czyli 10 cm — wariant C. Bok krótszy od poprzedniego musi mieć wysokość dłuższą, bo pole się nie zmienia.
Sprawdzana umiejętność: wykorzystanie stałości pola trójkąta do obliczenia wysokości opuszczonej na inny bok
Zadanie 13.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Żagiel ma kształt trójkąta. Drugi kąt tego trójkąta jest dwa razy większy od pierwszego, a trzeci jest o 20∘ większy od pierwszego.
Oblicz miary wszystkich kątów tego trójkąta. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:40∘, 80∘ i 60∘
Rozwiązanie
Wszystkie trzy kąty są opisane przez pierwszy z nich, więc oznaczmy go literą. Niech pierwszy kąt ma miarę x. Wtedy drugi ma miarę 2x, a trzeci x+20∘.
Suma kątów trójkąta wynosi 180∘:
x+2x+(x+20∘)=180∘
4x+20∘=180∘
4x=160∘
x=40∘
Teraz pozostałe dwa kąty:
2x=80∘
x+20∘=60∘
Kąty tego trójkąta mają miary 40∘, 80∘ i 60∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — oznaczenie pierwszego kąta literą i zapisanie dwóch pozostałych jako 2x oraz x+20∘. 1 p. — zapisanie i rozwiązanie równania: x=40∘. 1 p. — podanie miar wszystkich trzech kątów: 40∘, 80∘, 60∘. 0 p. — przyjęcie błędnej sumy kątów trójkąta albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Dodanie 20∘ do sumy kątów zamiast do jednego z nich, czyli zapisanie równania x+2x+x=180∘−20∘. Wtedy trzeci kąt nie jest o 20∘ większy od pierwszego.
Zatrzymanie się na x=40∘ i podanie tylko tej jednej miary. Zadanie pyta o wszystkie trzy kąty.
Sprawdzenie wyniku jest tu bardzo tanie: 40∘+80∘+60∘=180∘. Uczniowie tego kroku zwykle nie robią, choć wyłapałby większość pomyłek.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie miar kątów trójkąta, gdy zależności między nimi są opisane słownie
Zadanie 14.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Proste k i l są równoległe i przecięte sieczną. Kąt α i kąt β są kątami naprzemianległymi wewnętrznymi, a kąt α ma miarę 116∘. Kąt γ i kąt β są kątami przyległymi.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt γ ma miarę
A.26∘
B.58∘
C.64∘
D.116∘
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Kąty naprzemianległe wewnętrzne przy prostych równoległych są równe, więc
β=α=116∘
Kąty przyległe dają razem 180∘, więc
γ=180∘−116∘=64∘
Kąt γ ma miarę 64∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na kącie β i wskazanie 116∘. To miara kąta naprzemianległego, a pytanie dotyczy kąta do niego przyległego.
Uznanie, że kąty naprzemianległe dopełniają się do 180∘ — wtedy β=64∘, a γ wychodzi 116∘. Przy prostych równoległych do 180∘ dopełniają się kąty jednostronne wewnętrzne, a naprzemianległe są równe.
Dopełnianie do 90∘ zamiast do 180∘: 116∘−90∘=26∘.
Podzielenie 116∘ na pół, czyli 58∘ — to działanie bez oparcia w żadnej własności kątów.
Sprawdzana umiejętność: wykorzystanie kątów naprzemianległych przy prostych równoległych razem z własnością kątów przyległych
Zadanie 15.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
W czworokącie ABCD kąty przy wierzchołkach A, B i C mają miary 85∘, 95∘ i 110∘.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt przy wierzchołku D ma miarę
A.70∘
B.155∘
C.165∘
D.250∘
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Suma kątów wewnętrznych czworokąta wynosi 360∘. Najpierw dodajemy trzy dane kąty:
85∘+95∘+110∘=290∘
Czwarty kąt dopełnia tę sumę do 360∘:
360∘−290∘=70∘
Kąt przy wierzchołku D ma miarę 70∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie jednego z danych kątów przy dodawaniu: 360∘−95∘−110∘=155∘ albo 360∘−85∘−110∘=165∘.
Przyjęcie sumy kątów pięciokąta, czyli 540∘: 540∘−290∘=250∘. Suma (n−2)⋅180∘ dla czworokąta daje 360∘, nie 540∘.
Przyjęcie sumy 180∘ jak w trójkącie. Wtedy wynik wychodzi ujemny, co jest wyraźnym sygnałem, że suma została wzięta zła.
Zadanie 17.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Każdy kąt wewnętrzny pewnego wielokąta foremnego ma miarę 150∘.
Oblicz, ile boków ma ten wielokąt. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:12 boków
Rozwiązanie
Kąt wewnętrzny i kąt zewnętrzny wielokąta są kątami przyległymi, więc kąt zewnętrzny tego wielokąta ma miarę
180∘−150∘=30∘
Kąty zewnętrzne wielokąta foremnego są równe i dają razem 360∘, więc liczbę boków dostajemy z dzielenia:
360∘:30∘=12
Ten wielokąt ma 12 boków.
Inny sposób
Można wyjść od sumy kątów wewnętrznych. W wielokącie foremnym o n bokach każdy kąt ma tę samą miarę, więc suma wszystkich kątów to 150∘⋅n. Z drugiej strony suma kątów wielokąta o n bokach wynosi (n−2)⋅180∘. Oba zapisy opisują to samo, więc można je zrównać:
(n−2)⋅180∘=150∘⋅n
180∘n−360∘=150∘n
Przenosimy wyrazy z n na jedną stronę:
30∘n=360∘
n=12
Ta droga jest dłuższa, ale nie wymaga pamiętania o sumie kątów zewnętrznych — wystarczy wzór na sumę kątów wewnętrznych.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie miary kąta zewnętrznego (30∘) albo zapisanie równania (n−2)⋅180∘=150∘⋅n. 1 p. — podanie liczby boków: 12. 0 p. — podstawienie 150∘ do wzoru na sumę kątów bez powiązania z liczbą boków albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Podzielenie 360∘ przez 150∘, czyli pomieszanie kąta wewnętrznego z zewnętrznym. Wynik 2,4 nie jest liczbą boków żadnego wielokąta, co od razu pokazuje pomyłkę.
Podstawienie 150∘ jako sumy kątów: (n−2)⋅180∘=150∘. Suma kątów wielokąta jest zawsze co najmniej 180∘, więc takie równanie nie może mieć sensownego rozwiązania.
Zgubienie znaku przy przenoszeniu wyrazów w drugiej metodzie i otrzymanie n=−12.
Sprawdzana umiejętność: ustalanie liczby boków wielokąta foremnego na podstawie miary jego kąta wewnętrznego
Zadanie 18.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Ogródek warzywny ma kształt prostokąta o polu 72 m2. Jeden z jego boków ma długość 8 m.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Obwód tego ogródka jest równy
A.17 m
B.26 m
C.34 m
D.80 m
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Drugi bok prostokąta obliczamy, dzieląc pole przez znany bok:
72:8=9
Ogródek ma więc wymiary 8 m i 9 m. Obwód prostokąta to podwojona suma dwóch sąsiednich boków:
Ob=2⋅(8+9)=2⋅17=34
Obwód ogródka jest równy 34 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie samej sumy dwóch boków, czyli 17 m. To połowa obwodu — prostokąt ma po dwa boki każdej długości.
Dodanie tylko trzech boków: 8+9+9=26. Zwykle bierze się z liczenia „po bokach" i zgubienia jednego z nich.
Dodanie pola do boku: 72+8=80. Pole i długość to różne wielkości, nie da się ich dodać.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu prostokąta, gdy dane są jego pole i długość jednego boku
Zadanie 19.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Prostokątna kartka ma obwód 44 cm, a jej dłuższy bok jest o 6 cm dłuższy od krótszego.
Oblicz pole tej kartki. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:112 cm2
Rozwiązanie
Obwód to podwojona suma dwóch sąsiednich boków, więc suma krótszego i dłuższego boku jest równa połowie obwodu:
44:2=22
Dwa boki różnią się o 6 cm, a razem dają 22 cm. Jeśli od 22 cm odejmiemy różnicę, zostanie podwojony krótszy bok:
22−6=16
16:2=8
Krótszy bok ma 8 cm, a dłuższy 8+6=14 cm. Pole prostokąta:
P=8⋅14=112
Pole kartki jest równe 112 cm2.
Inny sposób
Można od razu zapisać równanie. Niech krótszy bok ma długość x cm; dłuższy jest o 6 cm dłuższy, więc ma x+6 cm. Obwód prostokąta to podwojona suma dwóch sąsiednich boków, a z treści wynosi 44 cm:
2⋅(x+x+6)=44
2x+6=22
2x=16
x=8
Krótszy bok ma 8 cm, dłuższy 14 cm, a pole 8⋅14=112 cm2.
Ta droga wymaga ułożenia równania, ale nie trzeba przy niej pamiętać sztuczki z odejmowaniem różnicy od połowy obwodu.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie długości obu boków: 8 cm i 14 cm. 1 p. — obliczenie pola: 112 cm2. 0 p. — potraktowanie 44 cm jako sumy dwóch boków albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pominięcie dzielenia obwodu przez dwa i przyjęcie, że boki dają razem 44 cm. Wtedy wychodzą boki 19 cm i 25 cm, a ich obwód to 88 cm, czyli dwa razy za dużo.
Dodanie 6 cm zamiast odjęcia: (22+6):2=14, co daje krótszy bok 14 cm i dłuższy 20 cm. Warto sprawdzić, czy suma boków wraca do połowy obwodu.
Podanie w odpowiedzi długości boków zamiast pola. Zadanie pyta o pole.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie długości boków prostokąta z jego obwodu i różnicy boków oraz obliczanie pola
Zadanie 20.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Prostokątna działka ma pole 252 m2, a jeden z jej boków ma długość 12 m. Działkę trzeba ogrodzić siatką na całym obwodzie z wyjątkiem bramy o szerokości 3 m. Siatkę sprzedaje się w rolkach po 5 m.
Oblicz, ile najmniej rolek siatki trzeba kupić. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:13 rolek
Rozwiązanie
Drugi bok działki obliczamy z pola:
252:12=21
Działka ma wymiary 12 m i 21 m, więc jej obwód jest równy
Ob=2⋅(12+21)=66
Brama o szerokości 3 m nie wymaga siatki, więc siatki potrzeba na
66−3=63 (m)
Jedna rolka to 5 m siatki:
63:5=12,6
Dwanaście rolek daje 60 m siatki, czyli o trzy metry za mało. Rolek nie kupuje się w częściach, więc trzeba wziąć trzynaście.
Trzeba kupić 13 rolek siatki.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie drugiego boku i obwodu działki: 66 m. 1 p. — obliczenie potrzebnej długości siatki po odjęciu bramy: 63 m. 1 p. — podzielenie przez długość rolki, zaokrąglenie w górę i podanie odpowiedzi: 13 rolek. 0 p. — obliczenie pola zamiast obwodu albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pominięcie bramy i liczenie siatki na pełne 66 m: 66:5=13,2, co daje 14 rolek. Jedna rolka różnicy to cała pomyłka tego zadania — treść wyraźnie mówi, że bramy nie ogradzamy siatką.
Zaokrąglenie 12,6 w dół do 12 rolek. Dwanaście rolek to 60 m, a siatki potrzeba 63 m.
Odjęcie szerokości bramy od długości jednego boku przed obliczeniem obwodu, czyli 2⋅(12+18)=60. Brama zabiera trzy metry z obwodu, a nie z każdego z dwóch boków tej długości.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie obwodu prostokąta z jego pola i boku oraz ustalanie liczby potrzebnych rolek materiału z zaokrągleniem w górę
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Proporczyk ma kształt trójkąta o podstawie długości 24 cm. Wysokość opuszczona na tę podstawę ma długość 25 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pole proporczyka jest równe
A.300 cm2
B.600 cm2
C.625 cm2
D.1200 cm2
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Pole trójkąta to połowa iloczynu podstawy i wysokości opuszczonej na tę podstawę:
P=224⋅25=2600=300
Pole proporczyka jest równe 300 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie dzielenia przez dwa i podanie 600 cm2. To pole równoległoboku o tej podstawie i wysokości, a trójkąt jest jego połową.
Pomnożenie wysokości przez siebie: 25⋅25=625. Bierze się z przepisania złej liczby, a nie z błędu we wzorze.
Pomnożenie iloczynu przez dwa zamiast podzielenia: 24⋅25⋅2=1200.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola trójkąta z długości podstawy i wysokości opuszczonej na tę podstawę
Zadanie 22.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkątach ABC i KLM zachodzą równości: AB=KL, BC=LM, a kąt przy wierzchołku B jest równy kątowi przy wierzchołku L.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Te trójkąty są przystające na podstawie cechy
A.kąt-kąt-kąt
B.bok-bok-bok
C.kąt-bok-kąt
D.bok-kąt-bok
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Równe są dwa boki: AB=KL i BC=LM. Oba wychodzą z wierzchołka B w pierwszym trójkącie i z wierzchołka L w drugim, a kąt przy tych wierzchołkach też jest w obu trójkątach równy. Dany kąt leży więc między dwoma danymi bokami.
Taki układ danych — bok, kąt między nimi, drugi bok — to cecha bok-kąt-bok.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wybór cechy bok-bok-bok. Dane są tylko dwa boki, a o trzecim (AC i KM) treść nic nie mówi.
Wybór cechy kąt-bok-kąt. Tutaj dany jest jeden kąt i dwa boki, a nie odwrotnie.
Wybór „kąt-kąt-kąt". Trzy równe kąty nie wystarczają do przystawania — trójkąty o równych kątach mogą się różnić wielkością, czyli są podobne, a nie przystające.
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie cechy przystawania trójkątów na podstawie danych o bokach i kątach
Zadanie 23.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W czworokącie ABCD przekątna AC dzieli go na dwa trójkąty: ABC i ADC. Wiadomo, że AB=AD oraz BC=DC.
Uzasadnij, że trójkąty ABC i ADC są przystające.
Odpowiedź
Odpowiedź:Oba trójkąty mają wspólny bok AC, więc ich trzy pary boków są równe (AB=AD, BC=DC, AC=AC) i trójkąty są przystające na podstawie cechy bok-bok-bok.
Rozwiązanie
Mamy dwie pary równych boków z treści, ale do cechy bok-bok-bok potrzebna jest trzecia. Tu daje ją sama figura: przekątna AC należy jednocześnie do trójkąta ABC i do trójkąta ADC, więc jest ich wspólnym bokiem i oczywiście
AC=AC
Zestawiamy wszystkie trzy pary:
AB=AD,BC=DC,AC=AC
Każdy bok pierwszego trójkąta ma więc równy sobie bok w drugim trójkącie. To dokładnie cecha przystawania bok-bok-bok, zatem trójkąty ABC i ADC są przystające.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zauważenie, że AC jest bokiem wspólnym obu trójkątów, i zestawienie trzech par równych boków. 1 p. — powołanie się na cechę bok-bok-bok i sformułowanie wniosku o przystawaniu. 0 p. — stwierdzenie przystawania bez wskazania trzeciej pary boków albo bez podania cechy.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na dwóch parach boków i uznanie, że to już wystarcza. Dwa boki bez kąta między nimi nie wyznaczają trójkąta jednoznacznie.
Pominięcie boku wspólnego, bo nie jest wymieniony w treści. Przy trójkątach powstałych z podziału figury bok wspólny to zwykle brakująca dana.
Powołanie się na „równość kątów przy wierzchołkach B i D". Ta równość dopiero wynika z przystawania, więc nie można jej użyć jako założenia.
Sprawdzana umiejętność: uzasadnianie przystawania dwóch trójkątów powstałych z podziału czworokąta przekątną
Zadanie 24.(0–1 pkt)Poziom trudności: trudne
Prostokątna scena ma wymiary 30 m i 18 m. Na planie tej sceny dłuższy bok ma długość 12 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Krótszy bok sceny ma na tym planie długość
A.1,5 cm
B.7,2 cm
C.18 cm
D.20 cm
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Najpierw skala planu. Dłuższy bok ma w rzeczywistości 30 m, czyli 3000 cm, a na planie 12 cm:
3000:12=250
Plan jest więc wykonany w skali 1:250 — każdy centymetr na planie to 250 cm w rzeczywistości. Krótszy bok ma 18 m, czyli 1800 cm, więc na planie:
1800:250=7,2
Krótszy bok sceny ma na planie długość 7,2 cm.
Inny sposób
Skali można w ogóle nie obliczać. Plan zmniejsza oba boki tyle samo razy, więc stosunek boków na planie jest taki sam jak w rzeczywistości:
3018=53
Krótszy bok na planie jest zatem równy 53 dłuższego boku na planie:
53⋅12=7,2
Ta droga jest krótsza, ale wymaga pewności, że oba boki są zmniejszone w tej samej skali — na planie zawsze tak jest.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przepisanie liczby metrów jako centymetrów i wskazanie 18 cm. Wtedy krótszy bok byłby na planie dłuższy od dłuższego boku, co jest niemożliwe.
Odwrócenie proporcji: 12⋅1830=20. Krótszemu bokowi musi odpowiadać na planie odcinek krótszy niż 12 cm, więc wynik większy od 12 od razu widać jako błędny.
Podzielenie długości krótszego boku w metrach przez długość dłuższego boku na planie: 18:12=1,5. Dzielone są wtedy dwie wielkości w różnych jednostkach i z różnych figur.
Sprawdzana umiejętność: ustalanie długości odcinka na planie, gdy dane są rzeczywiste wymiary figury i długość drugiego odcinka na tym planie
Zadanie 25.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W pięciokącie ABCDE kąty przy wierzchołkach A, B, C i D mają miary 98∘, 124∘, 136∘ i 82∘.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt przy wierzchołku E ma miarę
A.100∘
B.182∘
C.280∘
D.460∘
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Suma kątów wewnętrznych wielokąta o n bokach wynosi (n−2)⋅180∘. Dla pięciokąta n=5, więc
(5−2)⋅180∘=540∘
Dodajemy cztery dane kąty:
98∘+124∘+136∘+82∘=440∘
Piąty kąt dopełnia tę sumę do 540∘:
540∘−440∘=100∘
Kąt przy wierzchołku E ma miarę 100∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie jednego z danych kątów przy dodawaniu, na przykład kąta 82∘: wtedy wychodzi 540∘−358∘=182∘, a tak duży kąt nie pasuje do pozostałych.
Przyjęcie sumy kątów sześciokąta, czyli 720∘: 720∘−440∘=280∘. Liczba n we wzorze to liczba boków tego wielokąta, który jest w zadaniu.
Policzenie sumy jako 5⋅180∘=900∘ i otrzymanie 460∘. We wzorze od liczby boków odejmujemy dwa.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie miary brakującego kąta pięciokąta z sumy kątów wewnętrznych wielokąta
Zadanie 26.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Cały drut o długości 52 cm wygięto w trójkąt równoramienny. Podstawa tego trójkąta ma długość 20 cm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Ramię tego trójkąta ma długość
A.6 cm
B.16 cm
C.26 cm
D.32 cm
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Drut zużyto w całości, więc jego długość jest obwodem trójkąta, czyli sumą trzech boków. W trójkącie równoramiennym dwa z nich — ramiona — mają równą długość. Najpierw odejmujemy od obwodu podstawę i zostaje suma dwóch ramion:
52−20=32
Ramiona są równe, więc każde ma połowę tej długości:
32:2=16
Ramię trójkąta ma długość 16 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na wyniku 32 cm, czyli podanie sumy obu ramion zamiast jednego. Warto sprawdzić, czy 20+32+32 daje obwód — wychodzi 84 cm, czyli za dużo.
Podzielenie obwodu na pół i podanie 26 cm, tak jakby trójkąt miał tylko dwa boki.
Odjęcie podstawy dwa razy: (52−2⋅20):2=6. Podstawa w obwodzie występuje raz, bo trójkąt ma jedną podstawę.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie długości ramienia trójkąta równoramiennego z jego obwodu i długości podstawy
Zadanie 27.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W rombie ABCD przekątna AC tworzy z bokiem AB kąt o mierze 37∘.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt rozwarty tego rombu ma miarę
A.53∘
B.74∘
C.106∘
D.143∘
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Każda przekątna rombu dzieli jego kąt na dwie równe części, czyli jest dwusieczną tego kąta. Przekątna AC odcina od kąta przy wierzchołku A kąt 37∘, więc cały kąt A jest dwa razy większy:
2⋅37∘=74∘
To kąt ostry rombu. Romb jest równoległobokiem, a w równoległoboku kąty leżące przy tym samym boku dają razem 180∘:
180∘−74∘=106∘
Kąt rozwarty rombu ma miarę 106∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na wyniku 74∘, czyli podanie kąta ostrego, mimo że zadanie pyta o kąt rozwarty.
Odjęcie 37∘ od 180∘ i podanie 143∘ — pominięte zostało podwojenie kąta odciętego przez dwusieczną.
Odjęcie 37∘ od 90∘ i podanie 53∘. Przekątna rombu nie jest prostopadła do boku, prostopadłe są do siebie dwie przekątne.
Sprawdzana umiejętność: wykorzystanie własności przekątnej rombu jako dwusiecznej kąta do obliczenia kąta rombu
Zadanie 28.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
W trapezie równoramiennym ABCD boki AB i CD są równoległe, a AB jest dłuższą podstawą. Kąt przy wierzchołku A ma miarę 56∘.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Kąt przy wierzchołku C ma miarę
A.34∘
B.56∘
C.112∘
D.124∘
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Ramię AD jest sieczną dwóch prostych równoległych AB i CD, więc kąty A i D leżą przy tym samym ramieniu i dają razem 180∘:
180∘−56∘=124∘
Trapez jest równoramienny, więc kąty przy krótszej podstawie CD są równe: kąt C ma taką samą miarę jak kąt D.
Kąt przy wierzchołku C ma miarę 124∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uznanie, że kąt C jest równy kątowi A. Równe są kąty przy tej samej podstawie: A z B oraz C z D, a nie kąty leżące naprzeciw siebie.
Odjęcie 56∘ od 90∘ i podanie 34∘. Ramię trapezu nie jest prostopadłe do podstawy.
Podwojenie kąta i podanie 112∘ bez żadnej własności trapezu.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie kąta przy krótszej podstawie trapezu równoramiennego z kąta przy dłuższej podstawie
Zadanie 29.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Miary kątów czworokąta ABCD — kolejno przy wierzchołkach A, B, C i D — są w stosunku 2:3:4:6.
Oblicz miarę największego kąta tego czworokąta. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:144∘
Rozwiązanie
Stosunek 2:3:4:6 znaczy, że wszystkie cztery kąty są wielokrotnościami tej samej miary. Nazwijmy ją jedną częścią. Części jest razem
2+3+4+6=15
Suma kątów czworokąta wynosi 360∘, więc te 15 części to 360∘. Jedna część ma miarę
360∘:15=24∘
Największy kąt to ten o sześciu częściach, czyli kąt przy wierzchołku D:
6⋅24∘=144∘
Największy kąt czworokąta ma miarę 144∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie miary jednej części stosunku: 360∘:15=24∘. 1 p. — obliczenie największego kąta: 6⋅24∘=144∘. 0 p. — przyjęcie sumy kątów innej niż 360∘ albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Potraktowanie liczb ze stosunku jako miar kątów w stopniach i stwierdzenie, że największy kąt ma 6∘. Stosunek mówi tylko, ile razy jeden kąt jest większy od drugiego.
Podzielenie 360∘ przez 4, a nie przez liczbę części. Części jest 15, bo każdy kąt bierze ich tyle, ile mówi stosunek.
Podanie w odpowiedzi miary jednej części, czyli 24∘, i zapomnienie o pomnożeniu jej przez 6.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie miar kątów czworokąta podanych w stosunku, z wykorzystaniem sumy kątów czworokąta
Zadanie 30.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Tablica informacyjna składa się z prostokąta o wymiarach 6 dm ×4 dm oraz doklejonego do niego trójkąta. Podstawa trójkąta pokrywa się z bokiem prostokąta o długości 6 dm, a wysokość trójkąta wynosi 3 dm.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Pole tej tablicy jest równe
A.24 dm2
B.30 dm2
C.33 dm2
D.42 dm2
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Tablica dzieli się na dwie znane figury, więc liczymy pole każdej z nich osobno i dodajemy. Pole prostokąta:
P1=6⋅4=24
Podstawa trójkąta pokrywa się z bokiem prostokąta o długości 6 dm, a jego wysokość to 3 dm:
P2=26⋅3=9
Pole całej tablicy:
P=24+9=33
Pole tablicy jest równe 33 dm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Policzenie pola trójkąta bez dzielenia przez dwa: 24+18=42. Wzór na pole trójkąta ma w mianowniku dwójkę.
Przyjęcie za podstawę trójkąta boku 4 dm: 24+24⋅3=30. Podstawą jest ten bok prostokąta, z którym trójkąt się styka, czyli bok o długości 6 dm.
Podanie samego pola prostokąta, czyli 24 dm2, i pominięcie trójkąta.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola figury złożonej z prostokąta i trójkąta przez dodanie pól części
Zadanie 31.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Z prostokątnego kartonu o wymiarach 30 cm ×20 cm wycięto w środku prostokątne okienko o wymiarach 18 cm ×12 cm. Powstała ramka.
Oblicz pole tej ramki. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:384 cm2
Rozwiązanie
Ramka to karton bez wyciętego okienka, więc od pola kartonu odejmujemy pole okienka. Pole kartonu:
P1=30⋅20=600
Pole wyciętego okienka:
P2=18⋅12=216
Pole ramki jest różnicą tych pól:
P=600−216=384
Pole ramki jest równe 384 cm2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie pola kartonu i pola okienka: 600 cm2 i 216 cm2. 1 p. — obliczenie pola ramki jako różnicy: 384 cm2. 0 p. — dodanie pól zamiast odjęcia albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Dodanie pól zamiast odjęcia i otrzymanie 816 cm2 — wynik większy od kartonu, z którego ramka została wycięta.
Odejmowanie wymiarów, a nie pól: (30−18)⋅(20−12)=96. Tak liczy się pole prostokąta o bokach będących różnicami, a nie pole ramki.
Policzenie tylko pola okienka, czyli tej części, która została usunięta.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pola figury powstałej przez wycięcie prostokąta z prostokąta
Zadanie 32.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Prostokątna osłona wentylacyjna ma wymiary 100 cm ×60 cm. W jej środku wycięto kwadratowy otwór o boku 30 cm.
Oblicz, jaki procent pola osłony stanowi pole wyciętego otworu. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:15%
Rozwiązanie
Najpierw pola obu figur. Pole osłony przed wycięciem:
P1=100⋅60=6000
Pole kwadratowego otworu:
P2=30⋅30=900
Pytanie o procent to pytanie, jaką częścią pola osłony jest pole otworu, więc dzielimy pole otworu przez pole osłony:
6000900=0,15
Ułamek dziesiętny zamieniamy na procent, mnożąc przez 100%:
0,15⋅100%=15%
Wycięty otwór stanowi 15% pola osłony.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie pola osłony: 6000 cm2. 1 p. — obliczenie pola otworu: 900 cm2. 1 p. — obliczenie stosunku pól i zapisanie go w procentach: 15%. 0 p. — porównanie długości boków zamiast pól albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Porównywanie boków zamiast pól: 30 cm to połowa z 60 cm, więc uczeń podaje 50%. Procent dotyczy powierzchni, a ta zmienia się inaczej niż długość.
Podzielenie pola osłony przez pole otworu i otrzymanie liczby większej od jedności. Dzielimy to, o co pytamy, przez całość.
Zapomnienie o zamianie ułamka na procent i podanie odpowiedzi 0,15%.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie, jaki procent pola prostokąta stanowi pole wyciętego z niego kwadratu
Zadanie 33.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkątach ABC i KLM zachodzą równości:
AB=KL,∠A=∠K,∠B=∠L
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Te trójkąty są przystające na podstawie cechy
A.bok-bok-bok
B.kąt-bok-kąt
C.bok-kąt-bok
D.bok-bok-kąt
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Patrzymy, co dokładnie jest równe: jeden bok i dwa kąty, które przy tym boku leżą. Bok AB łączy wierzchołki A i B, a dane są właśnie kąty przy A i przy B — czyli kąty przyległe do tego boku. W drugim trójkącie jest dokładnie tak samo: bok KL oraz kąty przy K i przy L.
Układ „kąt, bok między nimi, kąt" to cecha kąt-bok-kąt.
Trójkąty są więc przystające na podstawie cechy kąt-bok-kąt.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wybór cechy bok-kąt-bok, bo w zestawie widać boki i kąty. W tej cesze równe są dwa boki i kąt między nimi, a tutaj równy jest tylko jeden bok.
Wybór cechy bok-bok-bok, choć w danych jest jeden bok, a nie trzy.
Wybór „bok-bok-kąt", który wcale nie jest cechą przystawania — dwa boki i kąt nieleżący między nimi nie wyznaczają trójkąta jednoznacznie.
Sprawdzana umiejętność: rozpoznawanie cechy przystawania trójkątów na podstawie podanych równych boków i kątów
Zadanie 34.(0–2 pkt)Poziom trudności: trudne
W równoległoboku ABCD przekątne AC i BD przecinają się w punkcie S.
Uzasadnij, że trójkąty ABS i CDS są przystające.
Odpowiedź
Odpowiedź:Boki AB i CD są równe jako przeciwległe boki równoległoboku, a kąty przyległe do tych boków są równe jako kąty naprzemianległe przy prostych równoległych AB i CD: ∠SAB=∠SCD (sieczna AC) oraz ∠SBA=∠SDC (sieczna BD). Trójkąty są więc przystające na podstawie cechy kąt-bok-kąt.
Rozwiązanie
Szukamy jednej pary równych boków i dwóch par równych kątów przy tych bokach.
Boki AB i CD to przeciwległe boki równoległoboku, a takie boki są równe:
AB=CD
Te boki leżą na prostych równoległych, a przekątne są ich siecznymi. Sieczna AC przecina proste AB i CD, więc kąty SAB i SCD są naprzemianległe, czyli równe:
∠SAB=∠SCD
Tak samo sieczna BD daje drugą parę kątów naprzemianległych:
∠SBA=∠SDC
Mamy więc bok AB równy bokowi CD oraz oba kąty przyległe do tego boku równe odpowiednim kątom przy boku CD. To cecha kąt-bok-kąt, zatem trójkąty ABS i CDS są przystające.
Inny sposób
Można zacząć od przekątnych. Z lekcji wiadomo, że przekątne równoległoboku przecinają się w połowie, więc punkt S jest środkiem każdej z nich:
AS=CS,BS=DS
Do tego przeciwległe boki równoległoboku są równe:
AB=CD
Trzy pary boków trójkątów ABS i CDS są więc równe i wystarcza cecha bok-bok-bok.
Ta droga jest krótsza, ale opiera się na własności przekątnych, którą trzeba wymienić wprost jako znaną — sama równoległość boków jej nie daje. Droga przez kąty naprzemianległe korzysta tylko z definicji równoległoboku, dlatego rozwiązaniem głównym jest ona.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zestawienie odpowiadających sobie równych elementów z uzasadnieniem: AB=CD wraz z dwiema parami kątów naprzemianległych albo AB=CD wraz z AS=CS i BS=DS z własności przekątnych. 1 p. — powołanie się na cechę przystawania (kąt-bok-kąt albo bok-bok-bok) i sformułowanie wniosku. 0 p. — stwierdzenie przystawania bez wskazania równych elementów albo bez podania cechy.
Typowe błędy
Powoływanie się na równość AS=CS „z rysunku", bez nazwania własności, z której ona wynika. Jeśli uczeń chce iść drogą z sekcji `## Inny sposób`, musi powiedzieć wprost, że korzysta ze znanej własności przekątnych równoległoboku — inaczej uzasadnienie jest tylko opisem obrazka.
Uznanie, że wystarczy równość kątów przy wierzchołku S (kąty wierzchołkowe) i jeden bok. Trzy kąty bez żadnego boku nie dają przystawania, a tu bok trzeba powiązać z kątami, które przy nim leżą.
Zestawienie wierzchołków w złej kolejności, na przykład trójkątów ABS i DCS. Wierzchołkowi A odpowiada C, a wierzchołkowi B odpowiada D.
Sprawdzana umiejętność: uzasadnianie przystawania trójkątów wyznaczonych przez przekątne równoległoboku z wykorzystaniem kątów naprzemianległych
Zadanie 35.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Trójkąt można zbudować z odcinków o długościach
A.3 cm, 4 cm, 8 cm
B.2 cm, 5 cm, 7 cm
C.4 cm, 5 cm, 10 cm
D.5 cm, 6 cm, 9 cm
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Trójkąt da się zbudować tylko wtedy, gdy suma dwóch krótszych boków jest większa od najdłuższego. Wystarczy więc w każdym zestawie dodać dwie mniejsze liczby i porównać je z największą.
3+4=7<8
2+5=7=7
4+5=9<10
5+6=11>9
Tylko w ostatnim zestawie suma krótszych boków przekracza najdłuższy bok. W drugim zestawie suma jest dokładnie równa najdłuższemu bokowi — wtedy odcinki ułożą się na jednej prostej i trójkąt nie powstanie.
Trójkąt można zbudować z odcinków 5 cm, 6 cm i 9 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Uznanie zestawu 2 cm, 5 cm, 7 cm za dobry, bo „suma się zgadza". Równość daje figurę płaską bez wysokości, czyli odcinek, a nie trójkąt.
Sprawdzanie tylko jednej pary boków, na przykład dwóch najdłuższych. Ich suma zawsze przekracza trzeci bok, więc ta para nie rozstrzyga niczego — sprawdzać trzeba dwa najkrótsze boki.
Porównywanie różnicy boków zamiast sumy.
Sprawdzana umiejętność: stosowanie nierówności trójkąta do sprawdzenia, czy z danych odcinków można zbudować trójkąt
Zadanie 36.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Prostokątne boisko ma wymiary 90 m ×45 m. Na planie boiska jego dłuższy bok ma długość 18 cm.
a) Wyznacz skalę, w jakiej wykonano ten plan.
b) Oblicz pole boiska na planie.
Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a) 1:500
b) 162 cm2
Rozwiązanie
Skala porównuje długość na planie z długością rzeczywistą, więc obie muszą być w tej samej jednostce. Zamieniamy 90 m na centymetry:
90⋅100=9000
czyli 90 m to 9000 cm.
Dłuższy bok ma na planie 18 cm, czyli jest tyle razy mniejszy od rzeczywistego, ile razy 18 mieści się w 9000:
9000:18=500
Plan wykonano w skali 1:500.
Krótszy bok ma w rzeczywistości 45 m, czyli 4500 cm. Na planie jest 500 razy krótszy:
4500:500=9
Boisko na planie jest prostokątem o wymiarach 18 cm ×9 cm, więc jego pole wynosi
P=18⋅9=162
Pole boiska na planie jest równe 162 cm2.
Inny sposób
Pole na planie można policzyć także z pola rzeczywistego, pamiętając, że pola zmniejszają się w kwadracie skali. Pole boiska:
P=90⋅45=4050
czyli 4050 m2. Metr kwadratowy to 10000 cm2, więc
4050⋅10000=40500000
Przy skali 1:500 każdy wymiar jest 500 razy mniejszy, więc pole jest 500⋅500=250000 razy mniejsze:
40500000:250000=162
Pole na planie wynosi 162 cm2. Ta droga wymaga zamiany jednostek pola i pamiętania o kwadracie skali, dlatego łatwiej policzyć najpierw oba boki.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zamiana wymiaru rzeczywistego na centymetry i wyznaczenie skali 1:500. 1 p. — obliczenie długości krótszego boku na planie: 9 cm. 1 p. — obliczenie pola boiska na planie: 162 cm2. 0 p. — porównanie długości w różnych jednostkach albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Podzielenie 90 przez 18 bez zamiany metrów na centymetry i podanie skali 1:5. W skali obie długości muszą być w tej samej jednostce.
Podzielenie pola rzeczywistego przez skalę: 4050 m2 podzielone przez 500. Pola zmniejszają się w skali 500⋅500, a nie 500, dlatego bezpieczniej policzyć najpierw oba boki na planie.
Podanie pola na planie w metrach kwadratowych. Wymiary na planie są w centymetrach, więc pole wychodzi w centymetrach kwadratowych.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie skali planu z wymiaru rzeczywistego i wymiaru na planie oraz obliczanie pola figury na planie
Zadanie 37.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dwie proste równoległe przecięto trzecią prostą. Jeden z kątów ostrych ma miarę 65∘. Jaką miarę ma kąt jednostronny do tego kąta, czyli kąt leżący między prostymi równoległymi po tej samej stronie siecznej?
A.25∘
B.65∘
C.115∘
D.295∘
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Kąty jednostronne przy prostych równoległych dopełniają się do 180∘.
180∘−65∘=115∘.
Kąt jednostronny ma miarę 115∘. Poprawna jest odpowiedź C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Odejmuje od 90∘ zamiast od 180∘.
B) Myli kąty jednostronne z odpowiadającymi lub naprzemianległymi.
D) Odejmuje od 360∘.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć miarę kąta jednostronnego przy dwóch prostych równoległych przeciętych trzecią prostą.
Zadanie 38.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkącie dwa kąty wewnętrzne mają miary 48∘ i 67∘. Jaką miarę ma kąt zewnętrzny tego trójkąta przy trzecim wierzchołku?
A.48∘
B.65∘
C.67∘
D.115∘
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Kąt zewnętrzny jest przyległy do kąta wewnętrznego, więc dopełnia go do 180∘.
Trzeci kąt trójkąta: 180∘−48∘−67∘=65∘.
Kąt zewnętrzny: 180∘−65∘=115∘. Poprawna jest odpowiedź D.
Inny sposób
Kąt zewnętrzny trójkąta jest równy sumie dwóch kątów wewnętrznych przy pozostałych wierzchołkach: 48∘+67∘=115∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A), C) Podaje jeden z danych kątów wewnętrznych.
B) Podaje trzeci kąt wewnętrzny zamiast zewnętrznego.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć miarę kąta zewnętrznego trójkąta na podstawie dwóch kątów wewnętrznych.
Zadanie 39.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W trapezie równoramiennym ABCD podstawy AB i CD są równoległe. Kąt przy wierzchołku A ma miarę 72∘. Podaj miary kątów przy wierzchołkach B, C i D.
Odpowiedź
Odpowiedź:Kąt B: 72∘, kąty C i D: po 108∘.
Rozwiązanie
Wykorzystujesz symetrię trapezu równoramiennego i to, że kąty przy ramieniu dopełniają się do 180∘.
Kąty przy dłuższej podstawie AB są równe, więc kąt B ma 72∘.
Kąty przy ramieniu AD są jednostronne: ∠A+∠D=180∘, więc ∠D=180∘−72∘=108∘.
Kąty przy podstawie CD są równe, więc ∠C=108∘.
Sprawdzenie sumy: 72∘+72∘+108∘+108∘=360∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna miara kąta B: 72∘. 1 p. — poprawne miary kątów C i D: po 108∘. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Przyjmuje, że wszystkie kąty przy wierzchołkach A i D są równe (72∘).
Odejmuje 72∘ od 360∘ i dzieli na trzy kąty.
Podaje tylko jeden z kątów 108∘.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć miary kątów trapezu równoramiennego, gdy znany jest jeden z nich.
Zadanie 40.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Proste k i l są równoległe, a prosta m je przecina. Kąty jednostronne utworzone przez te proste mają miary (3x+10)∘ oraz (2x+30)∘. Oblicz miary tych kątów.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Kąty mają miary 94∘ i 86∘.
Rozwiązanie
Kąty jednostronne przy prostych równoległych mają sumę 180∘.
(3x+10)+(2x+30)=180.
5x+40=180, więc 5x=140 i x=28.
Pierwszy kąt: 3⋅28+10=94∘. Drugi kąt: 2⋅28+30=86∘.
Sprawdzenie: 94∘+86∘=180∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne równanie: (3x+10)+(2x+30)=180. 1 p. — poprawna wartość x=28. 1 p. — poprawne miary kątów: 94∘ i 86∘. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Przyjmuje, że kąty są równe: 3x+10=2x+30.
Przyjmuje sumę 90∘ albo 360∘.
Podaje tylko x=28 bez miar kątów.
Sprawdzana umiejętność: Ułożyć równanie z kątów jednostronnych przy prostych równoległych zapisanych za pomocą niewiadomej.
Zadanie 41.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Trójkąt ma podstawę długości 12 cm i wysokość poprowadzoną do tej podstawy długości 7 cm. Pole tego trójkąta jest równe
A.19 cm²
B.42 cm²
C.84 cm²
D.144 cm²
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Pole trójkąta to połowa iloczynu podstawy i wysokości.
P=21⋅12⋅7.
P=6⋅7=42 cm². Poprawna jest odpowiedź B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Dodaje podstawę i wysokość.
C) Pomija 21 we wzorze.
D) Podnosi podstawę do kwadratu.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole trójkąta z podstawy i wysokości.
Zadanie 42.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Romb ma przekątne długości 6 cm i 8 cm. Pole tego rombu jest równe
A.24 cm²
B.25 cm²
C.48 cm²
D.96 cm²
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Pole rombu to połowa iloczynu długości jego przekątnych.
P=21⋅6⋅8.
P=24 cm². Poprawna jest odpowiedź A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Oblicza bok rombu (5 cm) i liczy jego kwadrat.
C) Pomija 21 we wzorze.
D) Mnoży przekątne przez 2 zamiast dzielić.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole rombu z długości przekątnych.
Zadanie 43.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Podstawy trapezu mają długości 14 cm i 8 cm, a pole tego trapezu jest równe 88 cm². Oblicz wysokość tego trapezu.
Odpowiedź
Odpowiedź:8 cm
Rozwiązanie
Wstawiasz dane do wzoru na pole trapezu i rozwiązujesz równanie z wysokością.
21(14+8)⋅h=88.
11h=88.
h=8 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne równanie: 21(14+8)h=88 (lub równoważne). 1 p. — poprawny wynik: 8 cm. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pominięcie 21: 22h=88, h=4.
Użycie tylko jednej podstawy we wzorze.
Dzielenie 22:88.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć wysokość trapezu z jego pola i długości podstaw.
Zadanie 44.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Boki równoległoboku mają długości 9 cm i 6 cm. Wysokość poprowadzona do boku długości 9 cm jest równa 4 cm. Oblicz wysokość poprowadzoną do boku długości 6 cm.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:6 cm
Rozwiązanie
Pole równoległoboku można obliczyć z każdego boku i odpowiadającej mu wysokości, więc obliczasz je raz i przyrównujesz do drugiego wyrażenia.
Pole: 9⋅4=36 cm².
Wysokość h do boku 6 cm: 6⋅h=36.
h=6 cm.
Inny sposób
Wysokości są odwrotnie proporcjonalne do boków: 4h=69, więc h=6 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne pole równoległoboku: 36 cm². 1 p. — poprawne równanie: 6h=36. 1 p. — poprawny wynik: h=6 cm. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pole jako 21⋅9⋅4=18 cm² (wzór na pole trójkąta).
Pole jako 9⋅6 (iloczyn dwóch boków).
Dzielenie 36:9 zamiast 36:6.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć wysokość równoległoboku poprowadzoną do drugiego boku, korzystając z równości pola obliczanego na dwa sposoby.
Zadanie 45.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Do prostokąta o bokach 10 cm i 6 cm dołączono od strony krótszego boku trójkąt prostokątny o przyprostokątnych 6 cm i 4 cm (przyprostokątna 6 cm pokrywa się z bokiem prostokąta). Jakie pole ma otrzymana figura?
A.12 cm²
B.24 cm²
C.60 cm²
D.72 cm²
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Pole figury jest sumą pola prostokąta i pola trójkąta.
Prostokąt: 10⋅6=60 cm².
Trójkąt: 21⋅6⋅4=12 cm².
Razem: 60+12=72 cm². Poprawna jest odpowiedź D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Podaje tylko pole trójkąta.
B) Pomija 21 przy polu trójkąta i podaje to pole.
C) Podaje tylko pole prostokąta.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole figury złożonej z prostokąta i trójkąta prostokątnego.
Zadanie 46.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Z prostokąta o bokach 12 cm i 8 cm odcięto narożnik w kształcie trójkąta prostokątnego o przyprostokątnych 6 cm i 4 cm. Oblicz pole pozostałej figury.
Odpowiedź
Odpowiedź:84 cm²
Rozwiązanie
Od pola prostokąta odejmujesz pole odciętego trójkąta.
Prostokąt: 12⋅8=96 cm².
Trójkąt: 21⋅6⋅4=12 cm².
Pozostała figura: 96−12=84 cm².
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne pola prostokąta i trójkąta: 96 cm² oraz 12 cm². 1 p. — poprawny wynik: 84 cm². 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pole trójkąta bez 21: 96−24=72 cm².
Dodanie zamiast odjęcia: 96+12.
Pomylenie pola z obwodem.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole figury powstałej po odcięciu trójkąta od prostokąta.
Zadanie 47.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Ogród ma kształt prostokąta o wymiarach 20 m na 12 m. Dookoła ogrodu, na zewnątrz, wybudowano ścieżkę o stałej szerokości 1 m. Oblicz pole tej ścieżki.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:68 m²
Rozwiązanie
Ścieżka to różnica pola większego prostokąta (ogród ze ścieżką) i pola ogrodu.
Wymiary większego prostokąta: 20+2⋅1=22 m oraz 12+2⋅1=14 m.
Pole większego prostokąta: 22⋅14=308 m². Pole ogrodu: 20⋅12=240 m².
Pole ścieżki: 308−240=68 m².
Inny sposób
Podziel ścieżkę na 4 prostokąty przy bokach i 4 kwadraty 1⋅1 w narożnikach: 2⋅(20⋅1)+2⋅(12⋅1)+4⋅1=40+24+4=68 m².
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne wymiary większego prostokąta: 22 m i 14 m. 1 p. — poprawne pola obu prostokątów: 308 m² i 240 m². 1 p. — poprawny wynik: 68 m². 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Zwiększenie każdego wymiaru o 1 m (zamiast o 2 m).
Obliczenie obwodu: 2⋅(20+12)=64 m.
Mnożenie obwodu przez 1 m i pominięcie czterech narożników: 64 m² zamiast 68 m².
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole ścieżki wokół prostokątnego ogrodu jako różnicę pól dwóch prostokątów.
Zadanie 48.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
W układzie współrzędnych dane są punkty A=(1,2), B=(5,2), C=(5,5) oraz D=(1,5), które są wierzchołkami prostokąta ABCD. Pole tego prostokąta jest równe
A.12
B.14
C.20
D.25
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Obliczasz długości dwóch sąsiednich boków z różnic współrzędnych.
∣AB∣=5−1=4 (punkty mają tę samą współrzędną y).
∣BC∣=5−2=3 (punkty mają tę samą współrzędną x).
Pole: 4⋅3=12. Poprawna jest odpowiedź A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Oblicza obwód: 2⋅(4+3)=14.
C) Przyjmuje wymiary 4 i 5 (pomija różnicę drugiej współrzędnej).
D) Mnoży największe współrzędne: 5⋅5.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole prostokąta o wierzchołkach podanych we współrzędnych.
Zadanie 49.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Punkt A=(−3,4) przekształcono w symetrii osiowej względem osi OY. Jakie współrzędne ma obraz punktu A?
A.(3,4)
B.(−3,−4)
C.(3,−4)
D.(4,−3)
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Symetria względem osi OY zmienia znak współrzędnej x, a współrzędną y zostawia bez zmiany.
(x,y)=(−3,4)→(3,4). Poprawna jest odpowiedź A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Symetria względem osi OX (zmienia znak współrzędnej y).
C) Symetria środkowa względem początku układu (zmienia oba znaki).
D) Zamienia kolejność współrzędnych (symetria względem prostej y=x z błędem znaku).
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć współrzędne obrazu punktu w symetrii osiowej względem osi układu.
Zadanie 50.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W układzie współrzędnych dane są wierzchołki równoległoboku ABCD: A=(0,0), B=(6,0) oraz D=(2,4). Podaj współrzędne wierzchołka C i oblicz pole tego równoległoboku.
Odpowiedź
Odpowiedź:C=(8,4), pole jest równe 24.
Rozwiązanie
W równoległoboku wektor AD jest równy wektorowi BC, a pole to podstawa razy wysokość.
Przejście z A do D: 2 w prawo i 4 w górę. Tak samo z B do C: C=(6+2,0+4)=(8,4).
Podstawa AB ma długość 6, wysokość to różnica współrzędnych y: 4.
Pole: 6⋅4=24.
Inny sposób
W równoległoboku przekątne mają wspólny środek. Środek BD: (26+2,20+4)=(4,2). To też środek AC, więc C=(8,4).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne współrzędne punktu C: (8,4). 1 p. — poprawne pole: 24. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Wierzchołek C=(6,4) (kopiuje współrzędną x punktu B i współrzędną y punktu D).
Pole jako 21⋅6⋅4=12.
Pole jako iloczyn długości boków AB⋅AD.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć czwarty wierzchołek równoległoboku i jego pole na podstawie współrzędnych.
Zadanie 51.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W układzie współrzędnych dane są punkty A=(−2,1), B=(4,1) oraz C=(1,5). Oblicz pole i obwód trójkąta ABC.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Pole jest równe 12, obwód jest równy 16.
Rozwiązanie
Odcinek AB jest poziomy, więc jego długość i wysokość trójkąta odczytujesz z różnic współrzędnych. Pozostałe boki liczysz z twierdzenia Pitagorasa.
∣AB∣=4−(−2)=6. Wysokość z C na AB: 5−1=4.
Pole: 21⋅6⋅4=12.
∣AC∣2=(1−(−2))2+(5−1)2=32+42=25, więc ∣AC∣=5.
∣BC∣2=(4−1)2+(1−5)2=32+42=25, więc ∣BC∣=5.
Obwód: 6+5+5=16.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna długość ∣AB∣=6 i wysokość 4 (lub pole 12). 1 p. — poprawne długości boków ∣AC∣=5 i ∣BC∣=5. 1 p. — poprawne pole 12 i obwód 16. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Odległość ∣AB∣=4−2=2 (pomija znak minus przy −2).
Pole bez 21: 24.
Boki ∣AC∣ i ∣BC∣ jako 3+4=7 (dodaje przyprostokątne zamiast Pitagorasa).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole i obwód trójkąta o wierzchołkach we współrzędnych.
Zadanie 52.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Ile osi symetrii ma prostokąt, który nie jest kwadratem?
A.0
B.1
C.2
D.4
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Osie symetrii prostokąta przechodzą przez środki przeciwległych boków.
Jedna oś łączy środki dłuższych boków, druga środki krótszych.
Przekątne nie są osiami symetrii, bo prostokąt nie jest kwadratem.
Prostokąt ma 2 osie symetrii. Poprawna jest odpowiedź C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Przyjmuje, że prostokąt nie ma osi symetrii (myli z równoległobokiem).
B) Wskazuje tylko jedną oś.
D) Liczy też przekątne jako osie (dotyczy kwadratu).
Sprawdzana umiejętność: Podać liczbę osi symetrii prostokąta niebędącego kwadratem.
Zadanie 53.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Który czworokąt ma środek symetrii, ale nie ma żadnej osi symetrii?
A.kwadrat
B.romb
C.trapez równoramienny
D.równoległobok, który nie jest prostokątem ani rombem
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Sprawdzasz każdy czworokąt pod kątem obu symetrii.
Kwadrat i romb mają środek symetrii i osie symetrii.
Trapez równoramienny ma oś symetrii, ale nie ma środka symetrii.
Równoległobok ogólny (bez kątów prostych i bez równych boków) ma środek symetrii (punkt przecięcia przekątnych) i nie ma osi symetrii. Poprawna jest odpowiedź D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A), B) Pomija osie symetrii kwadratu i rombu.
C) Myli symetrię osiową z symetrią środkową.
Sprawdzana umiejętność: Wskazać czworokąt, który ma środek symetrii i nie ma osi symetrii.
Zadanie 54.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Punkt A=(2,−5) przekształcono w symetrii środkowej względem punktu S=(−1,3). Podaj współrzędne punktu A′, który jest obrazem punktu A.
Odpowiedź
Odpowiedź:A′=(−4,11)
Rozwiązanie
W symetrii środkowej punkt S jest środkiem odcinka AA′. Obliczasz współrzędne punktu A′ z wzoru na środek odcinka.
x: 22+x′=−1, więc 2+x′=−2 i x′=−4.
y: 2−5+y′=3, więc −5+y′=6 i y′=11.
A′=(−4,11).
Inny sposób
Przejście z A do S: −3 w poziomie i +8 w pionie. Tyle samo dalej od S: S+(−3,8)=(−4,11).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna współrzędna x′=−4 (lub poprawna metoda obu współrzędnych). 1 p. — poprawna współrzędna y′=11 i zapis A′=(−4,11). 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Obraz względem początku układu: (−2,5).
A′=(−1−2,3−(−5))=(−3,8) (odejmuje współrzędne punktu A od S i nie podwaja).
Błąd znaku: y′=−11.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć współrzędne obrazu punktu w symetrii środkowej względem danego punktu.
Zadanie 55.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwa boki trójkąta mają długości 5 cm i 9 cm. Trzeci bok ma długość x cm, gdzie x jest liczbą naturalną. Ile różnych wartości może przyjąć x?
A.7
B.8
C.9
D.10
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
W trójkącie każdy bok jest krótszy od sumy dwóch pozostałych i dłuższy od ich różnicy.
9−5<x<9+5, czyli 4<x<14.
Liczby naturalne w tym przedziale: 5,6,7,8,9,10,11,12,13.
Jest ich 9. Poprawna jest odpowiedź C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Pomija część wartości (np. liczy od 7).
B) Pomija jedną z wartości granicznych (np. 13).
D) Dopuszcza x=4 albo x=14 (nierówności nieostre, trójkąt zdegenerowany).
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć liczbę całkowitych długości trzeciego boku trójkąta o dwóch danych bokach, korzystając z nierówności trójkąta.
Zadanie 56.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Trójkąt T2 jest podobny do trójkąta T1 w skali 2 (każdy bok trójkąta T2 jest 2 razy dłuższy od odpowiedniego boku trójkąta T1). Pole trójkąta T1 jest równe 12 cm². Jakie pole ma trójkąt T2?
A.24 cm²
B.48 cm²
C.96 cm²
D.144 cm²
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Pola figur podobnych są w stosunku równym kwadratowi skali podobieństwa.
Skala pól: 22=4.
P2=4⋅12=48 cm². Poprawna jest odpowiedź B.
Inny sposób
Przyjmij podstawę 6 i wysokość 4 (P1=12). Po dwukrotnym powiększeniu: 12 i 8, pole 21⋅12⋅8=48.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Mnoży pole przez skalę (2) zamiast przez jej kwadrat.
C) Mnoży przez 8 (sześcian skali, objętość).
D) Mnoży przez 12 (pole razy pole).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole figury podobnej o danej skali podobieństwa.
Zadanie 57.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Boki trójkąta mają długości 6 cm, 8 cm i 10 cm. Trójkąt podobny do niego ma najdłuższy bok długości 25 cm. Oblicz długości pozostałych boków tego trójkąta oraz jego obwód.
Odpowiedź
Odpowiedź:Pozostałe boki mają 15 cm i 20 cm, obwód jest równy 60 cm.
Rozwiązanie
Obliczasz skalę podobieństwa z najdłuższych boków, a potem mnożysz przez nią pozostałe boki.
Skala: 25:10=2,5.
Boki: 6⋅2,5=15 cm, 8⋅2,5=20 cm.
Obwód: 15+20+25=60 cm.
Inny sposób
Obwód pierwszego trójkąta: 6+8+10=24 cm. Obwody są w tej samej skali: 24⋅2,5=60 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna skala podobieństwa 2,5 i poprawne długości boków 15 cm i 20 cm. 1 p. — poprawny obwód: 60 cm. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Dodawanie zamiast mnożenia: 6+15, 8+15.
Skala 10:25 (odwrócona).
Obwód liczony ze starych boków (24) albo pole zamiast obwodu.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć boki i obwód trójkąta podobnego na podstawie skali podobieństwa.
Zadanie 58.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W słoneczny dzień pionowy patyk o wysokości 1,5 m rzuca cień długości 0,9 m. W tym samym czasie cień drzewa ma długość 6 m. Oblicz wysokość drzewa. Następnie oblicz, jaki będzie cień drzewa, gdy cień patyka ma długość 1,2 m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Drzewo ma wysokość 10 m. Gdy cień patyka ma 1,2 m, cień drzewa ma 8 m.
Rozwiązanie
Promienie słońca padają pod tym samym kątem, więc trójkąty utworzone przez patyk z cieniem i drzewo z cieniem są podobne.
Proporcja: 6h=0,91,5.
h=0,91,5⋅6=10 m.
Nowy cień patyka 1,2 m: stosunek cienia do wysokości patyka to 1,51,2=0,8.
Cień drzewa: 0,8⋅10=8 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna proporcja wynikająca z podobieństwa: 6h=0,91,5. 1 p. — poprawna wysokość drzewa: 10 m. 1 p. — poprawny cień drzewa: 8 m. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Proporcja 1,5h=60,9 (zamienione miejsca wielkości).
Dodawanie: 6−0,9+1,5.
W drugiej części liczy cień drzewa jako 10⋅1,2.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć wysokość obiektu na podstawie cieni, korzystając z podobieństwa trójkątów.
Zadanie 59.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Przekątna kwadratu ma długość 10 cm. Jakie pole ma ten kwadrat?
A.25 cm²
B.50 cm²
C.100 cm²
D.200 cm²
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Przekątne kwadratu przecinają się w połowie pod kątem prostym i dzielą go na 4 jednakowe trójkąty prostokątne.
Każdy z nich ma przyprostokątne długości 10:2=5 cm.
Pole jednego trójkąta: 21⋅5⋅5=12,5 cm².
Pole kwadratu: 4⋅12,5=50 cm². Poprawna jest odpowiedź B.
Inny sposób
Pole kwadratu jako pole rombu: 21⋅10⋅10=50 cm².
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Liczy pole jednego z kwadratów o boku 5 cm (połowa przekątnej).
C) Podnosi przekątną do kwadratu.
D) Podwaja kwadrat przekątnej.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole kwadratu, gdy znana jest długość jego przekątnej.
Zadanie 60.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Romb ma bok długości 10 cm, a jego wysokość jest równa 8,4 cm. Oblicz pole tego rombu.
Odpowiedź
Odpowiedź:84 cm²
Rozwiązanie
Romb jest równoległobokiem, więc jego pole to iloczyn długości boku i wysokości poprowadzonej do tego boku.
P=a⋅h.
P=10⋅8,4=84 cm².
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie wzoru P=a⋅h i podstawienie danych: 10⋅8,4. 1 p. — poprawny wynik: 84 cm². 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pole jako 21⋅10⋅8,4=42 cm² (wzór na pole trójkąta).
Pole jako 10⋅10=100 cm² (jak dla kwadratu).
Błąd w mnożeniu 10⋅8,4 (przecinek).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole rombu z długości boku i wysokości.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności