W tej książce: zadanie-praktyczne, rownanie-z-tresci, droga-czas-predkosc, zakupy-i-rozliczenia, wspolna-praca, zadania-o-wieku, podzial-w-stosunku, bilety-dwa-rodzaje, oszczedzanie-w-czasie, spotkanie-i-doganianie. 62 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rowerzysta jechał 1 h 30 min ze stałą prędkością 16 km/h, a potem jeszcze 30 min ze stałą prędkością 20 km/h. Ile kilometrów przejechał w sumie?
A.26 km
B.30 km
C.34 km
D.54 km
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Prędkość była stała na każdym odcinku osobno, więc drogę liczymy osobno dla każdego odcinka i dodajemy.
Czasy zamieniamy na godziny: 1 h 30 min to 1,5 h, a 30 min to 0,5 h.
16⋅1,5=24
20⋅0,5=10
24+10=34
Rowerzysta przejechał w sumie 34 km.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zapisanie 30 min jako 0,3 h: 16⋅1,5+20⋅0,3=30 — wariant B. Minuty nie są częściami dziesiętnymi godziny; 30 min to pół godziny, czyli 0,5 h.
Skrócenie pierwszego czasu do 1 h: 16⋅1+20⋅0,5=26 — wariant A.
Przyjęcie, że drugi odcinek też trwał 1,5 h: 16⋅1,5+20⋅1,5=54 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie drogi z prędkości i czasu na trasie złożonej z dwóch odcinków
Zadanie 2.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Trasa ma długość 160 km. Pierwsze 60 km autobus przejechał ze stałą prędkością 40 km/h, a pozostałą część trasy — ze stałą prędkością 50 km/h. Oblicz, ile trwał cały przejazd. Wynik podaj w godzinach i minutach. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:3 h 30 min
Rozwiązanie
Czas na odcinku to droga podzielona przez prędkość. Trasa dzieli się na dwa odcinki, więc liczymy dwa czasy i dodajemy.
Pierwszy odcinek:
60:40=1,5
Drugi odcinek ma długość 160−60=100 km:
100:50=2
Razem:
1,5+2=3,5
Pół godziny to 30 min, więc cały przejazd trwał 3 h 30 min.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie czasu na obu odcinkach (1,5 h i 2 h). 1 p. — podanie sumy czasów w godzinach i minutach (3 h 30 min). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie policzono poprawnie czasu na żadnym odcinku.
Typowe błędy
Podzielenie całej trasy przez jedną z prędkości, na przykład 160:40=4 h. Prędkość nie była stała na całej trasie.
Zapisanie wyniku jako „3 h 5 min" — 3,5 h to trzy i pół godziny, a nie trzy godziny i pięć minut.
Zapomnienie, że drugi odcinek ma 100 km, a nie 160 km.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie czasu przejazdu na trasie podzielonej na odcinki o różnych prędkościach
Zadanie 3.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Samochód przejechał trasę o długości 120 km w ciągu 2 godzin, jadąc ze stałą prędkością. Drogę powrotną przejechał tą samą trasą, ale z prędkością o 20 km/h mniejszą. Oblicz, o ile minut dłużej trwał powrót. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:O 60 minut
Rozwiązanie
Najpierw potrzebna jest prędkość w pierwszą stronę, bo od niej zależy prędkość powrotu.
120:2=60
W pierwszą stronę samochód jechał 60 km/h, więc wracał z prędkością 60−20=40 km/h.
Czas powrotu:
120:40=3
Powrót trwał 3 h, a jazda w pierwszą stronę 2 h, czyli o godzinę krócej.
Powrót trwał o 60 minut dłużej.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie prędkości w pierwszą stronę (60 km/h) i prędkości powrotu (40 km/h). 1 p. — obliczenie czasu powrotu (3 h). 1 p. — podanie różnicy czasów w minutach (60 min). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono prędkości w pierwszą stronę.
Typowe błędy
Odjęcie 20 od czasu albo od drogi zamiast od prędkości. Zmniejsza się prędkość, a nie dane z pierwszego przejazdu.
Podanie wyniku w godzinach, choć polecenie prosi o minuty.
Obliczenie czasu powrotu jako 120:20=6 h — 20 km/h to różnica prędkości, nie prędkość powrotu.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie prędkości z drogi i czasu, a potem porównywanie czasów dwóch przejazdów
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Turysta przeszedł pieszo 12 km w ciągu 3 godzin, a potem przejechał samochodem 48 km w ciągu 1 godziny. Jaka była jego średnia prędkość na całej trasie?
A.12 km/h
B.15 km/h
C.20 km/h
D.26 km/h
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Średnia prędkość to cała droga podzielona przez cały czas — nigdy średnia arytmetyczna prędkości na odcinkach.
Cała droga:
12+48=60
Cały czas:
3+1=4
60:4=15
Średnia prędkość na całej trasie wynosiła 15 km/h.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Policzenie średniej arytmetycznej prędkości: pieszo 12:3=4 km/h, samochodem 48:1=48 km/h, a stąd (4+48):2=26 km/h — wariant D. To najczęstszy błąd w tym typie zadania: odcinki trwały różnie długo, więc nie mają równego wpływu na średnią.
Podzielenie całej drogi przez czas samej jazdy pieszo: 60:3=20 km/h — wariant C.
Podzielenie drogi samochodem przez cały czas: 48:4=12 km/h — wariant A.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie średniej prędkości na całej trasie jako iloraz całej drogi i całego czasu
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Jedna pompa opróżnia zbiornik w 6 godzin, a druga opróżnia ten sam zbiornik w 3 godziny. W ile godzin opróżnią ten zbiornik, pracując razem?
A.2
B.3
C.4,5
D.9
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Czasów pracy nie wolno dodawać ani uśredniać — dodaje się wydajności, czyli części zbiornika opróżniane w ciągu godziny.
Pierwsza pompa opróżnia w godzinę 61 zbiornika, a druga 31, czyli 62. Razem w godzinę:
61+62=63=21
Razem opróżniają w godzinę pół zbiornika, więc całość zajmie im dwa razy dłużej.
Pracując razem, opróżnią zbiornik w 2 godziny.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie czasów: 6+3=9 — wariant D. Dwie pompy pracujące razem nie mogą potrzebować więcej czasu niż jedna.
Policzenie średniej arytmetycznej czasów: (6+3):2=4,5 — wariant C.
Podanie krótszego z czasów, czyli 3 — wariant B. Druga pompa coś jeszcze dodaje, więc wynik musi być krótszy niż 3 godziny.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie czasu wspólnej pracy dwóch urządzeń przez dodanie ich wydajności
Zadanie 6.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Pierwsza rura napełnia basen w 12 godzin. Obie rury, odkręcone jednocześnie, napełniają ten basen w 4 godziny. W ile godzin napełni ten basen sama druga rura?
A.3
B.6
C.8
D.16
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Dodają się wydajności, czyli części basenu napełniane w ciągu godziny. Skoro wydajność wspólna to suma dwóch wydajności, to wydajność drugiej rury dostaniemy przez odjęcie.
Obie rury razem napełniają w godzinę 41 basenu, a pierwsza 121. Druga rura napełnia w godzinę:
41−121=123−121=122=61
Druga rura napełnia w godzinę szóstą część basenu, więc całość napełni w 6 godzin.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie czasów zamiast wydajności: 12−4=8 — wariant C. Czasy pracy nie odejmują się, bo dwa razy krótszy czas to dwa razy większa wydajność, a nie czas mniejszy o połowę.
Podzielenie czasów: 12:4=3 — wariant A.
Dodanie czasów: 12+4=16 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wydajności jednego urządzenia, gdy znana jest wydajność wspólna i drugiego
Zadanie 7.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Malarz pomalowałby ścianę sam w 6 godzin, a jego pomocnik sam w 12 godzin. Malowali razem 2 godziny, a potem malarz odszedł i pomocnik dokończył ścianę sam. Oblicz, ile godzin pomocnik malował sam. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:6 godzin
Rozwiązanie
Liczymy w częściach ściany malowanych w ciągu godziny. Malarz maluje 61 ściany na godzinę, pomocnik 121.
Razem w godzinę:
61+121=122+121=123=41
Przez 2 godziny wspólnej pracy pomalowali:
2⋅41=21
Zostało do pomalowania pół ściany. Pomocnik maluje 121 na godzinę, więc szukamy, ile razy 121 mieści się w 21:
21:121=21⋅12=6
Pomocnik malował sam 6 godzin.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie wspólnej wydajności (41 ściany na godzinę). 1 p. — obliczenie części pomalowanej wspólnie i części pozostałej (po 21 ściany). 1 p. — obliczenie czasu samodzielnej pracy pomocnika (6 godzin). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono wspólnej wydajności.
Typowe błędy
Odjęcie 2 godzin od 12 godzin i podanie 10 godzin. W ciągu wspólnych dwóch godzin pomocnik nie zrobił dwunastej części na godzinę samodzielnie — wspólnie zrobili aż pół ściany.
Pomylenie pytania: policzenie całego czasu malowania (8 godzin) zamiast czasu, w którym pomocnik pracował sam.
Dodanie czasów pracy (6+12=18 godzin) jako czasu wspólnej pracy.
Sprawdzana umiejętność: rozpisywanie wieloetapowej pracy — część wykonana wspólnie i reszta wykonana samodzielnie
Zadanie 8.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Trzy jednakowe kombajny zbierają zboże z pola w 8 godzin. Oblicz, ile godzin zajmie zebranie zboża z tego pola czterem takim kombajnom. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:6 godzin
Rozwiązanie
Im więcej kombajnów, tym krócej trwa praca, więc liczba kombajnów i czas są odwrotnie proporcjonalne. Wygodnie jest policzyć, ile godzin pracy jednego kombajnu pochłania całe pole.
3⋅8=24
Całe pole to 24 godziny pracy jednego kombajnu. Przy czterech kombajnach ten sam nakład rozkłada się na cztery maszyny:
24:4=6
Czterem kombajnom zebranie zboża z tego pola zajmie 6 godzin.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zauważenie, że całe pole to 3⋅8=24 godziny pracy jednego kombajnu (albo zapisanie proporcji odwrotnej 3⋅8=4⋅x). 1 p. — obliczenie czasu pracy czterech kombajnów (6 godzin). 0 p. — rozwiązanie oparte na proporcjonalności prostej.
Typowe błędy
Ułożenie proporcji prostej: 83=x4, czyli x=332. Więcej kombajnów nie może pracować dłużej.
Odjęcie: 8−1=7 godzin, bo „doszedł jeden kombajn". Czas nie maleje o godzinę na kombajn.
Podzielenie 8 przez 4 i podanie 2 godzin — pominięta informacja, że wyjściowo pracowały trzy kombajny.
Sprawdzana umiejętność: stosowanie proporcjonalności odwrotnej — zmiana liczby pracujących maszyn a czas pracy
Zadanie 9.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Mama jest o 26 lat starsza od córki. Razem mają 54 lata. Ile lat ma mama?
A.14
B.26
C.28
D.40
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Niewiadomą warto wybrać tak, żeby drugi wiek dał się przez nią zapisać. Niech x będzie wiekiem córki; wtedy mama ma x+26 lat.
x+(x+26)=54
2x+26=54
2x=28
x=14
Córka ma 14 lat, więc mama ma 14+26=40 lat.
Mama ma 40 lat.
Inny sposób
Można rozumować bez równania. Gdyby mama była w tym samym wieku co córka, suma byłaby mniejsza o 26, czyli 54−26=28. Wtedy obie miałyby po 28:2=14 lat, więc córka ma 14 lat, a mama 14+26=40 lat.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie wieku córki, czyli 14 — wariant A. Zadanie pyta o mamę.
Zatrzymanie się na 54−26=28 i podanie tej liczby — wariant C. Po odjęciu różnicy zostaje suma dwóch równych wieków, trzeba ją jeszcze podzielić na pół.
Podanie samej różnicy wieku, czyli 26 — wariant B.
Sprawdzana umiejętność: układanie i rozwiązywanie równania, gdy znana jest suma i różnica dwóch wielkości
Zadanie 10.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Ojciec ma 36 lat, a jego syn 8 lat. Oblicz, za ile lat ojciec będzie dwa razy starszy od syna. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:Za 20 lat
Rozwiązanie
Niech x oznacza szukaną liczbę lat. Po tym czasie obaj będą starsi o tyle samo — to klucz do tego zadania.
Ojciec będzie miał 36+x lat, syn 8+x lat, a pierwsza liczba ma być dwa razy większa od drugiej:
36+x=2(8+x)
36+x=16+2x
20=x
Sprawdzenie: za 20 lat ojciec będzie miał 56 lat, syn 28 lat, a 56=2⋅28.
Ojciec będzie dwa razy starszy od syna za 20 lat.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania 36+x=2(8+x) (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie wyniku (20 lat). 0 p. — rozwiązanie, w którym wiek obu osób nie rośnie o tę samą liczbę lat.
Typowe błędy
Dodanie lat tylko synowi albo tylko ojcu. Czas płynie jednakowo dla obu.
Zapisanie 2(36+x)=8+x — pomylenie, która liczba ma być większa.
Odjęcie wieków i podanie 36−8=28. Różnica wieku jest stała i równa 28 lat, ale pytanie dotyczy liczby lat, jakie muszą minąć.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania opisującego wiek po upływie tej samej liczby lat dla dwóch osób
Zadanie 11.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Babcia jest teraz cztery razy starsza od swojej wnuczki. Pięć lat temu babcia była siedem razy starsza od wnuczki. Oblicz, ile lat ma teraz babcia. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:40 lat
Rozwiązanie
Jedna niewiadoma wystarczy, bo drugi wiek wynika z pierwszego warunku. Niech x oznacza obecny wiek wnuczki; wtedy babcia ma teraz 4x lat.
Pięć lat temu wnuczka miała x−5 lat, a babcia 4x−5 lat — od obu wieków odejmujemy pięć, nie od jednego. Drugi warunek mówi, że wiek babci był wtedy siedem razy większy:
4x−5=7(x−5)
4x−5=7x−35
30=3x
x=10
Wnuczka ma teraz 10 lat, więc babcia ma 4⋅10=40 lat.
Sprawdzenie: pięć lat temu miały 5 i 35 lat, a 35=7⋅5.
Babcia ma teraz 40 lat.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — oznaczenie wieku wnuczki przez x i zapisanie obecnego wieku babci jako 4x. 1 p. — zapisanie równania 4x−5=7(x−5) (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie wieku babci (40 lat). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie zapisano obu warunków.
Typowe błędy
Odjęcie pięciu lat tylko babci: 4x−5=7x. Pięć lat temu obie były młodsze o pięć lat.
Opuszczenie nawiasu po prawej stronie: 4x−5=7x−5.
Podanie wieku wnuczki (10 lat) zamiast wieku babci.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania z dwóch warunków dotyczących wieku w różnych momentach czasu
Zadanie 12.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Suma wieku dwóch braci wynosi 30 lat. Trzy lata temu starszy brat był dwa razy starszy od młodszego. Ile lat ma teraz starszy brat?
A.11
B.15
C.19
D.20
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Niech x oznacza obecny wiek młodszego brata. Z sumy wieków starszy ma teraz 30−x lat.
Trzy lata temu młodszy miał x−3 lata, a starszy 30−x−3=27−x lat. Drugi warunek daje równanie:
27−x=2(x−3)
27−x=2x−6
33=3x
x=11
Młodszy ma 11 lat, więc starszy ma 30−11=19 lat.
Sprawdzenie: trzy lata temu mieli 8 i 16 lat, a 16=2⋅8.
Starszy brat ma 19 lat.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie wieku młodszego brata, czyli 11 — wariant A. Zadanie pyta o starszego.
Podzielenie sumy na pół i podanie 15 — wariant B. Bracia nie są w tym samym wieku.
Pominięcie słów „trzy lata temu" i rozwiązanie równania 30−x=2x, z którego wychodzi x=10 i 20 lat dla starszego — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: układanie układu warunków — suma wieków teraz i krotność wieku w przeszłości
Zadanie 13.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Kwotę 450 zł podzielono na dwie części w stosunku 2:3. Ile złotych wynosi większa część?
A.180 zł
B.225 zł
C.270 zł
D.300 zł
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Stosunek 2:3 znaczy, że kwota dzieli się na 2+3=5 równych części. Najpierw liczymy jedną część.
450:5=90
Większa część to trzy takie części:
3⋅90=270
Większa część wynosi 270 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie mniejszej części, czyli 2⋅90=180 zł — wariant A.
Podzielenie kwoty na pół: 450:2=225 zł — wariant B. Części nie są równe.
Policzenie 32 kwoty: 450⋅32=300 zł — wariant D. Stosunek 2:3 nie znaczy, że jedna część jest dwiema trzecimi całości.
Sprawdzana umiejętność: dzielenie danej kwoty w podanym stosunku
Zadanie 14.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Zysk ze wspólnego przedsięwzięcia podzielono między trzy osoby w stosunku 3:4:5. Osoba o najmniejszym udziale otrzymała 360 zł. Oblicz, ile wyniósł cały zysk. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:1440 zł
Rozwiązanie
Tu idziemy w odwrotną stronę niż przy zwykłym podziale: z jednego składnika wyznaczamy wartość jednej części, a potem całość.
Najmniejszy udział to trzy części, więc jedna część wynosi:
360:3=120
Cały zysk to 3+4+5=12 części:
12⋅120=1440
Cały zysk wyniósł 1440 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie wartości jednej części (120 zł). 1 p. — obliczenie całego zysku (1440 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono wartości jednej części.
Typowe błędy
Pomnożenie 360 przez 12 bez podzielenia przez 3: 4320 zł. Wtedy najmniejszy udział traktuje się jako jedną część, a jest ich trzy.
Dodanie do 360 dwóch pozostałych udziałów policzonych z samych liczb stosunku, na przykład 360+4+5.
Przyjęcie, że 360 zł to cały zysk podzielony na trzy osoby.
Sprawdzana umiejętność: odtwarzanie całości, gdy znany jest jeden składnik podziału w stosunku
Zadanie 15.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Dwie szkoły dostały łącznie 2400 zł dotacji na pracownię komputerową. Dotacja pierwszej szkoły do dotacji drugiej szkoły jest w stosunku 5:7. Oblicz, o ile złotych więcej dostała druga szkoła. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:O 400 zł
Rozwiązanie
Dotacja dzieli się na 5+7=12 równych części, więc jedna część wynosi:
2400:12=200
Pierwsza szkoła dostała pięć części:
5⋅200=1000
Druga szkoła dostała siedem części:
7⋅200=1400
Różnica:
1400−1000=400
Druga szkoła dostała o 400 zł więcej.
Inny sposób
Różnica to dwie części podziału, bo 7−5=2. Skoro jedna część wynosi 200 zł, to różnica wynosi 2⋅200=400 zł. Przy tym rachunku nie trzeba w ogóle obliczać obu dotacji.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie wartości jednej części (200 zł). 1 p. — obliczenie obu dotacji (1000 zł i 1400 zł). 1 p. — podanie różnicy (400 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono wartości jednej części.
Typowe błędy
Podanie 7−5=2 jako różnicy w złotych. Liczby stosunku nie są kwotami.
Podzielenie 2400 przez 2, bo „szkoły są dwie".
Podanie dotacji drugiej szkoły (1400 zł) zamiast różnicy.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie różnicy między częściami kwoty podzielonej w stosunku
Zadanie 16.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Na wycieczkę pojechało 36 uczniów. Stosunek liczby dziewcząt do liczby chłopców wynosił 4:5. O ilu więcej chłopców niż dziewcząt pojechało na tę wycieczkę?
A.1
B.4
C.9
D.16
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Grupa dzieli się na 4+5=9 równych części, więc jedna część to:
36:9=4
Dziewcząt było 4⋅4=16, chłopców 5⋅4=20.
20−16=4
Chłopców pojechało o 4 więcej niż dziewcząt.
Inny sposób
Różnica liczby chłopców i dziewcząt to dokładnie jedna część podziału, bo 5−4=1. Skoro jedna część to 36:9=4 uczniów, od razu wiadomo, że chłopców jest o 4 więcej — bez obliczania obu liczebności.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie liczb ze stosunku: 5−4=1 — wariant A. Liczby stosunku mówią o proporcji, nie o liczbie uczniów.
Podanie sumy składników stosunku, czyli 9 — wariant C.
Podanie liczby dziewcząt, czyli 16 — wariant D. Zadanie pyta o różnicę.
Sprawdzana umiejętność: stosowanie podziału w stosunku do liczby osób i obliczanie różnicy liczebności grup
Zadanie 17.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Kubki pakowano do jednakowych pudełek. Gdy do każdego pudełka wkładano po 8 kubków, zostawały 4 kubki. Gdy do każdego pudełka wkładano po 9 kubków, w ostatnim pudełku brakowało 5 kubków do pełna. Oblicz, ile było pudełek. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:9 pudełek
Rozwiązanie
Kubków jest tyle samo przy jednym i drugim pakowaniu — to na tej równości opiera się całe zadanie. Niech x oznacza liczbę pudełek.
Pakując po 8, mamy 8x kubków w pudełkach i jeszcze 4 poza nimi, czyli razem 8x+4.
Pakując po 9, pudełka pomieściłyby 9x kubków, ale 5 brakuje, czyli kubków jest 9x−5.
8x+4=9x−5
9=x
Sprawdzenie: kubków jest 8⋅9+4=76, a 9⋅9−5=76.
Pudełek było 9.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie liczby kubków na dwa sposoby i ułożenie równania 8x+4=9x−5 (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie liczby pudełek (9). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie zapisano obu sposobów pakowania.
Typowe błędy
Dodanie 5 zamiast odjęcia: 9x+5. Brak oznacza, że kubków jest mniej, niż pomieściłyby pudełka.
Podanie liczby kubków (76) zamiast liczby pudełek.
Odjęcie liczb z treści: 8+4−5=7 albo 4+5=9 bez uzasadnienia. Tutaj 4+5 daje przypadkiem dobry wynik, bo pojemności różnią się o jeden — przy innych danych ten rachunek zawodzi.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania z dwóch sposobów rozdziału — jeden z nadwyżką, drugi z brakiem
Zadanie 18.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Nauczyciel rozdaje zeszyty uczniom jednej klasy. Gdyby dał każdemu uczniowi po 3 zeszyty, zostałoby mu 12 zeszytów. Gdyby dał każdemu po 4 zeszyty, zabrakłoby 8 zeszytów. Oblicz, ile zeszytów ma nauczyciel. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:72 zeszyty
Rozwiązanie
Liczba zeszytów jest w obu wariantach ta sama, a nie znamy jeszcze liczby uczniów — więc niewiadomą robimy z liczby uczniów. Niech x oznacza liczbę uczniów.
Pierwszy wariant: zeszytów jest 3x+12.
Drugi wariant: zeszytów jest 4x−8.
3x+12=4x−8
20=x
W klasie jest 20 uczniów. Liczbę zeszytów obliczamy z któregokolwiek warunku:
3⋅20+12=72
Sprawdzenie drugim warunkiem: 4⋅20−8=72.
Nauczyciel ma 72 zeszyty.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie liczby zeszytów na dwa sposoby i ułożenie równania 3x+12=4x−8 (albo równoważnego). 1 p. — obliczenie liczby uczniów (20). 1 p. — obliczenie liczby zeszytów (72). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie zapisano obu warunków rozdziału.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na liczbie uczniów. Pytanie dotyczy zeszytów, więc trzeba wrócić do jednego z warunków.
Zapisanie drugiego warunku jako 4x+8. Gdy zabrakło, zeszytów jest mniej, niż trzeba.
Dodanie 12+8=20 i podanie tej liczby jako wyniku. To jest liczba uczniów, i to tylko dlatego, że porcje różnią się o jeden zeszyt.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczby rozdawanych przedmiotów z dwóch warunków rozdziału
Zadanie 19.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Uczestnicy zebrania siadają na jednakowych ławkach. Gdy na każdej ławce siada po 2 osoby, 7 osób musi stać. Gdy na każdej ławce siada po 3 osoby, zostaje 5 wolnych miejsc. Ile jest ławek?
A.2
B.5
C.7
D.12
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Osób jest tyle samo w obu sytuacjach, więc liczbę osób zapisujemy dwa razy i porównujemy. Niech x oznacza liczbę ławek.
Po 2 osoby na ławce siedzi 2x osób, a 7 stoi, więc osób jest 2x+7.
Po 3 osoby na ławce mieści się 3x osób, ale 5 miejsc zostaje wolnych, więc osób jest 3x−5.
2x+7=3x−5
12=x
Sprawdzenie: osób jest 2⋅12+7=31, a 3⋅12−5=31.
Ławek jest 12.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie liczb z treści: 7−5=2 — wariant A.
Podanie liczby wolnych miejsc, czyli 5 — wariant B.
Podanie liczby stojących osób, czyli 7 — wariant C.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania, gdy ten sam zbiór osób rozmieszczamy na dwa sposoby
Zadanie 20.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Sklep kupił 50 kg jabłek za 150 zł. W transporcie 10 kg jabłek się zepsuło i trzeba je było wyrzucić. Po ile złotych za kilogram należy sprzedać pozostałe jabłka, żeby na całej transakcji osiągnąć zysk 50 zł? Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:5 zł za kilogram
Rozwiązanie
Pułapka tego zadania jest w tym, że koszt dotyczy 50 kg, a sprzedaje się mniej. Najpierw potrzebny jest utarg, potem masa, którą da się sprzedać.
Utarg musi pokryć koszt i dać zysk:
150+50=200
Do sprzedania zostało:
50−10=40
Cena za kilogram:
200:40=5
Pozostałe jabłka trzeba sprzedać po 5 zł za kilogram.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie potrzebnego utargu (200 zł) i masy jabłek do sprzedania (40 kg). 1 p. — obliczenie ceny za kilogram (5 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym utarg dzieli się przez 50 kg.
Typowe błędy
Podzielenie utargu przez 50 kg: 200:50=4 zł. Zepsutych jabłek nie da się sprzedać, więc cały utarg musi pochodzić z 40 kg.
Podzielenie tylko kosztu: 150:40=3,75 zł. Wtedy sklep wychodzi na zero, a nie zarabia 50 zł.
Dodanie zysku do ceny zakupu kilograma: 150:50+50=53 zł. Zysk dotyczy całej transakcji, nie jednego kilograma.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie ceny jednostkowej z zadanego zysku przy zmniejszonej ilości towaru
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Za 3 zeszyty i 2 bloki rysunkowe zapłacono 23 zł. Jeden zeszyt kosztuje 5 zł. Ile kosztuje jeden blok rysunkowy?
A.4 zł
B.5 zł
C.8 zł
D.9 zł
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Z rachunku odejmujemy to, co wiadomo, a resztę dzielimy między bloki.
Koszt zeszytów:
3⋅5=15
Na bloki zostało:
23−15=8
Bloki były dwa, więc jeden kosztuje:
8:2=4
Jeden blok rysunkowy kosztuje 4 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zatrzymanie się na 8 zł — wariant C. To koszt dwóch bloków, nie jednego.
Odjęcie ceny jednego zeszytu zamiast trzech: (23−5):2=9 zł — wariant D.
Podanie ceny zeszytu, czyli 5 zł — wariant B.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie ceny jednego towaru z rachunku, w którym znana jest cena drugiego
Zadanie 22.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Na straganie kupiono 4 kg pomidorów po 9 zł za kilogram i 3 kg ogórków po 7 zł za kilogram. Zapłacono banknotem 100 zł. Oblicz, ile reszty otrzymano. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:43 zł
Rozwiązanie
Najpierw cały rachunek, potem reszta.
Pomidory:
4⋅9=36
Ogórki:
3⋅7=21
Rachunek:
36+21=57
Reszta:
100−57=43
Otrzymano 43 zł reszty.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie całego rachunku (57 zł). 1 p. — obliczenie reszty (43 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie policzono kosztu obu towarów.
Typowe błędy
Dodanie cen za kilogram i pomnożenie przez masę: (9+7)⋅7. Masy towarów są różne, więc nie można ich łączyć.
Policzenie rachunku i podanie go jako odpowiedzi. Pytanie dotyczy reszty.
Odjęcie od 100 tylko jednego z zakupów.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie reszty z większego banknotu po zakupie dwóch towarów na wagę
Zadanie 23.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Za 2 kg sera i 3 kg wędliny zapłacono 141 zł. Kilogram wędliny jest o 7 zł droższy od kilograma sera. Oblicz, ile kosztuje kilogram sera. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:24 zł
Rozwiązanie
Niewiadomą wybieramy tak, żeby druga cena dała się przez nią zapisać. Niech x oznacza cenę kilograma sera; wtedy kilogram wędliny kosztuje x+7 zł.
Cały rachunek:
2x+3(x+7)=141
2x+3x+21=141
5x=120
x=24
Sprawdzenie: ser 24 zł, wędlina 31 zł, a 2⋅24+3⋅31=48+93=141.
Kilogram sera kosztuje 24 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — oznaczenie ceny sera przez x i zapisanie ceny wędliny jako x+7. 1 p. — zapisanie równania 2x+3(x+7)=141 (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie ceny sera (24 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym obu cen nie zapisano jedną niewiadomą.
Typowe błędy
Opuszczenie nawiasu: 2x+3x+7=141. Każdy z trzech kilogramów wędliny jest droższy o 7 zł, więc dopłata wynosi 21 zł.
Podanie ceny wędliny (31 zł) zamiast ceny sera.
Podzielenie 141 przez 5 i odjęcie 7. Tak liczy się tylko wtedy, gdy obie ceny są równe.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania, gdy cena jednego towaru jest podana przez cenę drugiego
Zadanie 24.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Rachunek za 3 bilety normalne i 1 bilet ulgowy do muzeum wyniósł 93 zł. Bilet ulgowy kosztuje 18 zł. Ile kosztuje bilet normalny?
A.18 zł
B.25 zł
C.31 zł
D.75 zł
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Z rachunku odejmujemy bilet ulgowy, a resztę dzielimy na trzy bilety normalne.
93−18=75
75:3=25
Bilet normalny kosztuje 25 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie całego rachunku przez trzy: 93:3=31 zł — wariant C. W rachunku są cztery bilety, nie trzy.
Zatrzymanie się na 75 zł — wariant D. To koszt trzech biletów normalnych.
Podanie ceny biletu ulgowego, czyli 18 zł — wariant A.
Sprawdzana umiejętność: odczytywanie ceny pozycji z rachunku zbiorczego po odjęciu pozycji znanej
Zadanie 25.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W kinie sprzedano 40 biletów: normalne po 24 zł i ulgowe po 15 zł. Utarg wyniósł 798 zł. Oblicz, ile sprzedano biletów ulgowych. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:18 biletów ulgowych
Rozwiązanie
Wystarczy jedna niewiadoma, bo liczba biletów normalnych wynika z łącznej liczby. Niech x oznacza liczbę biletów ulgowych; wtedy normalnych jest 40−x.
Utarg:
24(40−x)+15x=798
960−24x+15x=798
960−9x=798
9x=162
x=18
Sprawdzenie: 22 bilety normalne dają 528 zł, 18 ulgowych daje 270 zł, a 528+270=798.
Sprzedano 18 biletów ulgowych.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania 24(40−x)+15x=798 (albo równoważnego układu). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie liczby biletów ulgowych (18). 0 p. — rozwiązanie, w którym liczby biletów nie sumują się do 40.
Typowe błędy
Podanie liczby biletów normalnych (22) zamiast ulgowych.
Podzielenie utargu przez sumę cen: 798:39. Ceny nie dodają się, bo biletów każdego rodzaju jest inna liczba.
Pomylenie znaków przy mnożeniu nawiasu i otrzymanie 960+9x=798.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania z dwóch rodzajów biletów o znanej łącznej liczbie i znanym utargu
Zadanie 26.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Na stoisku sprzedano 30 lodów: w gałkach po 4 zł i w rożkach po 7 zł. Utarg wyniósł 171 zł. Ile sprzedano lodów w rożkach?
A.13
B.17
C.19
D.24
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Niech x oznacza liczbę rożków; wtedy gałek jest 30−x.
4(30−x)+7x=171
120+3x=171
3x=51
x=17
Sprawdzenie: 13 gałek daje 52 zł, 17 rożków daje 119 zł, a 52+119=171.
Sprzedano 17 lodów w rożkach.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie liczby gałek, czyli 13 — wariant A. Zadanie pyta o rożki.
Podzielenie utargu przez sumę cen: 171:9=19 — wariant C. Ceny wolno dodawać tylko wtedy, gdy obu rodzajów sprzedano tyle samo.
Przyjęcie, że wszystkie lody były w rożkach: 171:7≈24 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczby sztuk jednego rodzaju towaru z łącznej liczby i łącznego utargu
Zadanie 27.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Na poczcie kupiono 20 znaczków i zapłacono 94 zł. Część znaczków kosztowała po 4 zł, a pozostałe po 6 zł. Oblicz, ile kupiono znaczków po 6 zł. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:7 znaczków
Rozwiązanie
Niech x oznacza liczbę znaczków po 6 zł. Wtedy znaczków po 4 zł jest 20−x, bo razem jest ich 20.
Koszt zakupu:
4(20−x)+6x=94
80−4x+6x=94
80+2x=94
2x=14
x=7
Sprawdzenie: 13 znaczków po 4 zł daje 52 zł, 7 znaczków po 6 zł daje 42 zł, a 52+42=94.
Kupiono 7 znaczków po 6 zł.
Inny sposób
Gdyby wszystkie 20 znaczków kosztowało po 4 zł, rachunek wyniósłby 20⋅4=80 zł, czyli o 94−80=14 zł mniej. Każda wymiana znaczka za 4 zł na znaczek za 6 zł podnosi rachunek o 2 zł, więc wymian było 14:2=7. Tyle jest znaczków po 6 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie liczby znaczków obu rodzajów jedną niewiadomą (x i 20−x). 1 p. — zapisanie równania 4(20−x)+6x=94 (albo równoważnego układu). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie liczby znaczków po 6 zł (7). 0 p. — rozwiązanie, w którym liczby znaczków nie sumują się do 20.
Typowe błędy
Podanie liczby tańszych znaczków (13) zamiast droższych.
Potraktowanie obu rodzajów jako osobnych niewiadomych bez związku x+y=20 — wtedy zadanie przestaje mieć jedno rozwiązanie.
Podzielenie 94 przez 20 i próba porównania wyniku z cenami. Średnia cena nie mówi, ile sztuk było droższych.
Sprawdzana umiejętność: układanie i rozwiązywanie równania dla zakupu dwóch rodzajów towaru o znanej łącznej liczbie
Zadanie 28.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W kiosku sprzedano razem 25 biletów komunikacji miejskiej: jednorazowe i dobowe. Biletów dobowych sprzedano o 5 mniej niż jednorazowych. Ile sprzedano biletów dobowych?
A.10
B.12
C.15
D.30
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Niech x oznacza liczbę biletów jednorazowych; wtedy dobowych jest x−5.
x+(x−5)=25
2x=30
x=15
Jednorazowych było 15, więc dobowych 15−5=10.
Sprzedano 10 biletów dobowych.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie 25 na pół i podanie 12 albo 13 — wariant B. Grupy nie są równe.
Podanie liczby biletów jednorazowych, czyli 15 — wariant C.
Dodanie różnicy do sumy: 25+5=30 — wariant D. Biletów jednego rodzaju nie może być więcej niż wszystkich.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczebności dwóch grup ze znanej sumy i znanej różnicy liczebności
Zadanie 29.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Zmieszano 3 kg herbaty po 40 zł za kilogram z 2 kg herbaty po 65 zł za kilogram. Oblicz, ile kosztuje kilogram powstałej mieszanki. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:50 zł
Rozwiązanie
Cena kilograma mieszanki to cała wartość podzielona przez całą masę — nie średnia arytmetyczna cen, bo składników jest różna ilość.
Wartość tańszej herbaty:
3⋅40=120
Wartość droższej:
2⋅65=130
Cała wartość i cała masa:
120+130=2503+2=5
250:5=50
Kilogram mieszanki kosztuje 50 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie łącznej wartości herbaty (250 zł) i łącznej masy (5 kg). 1 p. — obliczenie ceny kilograma mieszanki (50 zł). 0 p. — rozwiązanie oparte na średniej arytmetycznej cen.
Typowe błędy
Policzenie średniej arytmetycznej cen: (40+65):2=52,50 zł. Tańszej herbaty jest więcej, więc mieszanka musi być bliżej niższej ceny.
Dodanie cen bez dzielenia: 105 zł.
Podzielenie wartości przez liczbę rodzajów herbaty: 250:2=125 zł.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie ceny jednostkowej mieszanki jako iloraz łącznej wartości i łącznej masy
Zadanie 30.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Do 6 kg rodzynek po 21 zł za kilogram trzeba dosypać orzechy po 36 zł za kilogram tak, żeby kilogram mieszanki kosztował 30 zł. Oblicz, ile kilogramów orzechów trzeba dosypać. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:9 kg orzechów
Rozwiązanie
Niech x oznacza masę orzechów w kilogramach. Zapisujemy wartość mieszanki na dwa sposoby: z wartości składników i z ceny kilograma.
Wartość składników:
6⋅21+36x=126+36x
Masa mieszanki to 6+x kilogramów, a kilogram ma kosztować 30 zł, więc jej wartość to 30(6+x).
126+36x=30(6+x)
126+36x=180+30x
6x=54
x=9
Sprawdzenie: 9⋅36=324, więc wartość mieszanki to 324+126=450 zł przy masie 15 kg, a 450:15=30.
Trzeba dosypać 9 kg orzechów.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie wartości składników mieszanki jako 126+36x. 1 p. — zapisanie równania 126+36x=30(6+x) (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie masy orzechów (9 kg). 0 p. — rozwiązanie, w którym masa mieszanki nie jest sumą mas składników.
Typowe błędy
Zapisanie wartości mieszanki jako 30x, czyli pominięcie rodzynek: równanie 126+36x=30x nie ma rozwiązania dodatniego, bo mieszanka waży więcej niż same orzechy.
Policzenie średniej cen: (21+36):2=28,50 zł i uznanie, że 30 zł jest nie do uzyskania. Cena mieszanki zależy od proporcji składników, a tę właśnie liczymy.
Zgubienie jednej ze stron przy przenoszeniu wyrazów, na przykład 126+36x=180+30x zapisane jako 126+6x=180.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie brakującej masy składnika tak, aby mieszanka miała zadaną cenę
Zadanie 31.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Litr soku owocowego kosztuje 8 zł. Do pewnej ilości tego soku dolano wodę, która nic nie kosztuje, i otrzymano 10 litrów napoju o cenie 3,20 zł za litr. Oblicz, ile litrów soku użyto. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:4 litry soku
Rozwiązanie
Woda nic nie kosztuje, więc cała wartość napoju pochodzi z soku — to jest klucz do tego zadania.
Wartość napoju:
10⋅3,20=32
Napój jest wart 32 zł, a tyle samo musiał być wart użyty sok. Litr soku kosztuje 8 zł, więc soku było:
32:8=4
Użyto 4 litrów soku.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie wartości całego napoju (32 zł). 1 p. — obliczenie objętości soku (4 litry). 0 p. — rozwiązanie, w którym wodzie przypisano jakąś cenę.
Typowe błędy
Podzielenie 10 przez 3,20. Dzielimy wartość przez cenę litra soku, a nie objętość przez cenę.
Przyjęcie, że soku i wody jest po tyle samo, czyli po 5 litrów. Wtedy litr napoju kosztowałby 4 zł.
Odjęcie cen: 8−3,20=4,80 i podanie tej liczby jako objętości. Złotówki nie są litrami.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie ilości składnika płatnego, gdy znana jest cena jednostkowa rozcieńczonej mieszanki
Zadanie 32.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Uczeń ma odłożone 180 zł i co tydzień dokłada do skarbonki 45 zł. Po ilu tygodniach uzbiera 540 zł?
A.4
B.8
C.12
D.16
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Z wpłat tygodniowych trzeba uzbierać tylko brakującą część, bo 180 zł uczeń już ma.
540−180=360
360:45=8
Uczeń uzbiera 540 zł po 8 tygodniach.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie całej kwoty przez wpłatę: 540:45=12 — wariant C. Pominięta kwota, którą uczeń miał na początku.
Podzielenie kwoty początkowej przez wpłatę: 180:45=4 — wariant A.
Dodanie kwoty początkowej zamiast odjęcia: (540+180):45=16 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie liczby okresów oszczędzania przy znanej kwocie początkowej i stałej wpłacie
Zadanie 33.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwie osoby zaczynają oszczędzać w tym samym tygodniu. Pierwsza ma już 300 zł i dokłada 20 zł tygodniowo, druga ma 150 zł i dokłada 50 zł tygodniowo. Oblicz, po ilu tygodniach obie będą miały tyle samo pieniędzy. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:Po 5 tygodniach
Rozwiązanie
Zapisujemy obie kwoty po x tygodniach i porównujemy je.
Pierwsza osoba: 300+20x.
Druga osoba: 150+50x.
300+20x=150+50x
150=30x
x=5
Sprawdzenie: po pięciu tygodniach pierwsza ma 300+100=400 zł, druga 150+250=400 zł.
Obie będą miały tyle samo po 5 tygodniach.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie obu kwot po x tygodniach i ułożenie równania. 1 p. — rozwiązanie równania i podanie liczby tygodni (5). 0 p. — rozwiązanie, w którym kwoty początkowe albo wpłaty zostały pomieszane.
Typowe błędy
Odjęcie kwot początkowych i podzielenie przez jedną z wpłat: 150:20 albo 150:50. Dzielić trzeba przez różnicę wpłat, bo właśnie ona nadrabia dystans.
Podanie kwoty (400 zł) zamiast liczby tygodni.
Dodanie wpłat: 150:70. Osoby nie oszczędzają wspólnie, tylko osobno.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie momentu zrównania dwóch kwot rosnących w różnym tempie
Zadanie 34.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Uczeń chce kupić rower za 1200 zł. Ma odłożone 320 zł. Przez pierwsze 8 tygodni dokłada po 55 zł tygodniowo, a potem po 110 zł tygodniowo. Oblicz, po ilu tygodniach od początku oszczędzania uzbiera całą kwotę. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Po 12 tygodniach
Rozwiązanie
Oszczędzanie dzieli się na dwa etapy o różnym tempie, więc liczymy je po kolei.
Po pierwszych ośmiu tygodniach uczeń ma:
320+8⋅55=320+440=760
Do pełnej kwoty brakuje:
1200−760=440
W drugim etapie dokłada po 110 zł tygodniowo:
440:110=4
Drugi etap trwa 4 tygodnie, czyli razem 8+4=12 tygodni.
Uczeń uzbiera całą kwotę po 12 tygodniach.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie kwoty po pierwszym etapie (760 zł). 1 p. — obliczenie brakującej kwoty (440 zł) i czasu drugiego etapu (4 tygodnie). 1 p. — podanie łącznej liczby tygodni (12). 0 p. — rozwiązanie, w którym oba etapy liczono tą samą wpłatą.
Typowe błędy
Podanie 4 tygodni zamiast 12. Pytanie dotyczy czasu od początku oszczędzania.
Policzenie całej kwoty wpłatą 110 zł: (1200−320):110=8 tygodni. Pierwsze osiem tygodni było po 55 zł.
Pominięcie kwoty początkowej i otrzymanie zawyżonej liczby tygodni.
Sprawdzana umiejętność: rozpisywanie oszczędzania w dwóch etapach o różnej wpłacie tygodniowej
Zadanie 35.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Na początku oszczędzania w skarbonce było 70 zł. Po 7 tygodniach dokładania tej samej kwoty tygodniowo w skarbonce jest 455 zł. Ile wynosiła wpłata tygodniowa?
A.55 zł
B.65 zł
C.70 zł
D.75 zł
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Z wpłat pochodzi tylko przyrost, więc najpierw odejmujemy kwotę początkową.
455−70=385
Ten przyrost rozkłada się na siedem tygodni:
385:7=55
Wpłata tygodniowa wynosiła 55 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie całej kwoty przez siedem: 455:7=65 zł — wariant B. Pominięta kwota, która była w skarbonce na początku.
Podanie kwoty początkowej, czyli 70 zł — wariant C.
Dodanie kwoty początkowej zamiast odjęcia: (455+70):7=75 zł — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie stałej wpłaty tygodniowej ze znanego stanu końcowego i początkowego
Zadanie 36.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Zapas paszy w stajni wystarcza dla 15 koni na 24 dni, przy czym każdy koń zjada dziennie tyle samo. Na ile dni wystarczy ten sam zapas, jeśli w stajni będzie 20 koni?
A.18
B.19
C.29
D.32
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Im więcej koni, tym szybciej pasza się kończy, więc liczba koni i liczba dni są odwrotnie proporcjonalne. Liczymy, na ile „koniodni" wystarcza zapas.
15⋅24=360
Ten sam zapas rozkłada się teraz na 20 koni:
360:20=18
Zapas wystarczy na 18 dni.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Ułożenie proporcji prostej: 24⋅20:15=32 — wariant D. Więcej koni nie może jeść dłużej z tego samego zapasu.
Dodanie różnicy liczby koni do liczby dni: 24+5=29 — wariant C.
Odjęcie różnicy liczby koni od liczby dni: 24−5=19 — wariant B. Zmiana liczby dni nie jest równa zmianie liczby koni.
Sprawdzana umiejętność: stosowanie proporcjonalności odwrotnej — liczba odbiorców a czas, na jaki wystarczy zapas
Zadanie 37.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Jeden toner do drukarki pozwala wydrukować 1500 stron. W szkolnej pracowni drukuje się 400 stron dziennie. Oblicz, na ile pełnych dni druku wystarczą 3 tonery. Wynik zaokrąglij w dół do pełnych dni. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:11 dni
Rozwiązanie
Najpierw łączna liczba stron, potem podział przez dzienne zużycie.
3⋅1500=4500
4500:400=11,25
Dwunasty dzień nie będzie już pełny, bo zostaje tylko 100 stron, a dziennie drukuje się 400. Dlatego zaokrąglamy w dół.
Trzy tonery wystarczą na 11 pełnych dni druku.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie łącznej liczby stron (4500) i podzielenie jej przez dzienne zużycie. 1 p. — zaokrąglenie w dół i podanie wyniku (11 dni). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie uwzględniono liczby tonerów.
Typowe błędy
Zaokrąglenie w górę do 12 dni. Polecenie wyraźnie prosi o pełne dni, a dwunastego dnia tonery skończą się przed końcem pracy.
Podzielenie 1500 przez 400 i pomnożenie wyniku przez trzy z osobnym zaokrągleniem każdego kroku — wtedy wychodzi 9 dni.
Pomnożenie zamiast dzielenia i podanie liczby stron jako liczby dni.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie czasu, na jaki wystarczy zapas, przy znanym dziennym zużyciu, z zaokrągleniem w dół
Zadanie 38.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Zapas wody w schronisku wystarcza dla 24 osób na 15 dni, przy czym każda osoba zużywa dziennie tyle samo wody. Po 5 dniach do schroniska dotarło jeszcze 16 osób. Oblicz, na ile dni wystarczy pozostała woda. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Na 6 dni
Rozwiązanie
Wygodnie jest liczyć w „osobodniach", czyli w porcjach wody na jedną osobę na jeden dzień.
Cały zapas to:
24⋅15=360
Przez pierwsze pięć dni zużyto:
5⋅24=120
Zostało:
360−120=240
Od tej pory wodę zużywa 24+16=40 osób:
240:40=6
Pozostała woda wystarczy na 6 dni.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie całego zapasu w osobodniach (360). 1 p. — obliczenie zużycia w pierwszych pięciu dniach (120) i pozostałego zapasu (240). 1 p. — obliczenie liczby dni dla 40 osób (6 dni). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie uwzględniono zużycia z pierwszych pięciu dni.
Typowe błędy
Podzielenie całego zapasu przez 40 osób: 360:40=9 dni. Przez pierwsze pięć dni woda była już zużywana.
Odjęcie 5 od 15 i podanie 10 dni. Doszło szesnaście osób, więc tempo zużycia wzrosło.
Dodanie tylko nowych osób do licznika dni, bez przeliczenia zapasu.
Sprawdzana umiejętność: rozpisywanie zużycia zapasu w dwóch etapach, gdy w trakcie zmienia się liczba odbiorców
Zadanie 39.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Muzeum sprzedaje wyłącznie bilety grupowe. Taki bilet kosztuje 420 zł i obejmuje grupę liczącą najwyżej 15 osób. Na wycieczkę jedzie razem z opiekunami 38 osób. Ile zapłacą za bilety?
A.840 zł
B.1064 zł
C.1260 zł
D.1680 zł
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Jeden bilet obsługuje najwyżej piętnaście osób, więc najpierw sprawdzamy, ile grup trzeba utworzyć.
Dzielenie 38 przez 15 daje 2 i resztę 8.
Dwie grupy obejmą 30 osób, a pozostałe 8 osób wymaga trzeciego biletu — dlatego liczbę grup zaokrąglamy w górę do 3.
3⋅420=1260
Za bilety zapłacą 1260 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zaokrąglenie liczby grup w dół: 2⋅420=840 zł — wariant A. Osiem osób zostałoby wtedy bez biletu.
Policzenie ceny za osobę i pomnożenie przez liczbę osób: 420:15=28 zł, a 28⋅38=1064 zł — wariant B. Bilet jest ryczałtowy, więc niepełna grupa kosztuje tyle samo co pełna.
Przyjęcie czterech grup: 4⋅420=1680 zł — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie kosztu przy cenniku ryczałtowym za grupę, z zaokrągleniem liczby grup w górę
Zadanie 40.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wypożyczenie roweru kosztuje 12 zł za pierwszą godzinę i 8 zł za każdą następną rozpoczętą godzinę. Oblicz, ile zapłaci osoba, która wypożyczyła rower na 3 godziny 20 minut. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:36 zł
Rozwiązanie
Cennik liczy rozpoczęte godziny, więc 3 godziny 20 minut to cztery rozpoczęte godziny: pierwsza i trzy następne.
Pierwsza godzina:
12
Trzy następne rozpoczęte godziny:
3⋅8=24
Razem:
12+24=36
Osoba zapłaci 36 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — ustalenie, że opłata obejmuje cztery rozpoczęte godziny. 1 p. — obliczenie opłaty (36 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie uwzględniono rozpoczętej czwartej godziny.
Typowe błędy
Pominięcie dwudziestu minut i policzenie trzech godzin: 12+2⋅8=28 zł. Cennik mówi o rozpoczętych godzinach, a czwarta godzina się rozpoczęła.
Policzenie wszystkich czterech godzin po 12 zł: 48 zł.
Policzenie wszystkich czterech godzin po 8 zł: 32 zł. Pierwsza godzina jest droższa.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie opłaty według cennika z inną ceną za pierwszą i za każdą następną jednostkę
Zadanie 41.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwa miasta są oddalone od siebie o 240 km. Z obu miast wyruszyły jednocześnie samochody jadące naprzeciw siebie: jeden ze stałą prędkością 70 km/h, drugi ze stałą prędkością 50 km/h. Po ilu godzinach się spotkają?
A.2
B.4
C.4,8
D.12
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Samochody jadą naprzeciw siebie, więc odległość między nimi maleje w tempie równym sumie prędkości.
70+50=120
Co godzinę dystans skraca się o 120 km, a cały dystans to 240 km:
240:120=2
Samochody spotkają się po 2 godzinach.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podzielenie dystansu przez różnicę prędkości: 240:20=12 — wariant D. Różnicę bierzemy, gdy jeden obiekt dogania drugi, a nie gdy jadą naprzeciw.
Policzenie średniej prędkości i podzielenie przez nią: 240:60=4 — wariant B.
Podzielenie dystansu przez prędkość jednego samochodu: 240:50=4,8 — wariant C.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie czasu spotkania dwóch obiektów jadących naprzeciw siebie
Zadanie 42.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Pieszy wyruszył ze schroniska i szedł ze stałą prędkością 5 km/h. Dwie godziny później tą samą drogą wyruszył za nim rowerzysta, jadący ze stałą prędkością 15 km/h. Oblicz, po ilu godzinach od swojego wyruszenia rowerzysta dogoni pieszego. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:Po 1 godzinie
Rozwiązanie
Rowerzysta musi nadrobić przewagę, jaką pieszy zdobył przez dwie godziny.
Przewaga pieszego w chwili wyruszenia rowerzysty:
2⋅5=10
Rowerzysta zbliża się do pieszego w tempie równym różnicy prędkości, bo obaj idą w tę samą stronę:
15−5=10
10:10=1
Rowerzysta dogoni pieszego po 1 godzinie od swojego wyruszenia.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie przewagi pieszego (10 km) i różnicy prędkości (10 km/h). 1 p. — obliczenie czasu doganiania (1 godzina). 0 p. — rozwiązanie, w którym użyto sumy prędkości.
Typowe błędy
Dodanie prędkości: 10:20=0,5 h. Suma prędkości pasuje do ruchu naprzeciw siebie, nie do doganiania.
Pominięcie dwugodzinnej przewagi i stwierdzenie, że rowerzysta dogoni pieszego natychmiast.
Podanie czasu liczonego od wyruszenia pieszego (3 godziny) — polecenie pyta o czas od wyruszenia rowerzysty.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie czasu doganiania przy znanej przewadze drogi i różnicy prędkości
Zadanie 43.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Z dwóch miast oddalonych o 300 km wyruszyły jednocześnie naprzeciw siebie dwa pociągi. Pierwszy jedzie ze stałą prędkością 60 km/h, drugi ze stałą prędkością 90 km/h. Oblicz, ile kilometrów od pierwszego miasta pociągi się spotkają. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:120 km
Rozwiązanie
Najpierw czas spotkania, bo dopiero z niego wyliczymy drogę pierwszego pociągu.
Dystans maleje w tempie równym sumie prędkości:
60+90=150
300:150=2
Pociągi jadą do spotkania 2 godziny. Pierwszy pociąg przejedzie przez ten czas:
60⋅2=120
Sprawdzenie: drugi pociąg przejedzie 90⋅2=180 km, a 120+180=300 km.
Pociągi spotkają się 120 km od pierwszego miasta.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie sumy prędkości (150 km/h). 1 p. — obliczenie czasu do spotkania (2 godziny). 1 p. — obliczenie drogi pierwszego pociągu (120 km). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono czasu do spotkania.
Typowe błędy
Podzielenie dystansu na pół i podanie 150 km. Pociągi mają różne prędkości, więc spotkają się bliżej miasta wolniejszego pociągu.
Podanie drogi drugiego pociągu (180 km). Polecenie pyta o odległość od pierwszego miasta.
Podzielenie dystansu w stosunku prędkości bez obliczenia czasu i pomylenie kolejności — wtedy wychodzi 180 km zamiast 120 km.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie miejsca spotkania dwóch obiektów jadących naprzeciw siebie
Zadanie 44.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwaj kolarze wyruszyli jednocześnie naprzeciw siebie z miejscowości oddalonych o 150 km i spotkali się po 2 godzinach. Pierwszy jechał ze stałą prędkością 35 km/h. Ile kilometrów przejechał drugi kolarz?
A.70 km
B.75 km
C.80 km
D.115 km
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Razem kolarze przejechali cały dystans, więc drogę drugiego dostaniemy, odejmując drogę pierwszego.
Droga pierwszego kolarza:
35⋅2=70
Droga drugiego:
150−70=80
Drugi kolarz przejechał 80 km.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie drogi pierwszego kolarza, czyli 70 km — wariant A.
Podzielenie dystansu na pół: 150:2=75 km — wariant B. Kolarze jechali z różnymi prędkościami, więc przejechali różne odcinki.
Odjęcie prędkości od dystansu: 150−35=115 km — wariant D. Kilometry na godzinę nie są kilometrami.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie drogi jednego z obiektów, gdy znany jest czas spotkania i prędkość drugiego
Zadanie 45.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Suma cyfr pewnej liczby dwucyfrowej jest równa 11. Cyfra dziesiątek tej liczby jest o 3 większa od cyfry jedności. Jaka to liczba?
A.47
B.65
C.74
D.83
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Niech j oznacza cyfrę jedności; wtedy cyfra dziesiątek to j+3.
j+(j+3)=11
2j=8
j=4
Cyfra jedności to 4, a cyfra dziesiątek 4+3=7, czyli liczba to 74.
Sprawdzenie: 7+4=11 oraz 7−4=3.
Szukana liczba to 74.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przestawienie cyfr i podanie 47 — wariant A. Tutaj większa ma być cyfra dziesiątek.
Spełnienie tylko warunku na sumę cyfr, na przykład 65 — wariant B. Różnica cyfr wynosi tam 1, a nie 3.
Przyjęcie różnicy 5 zamiast 3 i podanie 83 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczby dwucyfrowej z warunków na sumę i różnicę jej cyfr
Zadanie 46.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Z trzech sprawdzianów uczeń dostał 12, 15 i 18 punktów. Ile punktów musi dostać z czwartego sprawdzianu, żeby średnia z czterech sprawdzianów wyniosła 14?
A.11
B.14
C.15
D.56
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Średnia to suma wyników podzielona przez ich liczbę, więc z zadanej średniej odzyskamy sumę.
Suma czterech wyników ma być równa:
4⋅14=56
Trzy pierwsze wyniki dają:
12+15+18=45
Do 56 brakuje:
56−45=11
Uczeń musi dostać z czwartego sprawdzianu 11 punktów.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie zadanej średniej, czyli 14 — wariant B. Średnia nie jest wynikiem czwartego sprawdzianu.
Podanie średniej z trzech pierwszych wyników, czyli 15 — wariant C.
Zatrzymanie się na sumie 56 — wariant D. To suma wszystkich czterech wyników, a nie ostatniego.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie brakującego wyniku, żeby średnia z kilku wyników miała zadaną wartość
Zadanie 47.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W klasie jest 12 dziewcząt i 18 chłopców. Średni wzrost dziewcząt wynosi 160 cm, a chłopców 165 cm. Oblicz średni wzrost wszystkich uczniów tej klasy. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:163 cm
Rozwiązanie
Grup jest różnie licznych, więc nie wolno uśredniać samych średnich. Liczymy sumę wszystkich wzrostów i dzielimy przez liczbę uczniów.
Suma wzrostów dziewcząt i chłopców:
12⋅160=192018⋅165=2970
Suma wszystkich wzrostów i liczba uczniów:
1920+2970=489012+18=30
4890:30=163
Średni wzrost uczniów tej klasy wynosi 163 cm.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie sumy wzrostów wszystkich uczniów (4890 cm) i ich liczby (30). 1 p. — obliczenie średniej (163 cm). 0 p. — rozwiązanie oparte na średniej arytmetycznej obu średnich.
Typowe błędy
Policzenie średniej z dwóch średnich: (160+165):2=162,50 cm. Chłopców jest więcej, więc ich wzrost waży więcej.
Podzielenie sumy wzrostów przez 2 zamiast przez liczbę uczniów.
Błąd w mnożeniu sumy wzrostów i wynik poza przedziałem 160–165 cm. Średnia całej klasy musi leżeć między średnimi grup.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie średniej całej grupy z średnich dwóch podgrup o różnej liczebności
Zadanie 48.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Średnia liczba punktów z 8 prac klasowych wynosi 15. Po dołączeniu dwóch kolejnych prac średnia ze wszystkich dziesięciu prac wzrosła do 16. Druga z dołączonych prac miała o 4 punkty więcej niż pierwsza. Ile punktów otrzymała druga z tych prac? Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:22 punkty
Rozwiązanie
Z każdej średniej odzyskujemy sumę punktów. Różnica sum to punkty z dwóch dołączonych prac.
Suma punktów z ośmiu prac i z dziesięciu prac:
8⋅15=12010⋅16=160
Dwie dołączone prace dały razem:
160−120=40
Niech x oznacza punkty z pierwszej dołączonej pracy; druga miała x+4.
x+(x+4)=40
2x=36
x=18
Druga praca miała 18+4=22 punkty.
Inny sposób
Dwie dołączone prace dały razem 40 punktów, czyli średnio po 20. Druga ma o 4 punkty więcej niż pierwsza, więc leży 2 punkty nad średnią tych dwóch prac, a pierwsza 2 punkty pod nią. Stąd 20−2=18 i 20+2=22.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — obliczenie sum punktów (120 i 160) i punktów z dwóch dołączonych prac (40). 1 p. — zapisanie równania x+(x+4)=40 (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie punktów z drugiej pracy (22). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie wyznaczono sumy punktów z dwóch dołączonych prac.
Typowe błędy
Podanie punktów z pierwszej pracy (18) zamiast z drugiej.
Przyjęcie, że każda z dwóch prac dała 16 punktów, bo taka jest nowa średnia. Nowa średnia dotyczy wszystkich dziesięciu prac.
Odjęcie średnich: 16−15=1 i uznanie tego za sumę punktów z nowych prac.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wyniku dwóch dołączonych elementów na podstawie zmiany średniej
Zadanie 49.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Z beczki zawierającej 12 litrów soku napełniono butelki o pojemności 750 ml. Ile butelek napełniono?
A.1,6
B.9
C.12
D.16
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Pojemność butelek jest w mililitrach, a sok w litrach, więc najpierw ujednolicamy jednostki. W jednym litrze jest 1000 ml.
12⋅1000=12000
Soku jest 12000 ml. Liczba butelek to liczba porcji po 750 ml:
12000:750=16
Sprawdzenie: 16⋅750=12000.
Napełniono 16 butelek.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przyjęcie, że 750 ml to 7,5 l i podzielenie 12:7,5=1,6 — wariant A.
Pomnożenie 12 l przez 0,75 l: 12⋅0,75=9 — wariant B. Liczby porcji nie otrzymuje się przez mnożenie.
Podanie liczby litrów, czyli 12 — wariant C.
Sprawdzana umiejętność: zamiana litrów na mililitry i dzielenie objętości na porcje
Zadanie 50.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Basen ogrodowy o pojemności 3 m3 napełnia się wodą z węża, z którego płynie 15 litrów na minutę. Ile czasu zajmie napełnienie basenu? Podaj wynik w godzinach i minutach. Wiadomo, że 1 m3 to 1000 litrów. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:3 godziny 20 minut
Rozwiązanie
Przepływ jest w litrach, a pojemność w metrach sześciennych, więc najpierw zamieniamy jednostki.
3⋅1000=3000
Basen mieści 3000 litrów. Przy 15 litrach na minutę napełnianie trwa:
3000:15=200
To 200 minut. Godzina ma 60 minut, a 200=3⋅60+20.
Napełnianie basenu zajmie 3 godziny 20 minut.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zamiana pojemności na litry (3000 l) i obliczenie czasu w minutach (200 min). 1 p. — zamiana na godziny i minuty (3 h 20 min). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie zamieniono metrów sześciennych na litry.
Typowe błędy
Podzielenie 3 przez 15 bez zamiany jednostek.
Zapisanie 200 minut jako 2,00 godziny albo jako 3,20 godziny. Godzina ma sześćdziesiąt minut, a nie sto.
Zamiana 1 m3 na 100 litrów.
Sprawdzana umiejętność: zamiana metrów sześciennych na litry i obliczanie czasu napełniania przy stałym przepływie
Zadanie 51.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Pociąg o długości 250 m jedzie ze stałą prędkością 72 km/h i wjeżdża do tunelu o długości 950 m. Oblicz, ile sekund minie od chwili wjazdu czoła pociągu do tunelu do chwili wyjazdu z tunelu ostatniego wagonu. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:60 sekund
Rozwiązanie
Długości są w metrach, a prędkość w kilometrach na godzinę, więc zamieniamy prędkość na metry na sekundę.
W jednej godzinie jest 3600 sekund, a kilometr to 1000 m:
72km/h=360072000m/s=20m/s
Czoło pociągu przejedzie przez tunel, a potem pociąg musi jeszcze przejechać własną długość, żeby ostatni wagon wyjechał. Droga czoła to:
950+250=1200
Czas przejazdu:
1200:20=60
Minie 60 sekund.
Inny sposób
Prędkość 72 km/h to 72000 m w ciągu 60 minut, czyli 1200 m na minutę. Droga czoła pociągu to 1200 m, więc przejazd trwa dokładnie jedną minutę, czyli 60 sekund.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zamiana prędkości na 20 m/s. 1 p. — ustalenie drogi czoła pociągu (950+250=1200 m). 1 p. — obliczenie czasu (60 s). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie zamieniono jednostek.
Typowe błędy
Pominięcie długości pociągu: 950:20=47,5 s. Wagony też muszą wyjechać z tunelu.
Zamiana prędkości przez mnożenie: 72⋅3,6=259,2 m/s zamiast dzielenia przez 3,6.
Dzielenie metrów przez prędkość w km/h bez zamiany.
Sprawdzana umiejętność: zamiana prędkości z km/h na m/s i obliczanie czasu przejazdu z uwzględnieniem długości pociągu
Zadanie 52.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Piórnik kosztuje 18 zł. Zestaw przyborów kosztuje 4 razy więcej niż piórnik, a plecak jest o 25 zł tańszy od zestawu. Ile kosztuje plecak?
A.43 zł
B.47 zł
C.72 zł
D.97 zł
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Idziemy za kolejnością informacji: najpierw cena zestawu, potem plecaka.
Zestaw jest 4 razy droższy od piórnika:
4⋅18=72
Plecak jest o 25 zł tańszy od zestawu, więc odejmujemy:
72−25=47
Plecak kosztuje 47 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie 25 zł do ceny piórnika: 18+25=43 zł — wariant A. Różnica dotyczy zestawu, nie piórnika.
Zatrzymanie się na cenie zestawu, czyli 72 zł — wariant C.
Dodanie 25 zł do ceny zestawu zamiast odjęcia: 72+25=97 zł — wariant D. „Tańszy” oznacza odjęcie.
Sprawdzana umiejętność: przetwarzanie dwóch zależności „ile razy więcej” i „o ile mniej” w jednym rachunku
Zadanie 53.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W pierwszym zbiorniku jest 3 razy mniej wody niż w drugim. Po przelaniu 10 litrów z drugiego zbiornika do pierwszego w obu zbiornikach jest tyle samo wody. Ile litrów wody było na początku w drugim zbiorniku? Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:30 litrów
Rozwiązanie
Niech x oznacza litry w pierwszym zbiorniku; w drugim jest 3 razy więcej, czyli 3x.
Po przelaniu w pierwszym jest x+10, w drugim 3x−10, i są to ilości równe:
x+10=3x−10
20=2x
x=10
Na początku w pierwszym zbiorniku było 10 l, a w drugim 3⋅10=30 l.
Sprawdzenie: po przelaniu w obu zbiornikach jest po 20 l.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania x+10=3x−10 (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie ilości wody w drugim zbiorniku (30 l). 0 p. — rozwiązanie, w którym przelanie 10 l uwzględniono tylko w jednym zbiorniku.
Typowe błędy
Podanie ilości wody w pierwszym zbiorniku (10 l) zamiast w drugim.
Dodanie 10 l w obu zbiornikach: x+10=3x+10 — równanie z tego wychodzi x=0.
Zapisanie, że w pierwszym zbiorniku jest 3 razy więcej wody zamiast 3 razy mniej.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania z relacji „ile razy mniej” i wyrównania ilości po przelaniu
Zadanie 54.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Kurtka kosztuje 3 razy więcej niż sweter, a buty są o 40 zł droższe od swetra. Za sweter, kurtkę i buty zapłacono razem 290 zł. Oblicz, ile kosztuje kurtka. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:150 zł
Rozwiązanie
Obie relacje odnoszą się do swetra, więc jego cenę oznaczamy niewiadomą: sweter kosztuje x zł.
Wtedy kurtka kosztuje 3x zł, a buty x+40 zł.
Razem zapłacono 290 zł:
x+3x+(x+40)=290
5x+40=290
5x=250
x=50
Sweter kosztuje 50 zł, więc kurtka 3⋅50=150 zł.
Sprawdzenie: buty kosztują 90 zł, a 50+150+90=290.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie cen kurtki i butów przez cenę swetra (3x i x+40). 1 p. — zapisanie równania x+3x+(x+40)=290 (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie ceny kurtki (150 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym nie zapisano wszystkich cen jedną niewiadomą.
Typowe błędy
Podanie ceny swetra (50 zł) zamiast kurtki.
Zapisanie ceny butów jako 40x albo 3x+40. Buty są droższe od swetra, nie od kurtki.
Pominięcie ceny swetra w sumie: 3x+(x+40)=290.
Sprawdzana umiejętność: układanie równania, gdy ceny wiążą się relacjami „ile razy więcej” i „o ile więcej”
Zadanie 55.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Na parkingu stoją samochody osobowe (cztery koła) i motocykle (dwa koła). Razem jest 14 pojazdów, a wszystkich kół jest 40. Ile jest motocykli?
A.6
B.8
C.10
D.20
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Niech m oznacza liczbę motocykli; wtedy samochodów jest 14−m.
Koła samochodów to 4(14−m), a motocykli 2m:
4(14−m)+2m=40
56−2m=40
2m=16
m=8
Sprawdzenie: 6 samochodów ma 24 koła, 8 motocykli ma 16 kół, a 24+16=40.
Na parkingu jest 8 motocykli.
Inny sposób
Gdyby wszystkie 14 pojazdów były motocyklami, kół byłoby 14⋅2=28, czyli o 12 za mało. Zamiana motocykla na samochód dodaje dwa koła, więc samochodów jest 12:2=6, a motocykli 14−6=8.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie liczby samochodów, czyli 6 — wariant A. Zadanie pyta o motocykle.
Podzielenie liczby kół przez cztery: 40:4=10 — wariant C. Nie wszystkie pojazdy mają po cztery koła.
Podzielenie liczby kół przez dwa: 40:2=20 — wariant D. Nie wszystkie pojazdy mają po dwa koła.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczby pojazdów dwóch rodzajów z łącznej liczby pojazdów i łącznej liczby kół
Zadanie 56.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Dwa długopisy i trzy ołówki kosztują razem 12 zł, a cztery długopisy i jeden ołówek kosztują 14 zł. Ile kosztuje jeden długopis? Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:3 zł
Rozwiązanie
Są dwie niewiadome ceny, więc jedną wyrażamy przez drugą z prostszego zakupu. Niech d oznacza cenę długopisu, a o cenę ołówka.
Z drugiego zakupu (4d+o=14) ołówek kosztuje:
o=14−4d
Wstawiamy to do pierwszego zakupu (2d+3o=12):
2d+3(14−4d)=12
2d+42−12d=12
30=10d
d=3
Sprawdzenie: ołówek kosztuje 14−12=2 zł, a 2⋅3+3⋅2=12.
Jeden długopis kosztuje 3 zł.
Inny sposób
Pierwszy zakup pomnóż przez 2: cztery długopisy i sześć ołówków kosztują 24 zł. Drugi zakup to cztery długopisy i jeden ołówek za 14 zł. Różnica to pięć ołówków za 10 zł, czyli ołówek kosztuje 2 zł. Z drugiego zakupu 4d=14−2=12, więc d=3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyrażenie ceny ołówka przez cenę długopisu i wstawienie do drugiego równania. 1 p. — rozwiązanie równania i podanie ceny długopisu (3 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym oba zakupy zapisano jednym równaniem.
Typowe błędy
Dodanie obu zakupów i podzielenie: 26:12. Dwa zakupy różnią się składem, więc nie można ich uśredniać.
Podanie ceny ołówka (2 zł) zamiast długopisu.
Przy wstawianiu pominięcie nawiasu: 2d+3⋅14−4d=12.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie sytuacji z dwiema niewiadomymi cenami przez wyrażenie jednej ceny przez drugą
Zadanie 57.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Ola i Kuba mają razem 54 zł. Gdyby Ola dała Kubie 12 zł, Kuba miałby dwa razy więcej pieniędzy niż Ola. Ile pieniędzy ma Ola? Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:30 zł
Rozwiązanie
Niech x oznacza pieniądze Oli; wtedy Kuba ma 54−x.
Po przekazaniu 12 zł Ola ma x−12, a Kuba 54−x+12. Kuba ma wtedy dwa razy więcej:
54−x+12=2(x−12)
66−x=2x−24
90=3x
x=30
Sprawdzenie: Ola ma 30 zł, Kuba 24 zł; po przekazaniu mają 18 zł i 36 zł, a 36=2⋅18.
Ola ma 30 zł.
Inny sposób
Po przekazaniu pieniędzy suma nadal wynosi 54 zł, a Kuba ma dwa razy więcej niż Ola, czyli po przekazaniu Ola ma 54:3=18 zł, a Kuba 36 zł. Przed przekazaniem Ola miała o 12 zł więcej: 18+12=30 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie stanów obu osób po przekazaniu (x−12 oraz 54−x+12). 1 p. — zapisanie równania 54−x+12=2(x−12) (albo równoważnego). 1 p. — rozwiązanie równania i podanie kwoty Oli (30 zł). 0 p. — rozwiązanie, w którym przekazanie 12 zł uwzględniono tylko u jednej osoby.
Typowe błędy
Podanie kwoty Kuby (24 zł) zamiast Oli.
Zapisanie kwoty Kuby po przekazaniu jako 54−x−12. Kuba dostaje pieniądze, więc jego stan rośnie.
Zapisanie warunku odwrotnie: x−12=2(54−x+12).
Sprawdzana umiejętność: układanie równania z przekazania pieniędzy między dwiema osobami przy znanej sumie
Zadanie 58.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Suma cyfr pewnej liczby dwucyfrowej jest równa 12. Cyfra dziesiątek jest 3 razy większa od cyfry jedności. Jaka to liczba?
A.39
B.66
C.84
D.93
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Niech j oznacza cyfrę jedności; wtedy cyfra dziesiątek to 3j.
3j+j=12
4j=12
j=3
Cyfra jedności to 3, a dziesiątek 3⋅3=9, czyli liczba to 93.
Sprawdzenie: 9+3=12 oraz 9=3⋅3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przestawienie cyfr i podanie 39 — wariant A. Tu większa jest cyfra dziesiątek.
Spełnienie tylko warunku na sumę przy równych cyfrach: 66 — wariant B. Cyfry nie są trzykrotnością.
Przyjęcie krotności 2 zamiast 3 i podanie 84 — wariant C.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczby dwucyfrowej z sumy cyfr i krotności jednej cyfry względem drugiej
Zadanie 59.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Suma cyfr pewnej liczby dwucyfrowej jest równa 10. Gdy przestawimy cyfry tej liczby, otrzymamy liczbę o 36 większą od danej. Jaka to liczba? Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:37
Rozwiązanie
Niech d oznacza cyfrę dziesiątek, a j cyfrę jedności. Dana liczba to 10d+j, a po przestawieniu cyfr 10j+d.
Przestawiona liczba jest o 36 większa:
10j+d−(10d+j)=36
9j−9d=36
j−d=4
Razem z warunkiem d+j=10 dodajemy równania stronami:
2j=14j=7d=3
Sprawdzenie: 73−37=36.
Szukana liczba to 37.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie liczb jako 10d+j i 10j+d oraz równania opisującego różnicę 36. 1 p. — wyznaczenie cyfr (d=3, j=7) i podanie liczby (37). 0 p. — rozwiązanie, w którym liczbę zapisano jako iloczyn cyfr.
Typowe błędy
Zapisanie liczby jako d⋅j albo d+j zamiast 10d+j.
Podanie liczby po przestawieniu cyfr (73) zamiast danej.
Spełnienie tylko warunku na sumę cyfr, na przykład 64. Nie sprawdzono, o ile zmienia się liczba po przestawieniu.
Sprawdzana umiejętność: układanie równań dla liczby dwucyfrowej zapisanej jako $10d + j$ i liczby z przestawionymi cyframi
Zadanie 60.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
W pięć kolejnych dni Kasia przebiegła: 4 km, 0 km, 6 km, 5 km i 5 km. Ile kilometrów dziennie przebiegała średnio?
A.4
B.5
C.6
D.20
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Średnia to suma podzielona przez liczbę dni. Dzień, w którym Kasia nie biegała, też się liczy.
4+0+6+5+5=20
Dni było pięć:
20:5=4
Kasia przebiegała średnio 4 km dziennie.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie dnia z zerem i dzielenie przez cztery: 20:4=5 — wariant B.
Podanie największego wyniku, czyli 6 — wariant C.
Zatrzymanie się na sumie 20 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: obliczanie średniej dziennej, w której jeden z dni ma wartość zero
Zadanie 61.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Trasa biegu ma długość 3,2 km. Uczeń przebiegł już 850 m. Ile metrów jeszcze mu zostało?
A.2,35
B.235
C.2350
D.4050
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Dane są w różnych jednostkach, więc najpierw zamieniamy kilometry na metry. W jednym kilometrze jest 1000 m.
3,2⋅1000=3200
Teraz odejmujemy przebytą drogę:
3200−850=2350
Uczniowi zostało 2350 m.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie w kilometrach i niezamienienie wyniku na metry: 3,2−0,85=2,35 — wariant A.
Błędna zamiana jednostek, w której dziesiętne miejsca wypadają o rząd za nisko: 235 — wariant B.
Dodanie przebytej drogi zamiast odjęcia: 3200+850=4050 — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: zamiana kilometrów na metry i odejmowanie odległości w jednej jednostce
Zadanie 62.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dwa zeszyty i jeden długopis kosztują razem 11 zł, a jeden zeszyt i jeden długopis kosztują razem 7 zł. Ile kosztuje jeden zeszyt?
A.3 zł
B.4 zł
C.7 zł
D.11 zł
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Oba zakupy różnią się tylko jednym zeszytem, więc właśnie ten zeszyt odpowiada za różnicę w rachunku.
11−7=4
Jeden zeszyt kosztuje 4 zł.
Sprawdzenie: długopis kosztuje 7−4=3 zł, a 2⋅4+3=11.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie ceny długopisu, czyli 3 zł — wariant A.
Podanie rachunku za jeden zeszyt i długopis, czyli 7 zł — wariant C.
Podanie rachunku za dwa zeszyty i długopis, czyli 11 zł — wariant D.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie ceny jednego towaru przez odjęcie dwóch zakupów różniących się o jeden towar
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności