Proporcjonalność i proporcje — zadania z rozwiązaniami
W tej książce: proporcjonalność prosta, podział w stosunku, czas, cena, skala, prędkość, stosunek, przeliczanie jednostek, mieszanie, droga. 38 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rozwiązaniem proporcji 12x=43 jest liczba
A.4
B.9
C.16
D.36
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Stosujesz własność proporcji: iloczyn wyrazów skrajnych jest równy iloczynowi wyrazów środkowych.
4⋅x=12⋅3.
4x=36.
x=9. Poprawna jest odpowiedź B.
Inny sposób
Skróć drugi ułamek na mianownik 12: 43=129. Stąd x=9.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Mnożysz na krzyż, a potem rozwiązujesz równanie liniowe.
10(x+2)=5⋅6.
10x+20=30, więc 10x=10.
x=1. Poprawna jest odpowiedź A.
Inny sposób
Skróć 106=53. Mianowniki są równe, więc x+2=3 i x=1.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Dostaje x+2=3 i podaje 3 zamiast odjąć 2.
C) Dostaje x+2=3 i dodaje 2: 3+2.
D) Mnoży 5⋅6=30 i nie dzieli przez 10: x+2=30.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać proporcję z wyrażeniem w liczniku.
Zadanie 3.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiąż proporcję 4x+3=62x−1.
Odpowiedź
Odpowiedź:x=11
Rozwiązanie
Mnożysz na krzyż i rozwiązujesz otrzymane równanie.
6(x+3)=4(2x−1).
6x+18=8x−4.
22=2x, więc x=11.
Sprawdzenie: 414=3,5 i 621=3,5.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne równanie po pomnożeniu na krzyż: 6(x+3)=4(2x−1). 1 p. — poprawny wynik: x=11. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Mnożenie na krzyż tylko niektórych składników: 6x+3=8x−1.
Błąd znaku: 4(2x−1)=8x+4.
Zamiana miejsc mianowników.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać proporcję z wyrażeniami po obu stronach.
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Za 5 kg ziemniaków zapłacono 20 zł. Ile złotych kosztuje 8 kg tych ziemniaków?
A.12,5
B.23
C.32
D.160
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Cena jest wprost proporcjonalna do masy. Obliczasz cenę 1 kg, a potem 8 kg.
1 kg kosztuje 20:5=4 zł.
8 kg kosztuje 8⋅4=32 zł. Poprawna jest odpowiedź C.
Inny sposób
Zapisz proporcję: 205=x8, więc x=520⋅8=32.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Odwraca proporcję: 20:8⋅5.
B) Dodaje różnicę mas do ceny: 20+3.
D) Mnoży cenę przez masę: 20⋅8.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć cenę większej ilości towaru, korzystając z proporcjonalności prostej.
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Wielkości x i y są wprost proporcjonalne. Dla x=2 wielkość y jest równa 3,5. Który wzór opisuje zależność y od x?
A.y=3,5x
B.y=1,75x
C.y=x+1,5
D.y=1,75x
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
W proporcjonalności prostej y=kx, a współczynnik k jest równy xy.
k=23,5=1,75.
Zależność: y=1,75x. Poprawna jest odpowiedź B.
Inny sposób
Sprawdź wzory dla x=2: tylko 1,75⋅2=3,5. Odpowiedź B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Przyjmuje za współczynnik wartość y.
C) Dodaje stałą (3,5−2=1,5) zamiast mnożyć: to nie jest proporcjonalność.
D) Odwraca współczynnik: dzieli x przez k.
Sprawdzana umiejętność: Zapisać wzór zależności wprost proporcjonalnej na podstawie jednej pary wartości.
Zadanie 6.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Samochód spala średnio 6,5 litra benzyny na 100 km. Ile litrów benzyny spali na trasie 240 km?
Odpowiedź
Odpowiedź:15,6 litra
Rozwiązanie
Zużycie paliwa jest wprost proporcjonalne do długości trasy.
Proporcja: 1006,5=240x.
x=1006,5⋅240=6,5⋅2,4.
x=15,6.
Inny sposób
240 km to 2,4 razy więcej niż 100 km, więc paliwa też 2,4 razy więcej: 2,4⋅6,5=15,6.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna proporcja lub obliczenie zużycia na 1 km (0,065 l). 1 p. — poprawny wynik: 15,6 litra. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Mnożenie 6,5⋅240=1560 (pomija dzielenie przez 100).
Dzielenie 240:6,5.
Dodawanie: 6,5+240.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć zużycie paliwa na większą trasę przy stałym zużyciu na 100 km.
Zadanie 7.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Koszt przesyłki jest wprost proporcjonalny do jej masy. Przesyłka o masie 1,5 kg kosztuje 12 zł. Pani Ewa wysłała dwie paczki: pierwszą o masie 2,4 kg i drugą o masie o 25% większej. Ile złotych zapłaciła za obie paczki?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:43,20 zł
Rozwiązanie
Obliczasz cenę 1 kg, masę drugiej paczki, a potem koszt obu paczek.
Cena 1 kg: 12:1,5=8 zł.
Pierwsza paczka: 2,4⋅8=19,20 zł.
Druga paczka: 2,4⋅1,25=3 kg, czyli 3⋅8=24 zł.
Razem: 19,20+24=43,20 zł.
Inny sposób
Łączna masa: 2,4+3=5,4 kg. Koszt: 5,4⋅8=43,20 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna cena 1 kg przesyłki: 8 zł. 1 p. — poprawna masa drugiej paczki (3 kg) i koszty obu paczek (19,20 zł i 24 zł). 1 p. — poprawna suma: 43,20 zł. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Masa drugiej paczki jako 2,4+0,25=2,65 kg (dodaje 25 zamiast 25%).
Cena 1 kg jako 1,5:12.
Pominięcie jednej z paczek.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć koszt dwóch przesyłek, korzystając z proporcjonalności ceny do masy, w tym dla masy zwiększonej procentowo.
Zadanie 8.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Mapa jest wykonana w skali 1:50000. Odcinek na mapie ma długość 4 cm. Jaka jest rzeczywista odległość?
A.2 km
B.20 km
C.200 km
D.2000 km
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Skala 1:50000 oznacza, że 1 cm na mapie to 50000 cm w rzeczywistości.
4⋅50000=200000 cm.
200000 cm =2000 m =2 km. Poprawna jest odpowiedź A.
Inny sposób
1 cm na mapie to 500 m. Zatem 4 cm to 4⋅500 m =2000 m =2 km.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B), C), D) Błąd w zamianie centymetrów na kilometry (przesunięcie przecinka o jedno, dwa lub trzy miejsca).
Podanie wyniku w centymetrach (200000).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć rzeczywistą odległość na podstawie odległości na mapie i skali.
Zadanie 9.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Odległość rzeczywista 1,4 km jest na mapie przedstawiona jako odcinek o długości 7 cm. W jakiej skali wykonano tę mapę?
A.1:2000
B.1:5000
C.1:20000
D.1:200000
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Zamieniasz odległość rzeczywistą na centymetry i dzielisz przez długość odcinka na mapie.
1,4 km =1400 m =140000 cm.
140000:7=20000.
Skala: 1:20000. Poprawna jest odpowiedź C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Zamienia kilometry na centymetry z błędem o jedno miejsce (14000 cm).
B) Dzieli przez 7 metry zamiast centymetrów.
D) Zamienia 1,4 km na 1400000 cm (o jedno miejsce za dużo).
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć skalę mapy na podstawie odległości rzeczywistej i odległości na mapie.
Zadanie 10.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Plan mieszkania wykonano w skali 1:75. Pokój na planie ma kształt prostokąta o wymiarach 8 cm na 6 cm. Oblicz rzeczywiste pole tego pokoju w metrach kwadratowych.
Odpowiedź
Odpowiedź:27 m²
Rozwiązanie
Najpierw obliczasz rzeczywiste wymiary pokoju, a potem jego pole.
8⋅75=600 cm =6 m.
6⋅75=450 cm =4,5 m.
Pole: 6⋅4,5=27 m².
Inny sposób
Pole na planie: 48 cm². Skala pól to 752=5625, więc pole rzeczywiste to 48⋅5625=270000 cm² =27 m².
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne rzeczywiste wymiary: 6 m i 4,5 m. 1 p. — poprawne pole: 27 m². 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pole na planie (48 cm²) pomnożone przez 75.
Przeliczenie 600 cm na 60 m.
Podanie pola w złych jednostkach (cm² zamiast m²).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć pole rzeczywiste na podstawie wymiarów na planie w skali.
Zadanie 11.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Trasa wycieczkowa ma na mapie w skali 1:40000 długość 18 cm. Turysta idzie ze stałą prędkością 4,5 km/h. Ile godzin i minut zajmie mu przejście całej trasy?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:1 godzina 36 minut
Rozwiązanie
Najpierw obliczasz rzeczywistą długość trasy, potem czas z zależności t=s:v, a na końcu zamieniasz ułamek godziny na minuty.
18⋅40000=720000 cm =7200 m =7,2 km.
t=7,2:4,5=1,6 h.
0,6 h =0,6⋅60=36 minut.
Przejście trasy zajmie 1 godzinę i 36 minut.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna rzeczywista długość trasy: 7,2 km. 1 p. — poprawny czas: 1,6 h. 1 p. — poprawna zamiana na godziny i minuty: 1 h 36 min. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Zapis 1,6 h jako 1 h 60 min lub 1 h 6 min.
Błąd w zamianie 720000 cm na kilometry (72 km albo 0,72 km).
Mnożenie 7,2⋅4,5 zamiast dzielenia.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć czas przejścia trasy na podstawie długości na mapie, skali i prędkości.
Zadanie 12.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Kwotę 150 zł podzielono między dwie osoby w stosunku 2:3. Ile złotych dostała osoba, która otrzymała większą część?
A.50
B.60
C.75
D.90
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Dzielisz kwotę na 2+3=5 równych części.
Jedna część: 150:5=30 zł.
Większa część to 3 części: 3⋅30=90 zł. Poprawna jest odpowiedź D.
Inny sposób
Większa część to 53 kwoty: 53⋅150=90 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Dzieli 150 przez 3.
B) Podaje mniejszą część (2⋅30).
C) Dzieli kwotę na pół.
Sprawdzana umiejętność: Podzielić kwotę w danym stosunku i wskazać większą część.
Zadanie 13.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Suma trzech liczb jest równa 56, a liczby te są w stosunku 1:2:4. Największa z tych liczb jest równa
A.8
B.16
C.24
D.32
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Dzielisz sumę na 1+2+4=7 równych części.
Jedna część: 56:7=8.
Największa liczba to 4 części: 4⋅8=32. Poprawna jest odpowiedź D.
Inny sposób
Największa liczba stanowi 74 sumy: 74⋅56=32.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Podaje jedną część (najmniejszą liczbę).
B) Podaje środkową liczbę (2⋅8).
C) Bierze 3 części zamiast 4.
Sprawdzana umiejętność: Podzielić liczbę w stosunku trzech liczb i wskazać największą część.
Zadanie 14.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Miary kątów trójkąta są w stosunku 2:3:4. Oblicz miary tych kątów.
Odpowiedź
Odpowiedź:Kąty mają miary 40∘, 60∘ i 80∘.
Rozwiązanie
Suma kątów trójkąta to 180∘. Dzielisz ją na 2+3+4=9 równych części.
Jedna część: 180∘:9=20∘.
Kąty: 2⋅20∘=40∘, 3⋅20∘=60∘, 4⋅20∘=80∘.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie jednej części: 20∘. 1 p. — poprawne miary wszystkich trzech kątów: 40∘, 60∘, 80∘. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Dzielenie 180∘ przez 3 zamiast przez 9.
Przyjmowanie sumy 360∘.
Podanie tylko jednego kąta.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć miary kątów trójkąta, których stosunek jest dany.
Zadanie 15.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Stop składa się z miedzi i cynku w stosunku 3:2. Masa stopu jest równa 4,5 kg. Ile kilogramów miedzi trzeba dodać do tego stopu, aby stosunek masy miedzi do masy cynku wynosił 2:1?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:0,9 kg miedzi
Rozwiązanie
Obliczasz masę miedzi i cynku w stopie, a potem ustalasz, ile miedzi musi być przy tej samej masie cynku.
Jedna część: 4,5:(3+2)=0,9 kg.
Miedź: 3⋅0,9=2,7 kg, cynk: 2⋅0,9=1,8 kg.
Po dodaniu x kg miedzi: (2,7+x):1,8=2:1.
2,7+x=3,6, więc x=0,9 kg.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne masy miedzi (2,7 kg) i cynku (1,8 kg). 1 p. — poprawne zapisanie warunku: miedzi ma być 2⋅1,8=3,6 kg. 1 p. — poprawny wynik: 0,9 kg. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Zmiana masy cynku (cynk nie jest dodawany).
Podanie masy miedzi po dodaniu (3,6 kg) zamiast dodanej masy.
Błąd przy podziale: 4,5:3 i 4,5:2.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć, ile składnika trzeba dodać, aby zmienić stosunek składników stopu.
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Rowerzysta jedzie z prędkością 72 km/h. Jaka jest ta prędkość w metrach na sekundę?
A.7,2 m/s
B.20 m/s
C.72 m/s
D.259,2 m/s
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Zamieniasz kilometry na metry i godzinę na sekundy.
72 km =72000 m, a 1 h =3600 s.
72000:3600=20.
Prędkość jest równa 20 m/s. Poprawna jest odpowiedź B.
Inny sposób
Zamień na metry na minutę: 72000:60=1200 m/min. Potem na sekundy: 1200:60=20 m/s.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Dzieli przez 10 zamiast przez 3,6.
C) Nie zmienia liczby przy zmianie jednostek.
D) Mnoży przez 3,6 zamiast dzielić.
Sprawdzana umiejętność: Zamienić prędkość z kilometrów na godzinę na metry na sekundę.
Zadanie 17.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Napój przygotowano, mieszając sok z wodą w stosunku 1:4. Napoju jest 750 ml. Ile mililitrów soku jest w tym napoju?
A.150 ml
B.187,5 ml
C.250 ml
D.600 ml
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Dzielisz objętość napoju na 1+4=5 równych części.
Jedna część: 750:5=150 ml.
Soku jest 1 część, czyli 150 ml. Poprawna jest odpowiedź A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Dzieli przez 4 (liczbę części wody).
C) Dzieli przez 3.
D) Podaje objętość wody.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć ilość składnika w mieszaninie, gdy dany jest stosunek składników i masa całości.
Zadanie 18.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Pociąg jedzie ze stałą prędkością 90 km/h. Ile godzin i minut potrzebuje na przejechanie 150 km?
Odpowiedź
Odpowiedź:1 godzina 40 minut
Rozwiązanie
Czas to droga podzielona przez prędkość, a ułamek godziny zamieniasz na minuty.
t=150:90=35 godziny.
35 h =132 h.
32 h =32⋅60=40 minut.
Pociąg potrzebuje 1 godzinę i 40 minut.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny czas w godzinach: 35 h (lub 132 h). 1 p. — poprawna zamiana na godziny i minuty: 1 h 40 min. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Zapis 1,66 h jako 1 h 66 min.
Dzielenie 90:150.
Mnożenie 150⋅90.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć czas przejazdu i zapisać go w godzinach i minutach.
Zadanie 19.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Samochód spala 7 litrów paliwa na 100 km. Cena 1 litra paliwa to 6,20 zł. Ile złotych kosztuje paliwo potrzebne na przejechanie 350 km?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:151,90 zł
Rozwiązanie
Obliczasz, ile litrów paliwa zużyje samochód, a potem koszt tych litrów.
Zużycie na 350 km: 1007=350x.
x=7⋅3,5=24,5 litra.
Koszt: 24,5⋅6,20=151,90 zł.
Inny sposób
Koszt 100 km: 7⋅6,20=43,40 zł. Koszt 350 km: 3,5⋅43,40=151,90 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna proporcja lub przejście z 100 km na 350 km (3,5 razy więcej). 1 p. — poprawna liczba litrów: 24,5. 1 p. — poprawny koszt: 151,90 zł. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Mnożenie 7⋅350=2450 litrów (pomija dzielenie przez 100).
Podanie samej liczby litrów jako kosztu.
Błąd w mnożeniu 24,5⋅6,2 (przecinek).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć koszt przejazdu z zużycia paliwa na 100 km, długości trasy i ceny paliwa.
Zadanie 20.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Farbę różową otrzymano, mieszając farbę czerwoną i białą w stosunku 3:2. W sumie otrzymano 20 litrów farby różowej. Ile litrów farby czerwonej i ile litrów farby białej zużyto?
Odpowiedź
Odpowiedź:Zużyto 12 litrów farby czerwonej i 8 litrów farby białej.
Rozwiązanie
Dzielisz 20 litrów na 3+2=5 równych części.
Jedna część: 20:5=4 litry.
Farba czerwona: 3⋅4=12 litrów.
Farba biała: 2⋅4=8 litrów.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie jednej części: 4 litry. 1 p. — poprawne ilości obu farb: 12 l i 8 l. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Dzielenie 20 przez 3 i przez 2.
Zamiana ilości (farba czerwona 8 l, biała 12 l).
Podanie tylko jednej z ilości.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć ilość dwóch składników mieszanki farby, gdy dany jest stosunek i łączna objętość.
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Koszt biletów jest wprost proporcjonalny do ich liczby. Za 2 bilety zapłacono 9 zł. Ile złotych kosztuje 5 takich biletów?
A.12
B.18
C.22,5
D.45
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Obliczasz cenę jednego biletu, a potem cenę pięciu.
Jeden bilet: 9:2=4,5 zł.
Pięć biletów: 5⋅4,5=22,5 zł. Poprawna jest odpowiedź C.
Inny sposób
Proporcja: 92=x5, więc x=29⋅5=22,5.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Dodaje różnicę liczby biletów: 9+3.
B) Mnoży 2⋅9.
D) Mnoży 5⋅9 (cena dwóch biletów przyjęta jako cena jednego).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć koszt większej liczby biletów, korzystając z proporcjonalności prostej.
Zadanie 22.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Który zestaw par (x;y) opisuje zależność wprost proporcjonalną?
A.(1;3), (2;5), (3;7)
B.(1;2), (2;4), (4;8)
C.(1;6), (2;3), (3;2)
D.(2;1), (3;2), (4;3)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
W proporcjonalności prostej iloraz xy jest we wszystkich parach taki sam.
B: 12=24=48=2, więc iloraz jest stały.
A: ilorazy 3, 2,5, 37 są różne.
C: iloczyny x⋅y są stałe, a ilorazy y:x są różne (6, 1,5, 32).
D: ilorazy 0,5, 32, 0,75 są różne. Poprawna jest odpowiedź B.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Wartość y rośnie, ale zależność nie jest proporcjonalna: wzór y=2x+1.
C) Zależność odwrotna (iloczyn x⋅y=6 stały).
D) Zależność y=x−1: różnica stała, a iloraz nie.
Sprawdzana umiejętność: Rozpoznać zestaw par liczb opisujący zależność wprost proporcjonalną.
Zadanie 23.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wielkości x i y są wprost proporcjonalne. Dla x=4 wielkość y jest równa 14. Oblicz y dla x=6 oraz dla x=10.
Odpowiedź
Odpowiedź:Dla x=6 jest y=21, a dla x=10 jest y=35.
Rozwiązanie
Obliczasz współczynnik proporcjonalności k=y:x i mnożysz go przez kolejne wartości x.
k=14:4=3,5.
y=3,5⋅6=21.
y=3,5⋅10=35.
Inny sposób
Dla x=10: 10 to 2,5 razy więcej niż 4, więc y=2,5⋅14=35. Dla x=6: y=1,5⋅14=21.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny współczynnik proporcjonalności: 3,5 (lub równoważna proporcja). 1 p. — poprawne obie brakujące wartości: 21 i 35. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Dodawanie stałej różnicy: 14+2=16, 14+6=20.
Współczynnik jako 4:14.
Uzupełnienie tylko jednej wartości.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć dwie wartości wielkości wprost proporcjonalnych na podstawie jednej pary.
Zadanie 24.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Z 3 litrów farby można pomalować 24 m² ściany jedną warstwą. Pan Marek chce pomalować ściany o łącznej powierzchni 108 m² dwiema warstwami. Farba jest sprzedawana w puszkach po 5 litrów. Ile puszek farby musi kupić?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:6 puszek
Rozwiązanie
Obliczasz łączną powierzchnię do malowania, potrzebną ilość farby, a potem liczbę puszek zaokrągloną w górę.
Dwie warstwy: 2⋅108=216 m².
1 litr farby wystarcza na 24:3=8 m², więc potrzeba 216:8=27 litrów.
Puszki po 5 litrów: 27:5=5,4, więc trzeba kupić 6 puszek (w 5 puszkach jest 25 litrów, to za mało).
Inny sposób
Na 108 m² jedną warstwą potrzeba 108:24⋅3=13,5 litra. Dwie warstwy: 27 litrów, czyli 6 puszek.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna powierzchnia do pomalowania: 216 m². 1 p. — poprawna ilość farby: 27 litrów. 1 p. — poprawna liczba puszek: 6 (zaokrąglenie w górę). 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Pominięcie drugiej warstwy (108:8=13,5 l).
Zaokrąglenie 5,4 puszki do 5.
Mnożenie zamiast dzielenia: 216⋅8.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć potrzebną ilość farby na dwie warstwy i liczbę puszek, korzystając z proporcjonalności prostej.
Zadanie 25.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Ile metrów kwadratowych to 6 dm²?
A.0,06 m²
B.0,6 m²
C.6 m²
D.600 m²
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Pamiętasz, że 1 m² =100 dm² (bo 1 m =10 dm, a pole to kwadrat długości).
6 dm² =6:100 m².
6:100=0,06 m². Poprawna jest odpowiedź A.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
B) Przyjmuje 1 m² =10 dm².
C) Nie zmienia liczby przy zmianie jednostek.
D) Mnoży przez 100 zamiast dzielić.
Sprawdzana umiejętność: Zamienić decymetry kwadratowe na metry kwadratowe.
Zadanie 26.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Zbiornik ma pojemność 0,25 m³. Ile litrów wody mieści się w tym zbiorniku?
A.0,25
B.2,5
C.25
D.250
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Pamiętasz, że 1 m³ =1000 dm³ =1000 litrów.
0,25 m³ =0,25⋅1000 litrów.
0,25⋅1000=250. Poprawna jest odpowiedź D.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Nie zmienia liczby.
B) Mnoży przez 10 (jak przy długości).
C) Mnoży przez 100 (jak przy polu).
Sprawdzana umiejętność: Zamienić metry sześcienne na litry.
Zadanie 27.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Ciężarówka może przewozić ładunek o masie największej 4 t. Załadowano na nią 85 skrzynek, a każda ma masę 48 kg. Czy masa tego ładunku jest większa od dopuszczalnej? Jeśli tak, o ile kilogramów?
Odpowiedź
Odpowiedź:Tak, ładunek jest cięższy o 80 kg.
Rozwiązanie
Obliczasz masę ładunku w kilogramach i porównujesz ją z 4 t =4000 kg.
Masa ładunku: 85⋅48=4080 kg.
Dopuszczalna masa: 4 t =4000 kg.
4080−4000=80 kg.
Masa ładunku przekracza dopuszczalną o 80 kg.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna masa ładunku: 4080 kg oraz zamiana 4 t na 4000 kg. 1 p. — poprawny wniosek: tak, o 80 kg. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Zamiana 4 t na 400 kg.
Błąd w mnożeniu 85⋅48.
Odpowiedź „tak" bez podania, o ile kilogramów.
Sprawdzana umiejętność: Porównać masę ładunku z dopuszczalną, przeliczając tony na kilogramy.
Zadanie 28.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Rowerzysta przejechał 12 km w ciągu 40 minut. Z jaką średnią prędkością jechał, w kilometrach na godzinę?
A.0,3 km/h
B.18 km/h
C.30 km/h
D.480 km/h
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Zamieniasz czas na godziny: 40 minut to 6040=32 godziny.
v=s:t=12:32.
12:32=12⋅23=18 km/h. Poprawna jest odpowiedź B.
Inny sposób
W 20 minutach przejechał 6 km. W 60 minutach (czyli w 3 razy dłuższym czasie) przejechałby 18 km.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Dzieli kilometry przez minuty: 12:40.
C) Przyjmuje 40 minut jako 0,4 godziny: 12:0,4.
D) Mnoży 12⋅40.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć prędkość w kilometrach na godzinę z drogi i czasu podanego w minutach.
Zadanie 29.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Samochód przejechał pierwsze 60 km z prędkością 60 km/h, a kolejne 60 km z prędkością 30 km/h. Oblicz średnią prędkość samochodu na całej trasie.
Odpowiedź
Odpowiedź:40 km/h
Rozwiązanie
Prędkość średnia to cała droga podzielona przez cały czas.
Czas na pierwszym odcinku: 60:60=1 h. Czas na drugim: 60:30=2 h.
Cała droga: 120 km, cały czas: 3 h.
vsˊr=120:3=40 km/h.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne czasy na odcinkach: 1 h i 2 h (lub całkowity czas 3 h). 1 p. — poprawna prędkość średnia: 40 km/h. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Średnia arytmetyczna prędkości: (60+30):2=45 km/h.
Dodanie czasów bez dzielenia całej drogi.
Błąd w jednostkach czasu.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć prędkość średnią z dwóch odcinków trasy o równych długościach.
Zadanie 30.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Trasa ma 180 km. Pierwszą połowę trasy autobus przejechał z prędkością 90 km/h, a drugą połowę z prędkością 60 km/h. Oblicz, ile godzin trwała cała podróż, i podaj średnią prędkość autobusu na całej trasie.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Podróż trwała 2,5 godziny, a średnia prędkość to 72 km/h.
Rozwiązanie
Obliczasz czas na każdej połowie trasy, dodajesz je, a średnią prędkość liczysz jako całą drogę przez cały czas.
Połowa trasy: 90 km.
Czas pierwszej połowy: 90:90=1 h. Czas drugiej połowy: 90:60=1,5 h.
Cały czas: 1+1,5=2,5 h.
Prędkość średnia: 180:2,5=72 km/h.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne czasy na obu połowach: 1 h i 1,5 h. 1 p. — poprawny całkowity czas: 2,5 h. 1 p. — poprawna prędkość średnia: 72 km/h. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Średnia arytmetyczna prędkości: (90+60):2=75 km/h.
Przyjęcie całej trasy 180 km dla każdej prędkości.
Zapis 1,5 h jako 1 h 5 min.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć czas i prędkość średnią na trasie podzielonej na dwie równe połowy o różnych prędkościach.
Zadanie 31.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Z 300 g mąki upieczono 4 porcje ciastek. Z 750 g mąki, według tego samego przepisu, można upiec
A.2,5 porcji
B.4 porcje
C.7,5 porcji
D.10 porcji
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Ilość porcji jest wprost proporcjonalna do ilości mąki.
750:300=2,5, czyli mąki jest 2,5 razy więcej.
Porcji też jest 2,5 razy więcej: 2,5⋅4=10. Poprawna jest odpowiedź D.
Inny sposób
300 g na 4 porcje to 75 g na porcję. Z 750 g: 750:75=10 porcji.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Podaje tylko stosunek 750:300.
B) Nie zmienia liczby porcji.
C) Dzieli 750 przez 100.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć liczbę porcji z danej ilości składnika na podstawie przepisu.
Zadanie 32.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Ciasto dla 6 osób wymaga: 450 g mąki, 3 jajek i 240 ml mleka. Jakie ilości tych składników potrzeba na ciasto dla 8 osób?
Odpowiedź
Odpowiedź:600 g mąki, 4 jajka i 320 ml mleka.
Rozwiązanie
Liczba osób rośnie 68=34 razy, więc każdy składnik też.
Mąka: 450:6=75 g na osobę, 8⋅75=600 g.
Jajka: 3:6=0,5 na osobę, 8⋅0,5=4.
Mleko: 240:6=40 ml na osobę, 8⋅40=320 ml.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne obliczenie ilości na jedną osobę (lub współczynnika 34) dla co najmniej jednego składnika. 1 p. — poprawne ilości wszystkich trzech składników: 600 g, 4 jajka, 320 ml. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Dodawanie 2 osób: 450+2, 3+2, 240+2.
Zaokrąglenie liczby jajek do 3 albo 5.
Użycie współczynnika 43 zamiast 34.
Sprawdzana umiejętność: Przeliczyć ilości trzech składników przepisu na inną liczbę osób.
Zadanie 33.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Przepis na 4 porcje potrawy wymaga 250 g makaronu i 400 g sosu. Kucharz ma 700 g makaronu i 1,2 kg sosu. Jaką największą liczbę całych porcji potrawy może przygotować?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:11 porcji
Rozwiązanie
Dla każdego składnika obliczasz, ile porcji z niego wyjdzie, a potem bierzesz mniejszą liczbę.
Makaron: 700:250=2,8 razy tyle, co w przepisie, czyli 2,8⋅4=11,2 porcji.
Sos: 1,2 kg =1200 g, 1200:400=3 razy tyle, czyli 3⋅4=12 porcji.
Ograniczeniem jest makaron: 11,2 porcji.
Całych porcji jest 11.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna liczba porcji z makaronu: 11,2. 1 p. — poprawna liczba porcji z sosu: 12 (po zamianie 1,2 kg na 1200 g). 1 p. — poprawny wynik: 11 całych porcji. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Wybór większej liczby porcji (12).
Zaokrąglenie 11,2 do 12 porcji.
Pominięcie zamiany 1,2 kg na 1200 g.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć największą liczbę całych porcji, gdy ograniczeniem jest ilość jednego z dwóch składników.
Zadanie 34.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Owad ma w rzeczywistości 3 mm długości. Zdjęcie wykonano w skali powiększenia 8:1. Jaką długość ma ten owad na zdjęciu?
A.0,375 mm
B.11 mm
C.24 mm
D.240 mm
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Skala 8:1 oznacza, że wymiar na zdjęciu jest 8 razy większy niż rzeczywisty.
3⋅8=24 mm. Poprawna jest odpowiedź C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Dzieli 3 przez 8 (odwraca proporcję).
B) Dodaje: 3+8.
D) Mnoży przez 80 (przesuwa przecinek).
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć wymiar na powiększonym zdjęciu na podstawie wymiaru rzeczywistego i skali powiększenia.
Zadanie 35.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Zbiornik jest napełniony w 53 swojej pojemności. Znajduje się w nim 90 litrów wody. Jaka jest pojemność tego zbiornika?
A.54 litry
B.150 litrów
C.180 litrów
D.225 litrów
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
90 litrów to 53 pojemności. Obliczasz jedną piątą, a potem całość.
51 pojemności: 90:3=30 litrów.
Całość: 5⋅30=150 litrów. Poprawna jest odpowiedź B.
Inny sposób
Równanie: 53x=90, więc x=90⋅35=150.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Liczy 53 z 90.
C) Mnoży 90⋅2.
D) Dzieli 90 przez 52.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć całość, gdy znana jest część wyrażona ułamkiem.
Zadanie 36.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Kran napełnia wannę 180 litrami wody w ciągu 15 minut. Ile litrów wody wpłynie z tego kranu w ciągu 6 minut?
A.12
B.30
C.72
D.450
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Obliczasz, ile litrów wpływa w ciągu jednej minuty.
180:15=12 litrów na minutę.
W 6 minut: 6⋅12=72 litry. Poprawna jest odpowiedź C.
Inny sposób
6 minut to 156=52 czasu napełniania wanny. 52⋅180=72 litry.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wybranie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
A) Podaje litry na minutę.
B) Dzieli 180 przez 6.
D) Odwraca proporcję: 6180⋅15.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć ilość wody wpływającej w danym czasie, gdy dana jest ilość wody w innym czasie.
Zadanie 37.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Sklep miesza kawę po 60 zł za kilogram z kawą po 40 zł za kilogram w stosunku masy 1:3. Oblicz cenę 1 kg tej mieszanki.
Odpowiedź
Odpowiedź:45 zł
Rozwiązanie
Bierzesz 4 części mieszanki: 1 część droższej i 3 części tańszej kawy, i dzielisz koszt przez masę.
Koszt 4 kg mieszanki: 1⋅60+3⋅40=60+120=180 zł.
Cena 1 kg: 180:4=45 zł.
Inny sposób
Cena zależy od udziału: 41⋅60+43⋅40=15+30=45 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawny koszt 4 kg mieszanki: 180 zł (lub równoważny). 1 p. — poprawna cena 1 kg: 45 zł. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Średnia arytmetyczna cen: (60+40):2=50 zł.
Dzielenie kosztu przez 2 zamiast przez 4.
Zamiana stosunku (3 części droższej i 1 część tańszej): wychodzi 55 zł.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć cenę kilograma mieszanki dwóch gatunków w danym stosunku.
Zadanie 38.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Napój przygotowano z soku i wody w stosunku 1:4. Przygotowano 3 litry napoju i wypito 40% tej ilości. Ile mililitrów soku zostało w pozostałym napoju?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:360 ml soku
Rozwiązanie
Obliczasz, ile napoju zostało, a potem jaka część tego napoju to sok.
Zostało 60% napoju: 0,6⋅3=1,8 litra.
Sok to 1+41=51 napoju.
51⋅1,8=0,36 litra =360 ml.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawna ilość pozostałego napoju: 1,8 litra. 1 p. — poprawna część soku w napoju: 51. 1 p. — poprawny wynik: 360 ml. 0 p. — rozwiązanie niespełniające powyższych kryteriów albo brak rozwiązania.
Typowe błędy
Obliczenie soku z całych 3 litrów (600 ml).
Użycie 41 zamiast 51.
Odpowiedź w litrach (0,36) bez zamiany na mililitry, jeśli polecenie wymaga mililitrów.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć ilość soku w napoju po wypiciu części, gdy dany jest stosunek soku do wody.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności