W tej książce: dowód, dowód nierówności, dowód podzielności, dowód niewprost, parzystość, suma kwadratów, reszty z dzielenia, reszta z dzielenia, potęgi, trójkąt równoramienny. 80 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Część podstawowa
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Suma dwóch kolejnych liczb całkowitych jest zawsze liczbą
A.parzystą
B.nieparzystą
C.podzielną przez 3
D.podzielną przez 4
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Oznaczasz liczby przez n i n+1. Ich suma to 2n+1, czyli liczba nieparzysta dla każdej całkowitej n. Pozostałe warianty zawodzą: np. dla n=1 suma 3 nie jest parzysta ani podzielna przez 4, a dla n=2 suma 5 nie jest podzielna przez 3.
Sprawdzana umiejętność: Rozstrzygnąć parzystość sumy dwóch kolejnych liczb całkowitych.
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Liczba a jest nieparzysta, a liczba b jest parzysta. Liczba a2+b jest zawsze
A.parzysta
B.podzielna przez 3
C.nieparzysta
D.podzielna przez 4
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Kwadrat liczby nieparzystej jest nieparzysty: (2k+1)2=4k2+4k+1=2(2k2+2k)+1. Dodanie liczby parzystej b nie zmienia parzystości, więc a2+b jest nieparzysta. Dla a=1, b=2 suma 3 nie jest parzysta ani podzielna przez 4, a dla a=1, b=0 suma 1 nie jest podzielna przez 3.
Sprawdzana umiejętność: Rozstrzygnąć parzystość wyrażenia zawierającego kwadrat liczby nieparzystej.
Zadanie 3.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dla każdej liczby całkowitej n liczba n2+n+1 jest
A.parzysta
B.podzielna przez 3
C.podzielna przez 4
D.nieparzysta
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Zapisujesz n2+n+1=n(n+1)+1. Iloczyn dwóch kolejnych liczb całkowitych jest parzysty (jedna z nich jest parzysta), więc po dodaniu 1 otrzymujesz liczbę nieparzystą. Przykłady przeciw pozostałym: n=0 daje 1 (nie jest parzysta, ani podzielna przez 3 i 4).
Sprawdzana umiejętność: Rozstrzygnąć parzystość wyrażenia kwadratowego zależnego od całkowitego $n$.
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Suma trzech kolejnych liczb całkowitych jest zawsze podzielna przez
A.3
B.4
C.5
D.6
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Dla liczb n−1, n, n+1 suma wynosi 3n, więc zawsze dzieli się przez 3. Pozostałe liczby nie działają: 1+2+3=6 jest podzielne przez 3, ale 2+3+4=9 nie jest podzielne przez 4, a 0+1+2=3 nie jest podzielne przez 5 ani przez 6.
Sprawdzana umiejętność: Wskazać liczbę, przez którą zawsze dzieli się suma trzech kolejnych liczb całkowitych.
Zadanie 5.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Liczba całkowita a daje przy dzieleniu przez 7 resztę 4. Podaj resztę z dzielenia liczby a2 przez 7.
Odpowiedź
Odpowiedź:2
Rozwiązanie
Zapisujesz a=7k+4. Wtedy a2=49k2+56k+16=7(7k2+8k+2)+2, więc reszta wynosi 2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć resztę z dzielenia kwadratu liczby, znając resztę tej liczby.
Zadanie 6.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że kwadrat każdej liczby całkowitej niepodzielnej przez 3 daje przy dzieleniu przez 3 resztę 1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Dla a=3k+1 oraz a=3k+2 kwadrat ma postać 3m+1.
Rozwiązanie
Liczba niepodzielna przez 3 ma postać 3k+1 lub 3k+2, gdzie k jest całkowite. Gdy a=3k+1: a2=9k2+6k+1=3(3k2+2k)+1. Gdy a=3k+2: a2=9k2+12k+4=3(3k2+4k+1)+1. W obu przypadkach reszta wynosi 1, co kończy dowód.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że kwadrat liczby niepodzielnej przez 3 daje resztę 1 z dzielenia przez 3.
Zadanie 7.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że kwadrat dowolnej liczby całkowitej daje przy dzieleniu przez 4 resztę 0 lub 1.
Każda liczba całkowita jest parzysta albo nieparzysta. Jeśli a=2k, to a2=4k2 i reszta wynosi 0. Jeśli a=2k+1, to a2=4k2+4k+1=4(k2+k)+1 i reszta wynosi 1. Zatem reszta jest równa 0 lub 1.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że kwadrat liczby całkowitej daje resztę 0 lub 1 z dzielenia przez 4.
Zadanie 8.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Liczba całkowita a daje przy dzieleniu przez 5 resztę 2, a liczba całkowita b daje przy dzieleniu przez 5 resztę 3. Wykaż, że suma a+b jest podzielna przez 5, a iloczyn ab daje przy dzieleniu przez 5 resztę 1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a+b=5(k+m+1), ab=5(5km+3k+2m+1)+1.
Rozwiązanie
Zapisujesz a=5k+2, b=5m+3, gdzie k, m są całkowite. Suma: a+b=5k+5m+5=5(k+m+1), czyli jest podzielna przez 5. Iloczyn: ab=(5k+2)(5m+3)=25km+15k+10m+6=5(5km+3k+2m+1)+1, więc reszta wynosi 1.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać własność sumy i iloczynu liczb o zadanych resztach z dzielenia przez 5.
Zadanie 9.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że suma kwadratów dwóch kolejnych liczb całkowitych jest liczbą nieparzystą, która przy dzieleniu przez 4 daje resztę 1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:n2+(n+1)2=4⋅2n(n+1)+1.
Rozwiązanie
Obliczasz n2+(n+1)2=2n2+2n+1=2n(n+1)+1. Iloczyn n(n+1) jest parzysty, więc n(n+1)=2k dla pewnej całkowitej k. Wtedy suma jest równa 4k+1: jest nieparzysta i daje resztę 1 z dzielenia przez 4.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że suma kwadratów dwóch kolejnych liczb całkowitych daje resztę 1 z dzielenia przez 4.
Zadanie 10.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej n liczba n3+11n jest podzielna przez 6.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:n3+11n=(n−1)n(n+1)+12n.
Rozwiązanie
Przekształcasz: n3+11n=(n3−n)+12n=(n−1)n(n+1)+12n. Wśród trzech kolejnych liczb n−1, n, n+1 jest co najmniej jedna parzysta i dokładnie jedna podzielna przez 3, więc ich iloczyn dzieli się przez 2 i przez 3, czyli przez 6. Liczba 12n też dzieli się przez 6. Suma liczb podzielnych przez 6 jest podzielna przez 6.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 6 wyrażenia sprowadzonego do iloczynu trzech kolejnych liczb.
Zadanie 11.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że iloczyn dwóch kolejnych liczb parzystych jest podzielny przez 8.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:2n(2n+2)=4n(n+1), a n(n+1) jest parzyste.
Rozwiązanie
Dwie kolejne liczby parzyste to 2n i 2n+2. Ich iloczyn jest równy 2n(2n+2)=4n(n+1). Iloczyn n(n+1) dwóch kolejnych liczb całkowitych jest parzysty, więc n(n+1)=2k i cały iloczyn wynosi 8k.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 8 iloczynu dwóch kolejnych liczb parzystych.
Zadanie 12.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że różnica kwadratów dwóch kolejnych liczb nieparzystych jest podzielna przez 8.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(2n+3)2−(2n+1)2=8(n+1).
Rozwiązanie
Dwie kolejne liczby nieparzyste to 2n+1 i 2n+3. Ze wzoru na różnicę kwadratów: (2n+3)2−(2n+1)2=(2n+3−2n−1)(2n+3+2n+1)=2⋅(4n+4)=8(n+1). Liczba ta jest podzielna przez 8.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 8 różnicy kwadratów kolejnych liczb nieparzystych.
Zadanie 13.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykaż, że suma pięciu kolejnych liczb całkowitych jest podzielna przez 5.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(n−2)+(n−1)+n+(n+1)+(n+2)=5n.
Rozwiązanie
Pięć kolejnych liczb całkowitych zapisujesz jako n−2, n−1, n, n+1, n+2. Po dodaniu liczby −2 i 2 oraz −1 i 1 się znoszą, więc suma jest równa 5n, a to liczba podzielna przez 5.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 5 sumy pięciu kolejnych liczb całkowitych.
Zadanie 14.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że liczba 512−510 jest podzielna przez 24.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:512−510=510⋅24.
Rozwiązanie
Wyłączasz wspólny czynnik: 512−510=510(52−1)=510⋅24. Liczba jest wielokrotnością 24.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność różnicy potęg przez wyłączenie wspólnego czynnika.
Zadanie 15.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że liczba 610+69 jest podzielna przez 7.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:69(6+1)=7⋅69.
Rozwiązanie
Wyłączasz mniejszą potęgę: 610+69=69(6+1)=69⋅7. Liczba jest wielokrotnością 7.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność sumy dwóch kolejnych potęg przez 7 przez wyłączenie wspólnego czynnika.
Zadanie 16.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że liczba 715+714−713 jest podzielna przez 11.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:713(49+7−1)=55⋅713.
Rozwiązanie
Wyłączasz 713: 715+714−713=713(72+7−1)=713⋅55. Ponieważ 55=5⋅11, liczba jest podzielna przez 11.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność wyrażenia z trzema potęgami o tej samej podstawie przez 11.
Zadanie 17.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność a2+b2≥2ab.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a2+b2−2ab=(a−b)2≥0.
Rozwiązanie
Obliczasz różnicę obu stron: a2+b2−2ab=(a−b)2. Kwadrat liczby rzeczywistej jest nieujemny, więc a2+b2−2ab≥0, czyli a2+b2≥2ab. Równość zachodzi tylko dla a=b.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność $a^2+b^2\geq2ab$ przez przekształcenie do kwadratu różnicy.
Zadanie 18.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność a2+b2+5≥4a+2b.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a2+b2+5−4a−2b=(a−2)2+(b−1)2≥0.
Rozwiązanie
Przenosisz wszystko na lewą stronę: a2+b2+5−4a−2b=(a2−4a+4)+(b2−2b+1)=(a−2)2+(b−1)2. Suma dwóch kwadratów jest nieujemna, więc nierówność jest prawdziwa. Równość zachodzi dla a=2, b=1.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność z dwiema zmiennymi przez zapis jako suma dwóch kwadratów.
Zadanie 19.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność 4a2+b2≥4ab.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:4a2+b2−4ab=(2a−b)2≥0.
Rozwiązanie
Obliczasz 4a2+b2−4ab=(2a)2−2⋅2a⋅b+b2=(2a−b)2. Kwadrat jest nieujemny, więc 4a2+b2≥4ab.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność ze współczynnikami, rozpoznając kwadrat różnicy $2a-b$.
Zadanie 20.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b, c prawdziwa jest nierówność a2+b2+c2≥ab+bc+ca.
Mnożysz różnicę stron przez 2: 2(a2+b2+c2)−2ab−2bc−2ca=(a2−2ab+b2)+(b2−2bc+c2)+(c2−2ca+a2)=(a−b)2+(b−c)2+(c−a)2≥0. Zatem a2+b2+c2−ab−bc−ca≥0, co kończy dowód.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność z trzema zmiennymi, mnożąc przez 2 i grupując w kwadraty różnic.
Zadanie 21.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej x prawdziwa jest nierówność x2−6x+10>0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x2−6x+10=(x−3)2+1>0.
Rozwiązanie
Zapisujesz x2−6x+10=(x2−6x+9)+1=(x−3)2+1. Ponieważ (x−3)2≥0, to (x−3)2+1≥1>0 dla każdego x.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać dodatniość trójmianu kwadratowego przez wyodrębnienie kwadratu.
Zadanie 22.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej a prawdziwa jest nierówność a2+a+1>0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a2+a+1=(a+21)2+43>0.
Rozwiązanie
Uzupełniasz do kwadratu: a2+a+1=(a2+a+41)+43=(a+21)2+43. Pierwszy składnik jest nieujemny, a drugi dodatni, więc suma jest dodatnia.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać dodatniość trójmianu z ułamkowym wyrazem po wyodrębnieniu kwadratu.
Zadanie 23.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych x i y prawdziwa jest nierówność x2+y2−2x+4y+5≥0. Podaj, dla jakich x i y zachodzi w niej równość.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Równość tylko dla x=1, y=−2.
Rozwiązanie
Grupujesz wyrazy: x2−2x+y2+4y+5=(x2−2x+1)+(y2+4y+4)=(x−1)2+(y+2)2. Suma kwadratów jest nieujemna. Równa zeru jest wtedy i tylko wtedy, gdy oba kwadraty są zerami, czyli x=1 oraz y=−2.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać nieujemność wyrażenia z dwiema zmiennymi i podać, kiedy zachodzi równość.
Zadanie 24.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Różnica między średnią arytmetyczną a średnią geometryczną liczb 4 i 9 jest równa
A.0
B.21
C.1
D.25
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Średnia arytmetyczna to 24+9=213, średnia geometryczna to 4⋅9=6. Różnica wynosi 213−6=21. Zgodnie z nierównością między średnimi wynik jest nieujemny.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć różnicę średniej arytmetycznej i geometrycznej dwóch liczb.
Zadanie 25.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że dla dowolnych liczb dodatnich a i b prawdziwa jest nierówność 2a+b≥ab.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:2a+b−ab=2(a−b)2≥0.
Rozwiązanie
Dla a,b>0 liczby a i b istnieją, więc 2a+b−ab=2a−2ab+b=2(a−b)2≥0. Stąd 2a+b≥ab, a równość zachodzi dla a=b.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność między średnią arytmetyczną a geometryczną dwóch liczb dodatnich.
Zadanie 26.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb dodatnich a i b prawdziwa jest nierówność (a+b)(ab+1)≥4ab.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Z a+b≥2ab i ab+1≥2ab po pomnożeniu wynika teza.
Rozwiązanie
Dla liczb dodatnich x, y jest x+y≥2xy. Dla x=a, y=b: a+b≥2ab. Dla x=ab, y=1: ab+1≥2ab. Obie strony obu nierówności są dodatnie, więc po pomnożeniu: (a+b)(ab+1)≥2ab⋅2ab=4ab.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność z iloczynem dwóch czynników, mnożąc dwie nierówności między średnimi.
Zadanie 27.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że dla dowolnych liczb dodatnich a i b prawdziwa jest nierówność ba+ab≥2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:ba+ab−2=ab(a−b)2≥0.
Rozwiązanie
Sprowadzasz różnicę do wspólnego mianownika: ba+ab−2=aba2+b2−2ab=ab(a−b)2. Licznik jest nieujemny, a mianownik dodatni, więc ułamek jest nieujemny. Stąd ba+ab≥2.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić, że suma ułamka dodatniego i jego odwrotności jest co najmniej 2.
Zadanie 28.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb dodatnich a i b prawdziwa jest nierówność 2a2+b2≥2a+b.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Po podniesieniu do kwadratu: 2a2+2b2≥(a+b)2⟺(a−b)2≥0.
Rozwiązanie
Obie strony są dodatnie, więc nierówność jest równoważna swojej wersji z podniesionymi do kwadratu stronami: 2a2+b2≥4(a+b)2. Mnożysz przez 4: 2a2+2b2≥a2+2ab+b2, czyli a2−2ab+b2≥0, czyli (a−b)2≥0. Ostatnia nierówność jest prawdziwa, więc prawdziwa jest też wyjściowa.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność między średnią kwadratową a arytmetyczną przez podniesienie stron do kwadratu.
Zadanie 29.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Liczby dodatnie a i b spełniają warunek a+b=1. Wykaż, że ab≤41.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(a+b)2−4ab=(a−b)2≥0, a (a+b)2=1.
Rozwiązanie
Ponieważ (a−b)2≥0, to a2+2ab+b2≥4ab, czyli (a+b)2≥4ab. Dla a+b=1 otrzymujesz 1≥4ab, a stąd ab≤41.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że iloczyn dwóch liczb dodatnich o sumie 1 nie przekracza 1/4.
Zadanie 30.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Liczby dodatnie a i b spełniają warunek ab=1. Wykaż, że a+b≥2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Z (a−b)2≥0 wynika a+b≥2ab=2.
Rozwiązanie
Z nierówności (a−b)2≥0 wynika a+b≥2ab. Dla ab=1 jest ab=1, więc a+b≥2.
Inny sposób
Z warunku b=a1, więc a+b=a+a1, a a+a1−2=a(a−1)2≥0.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że suma dwóch liczb dodatnich o iloczynie 1 jest co najmniej 2.
Zadanie 31.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dla każdych liczb rzeczywistych a i b prawdziwa jest nierówność
A.a2+b2≤2ab
B.a2−b2≥0
C.a2+b2≥−2ab
D.(a−b)2≥4ab
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Nierówność w wariancie C jest równoważna a2+2ab+b2≥0, czyli (a+b)2≥0, co zawsze zachodzi. Pozostałe fałszywe: A zawodzi dla a=1, b=0 (1≤0); B dla a=0, b=1 (−1≥0); D dla a=b=1 (0≥4).
Sprawdzana umiejętność: Wskazać nierówność prawdziwą dla wszystkich liczb rzeczywistych.
Zadanie 32.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkącie ABC kąt przy wierzchołku C ma miarę 70∘. Dwusieczne kątów A i B przecinają się w punkcie I. Kąt AIB ma miarę
A.110∘
B.125∘
C.140∘
D.145∘
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Kąty α i β trójkąta spełniają α+β=180∘−70∘=110∘. W trójkącie AIB kąty przy A i B mają miary 2α i 2β, razem 55∘. Stąd ∠AIB=180∘−55∘=125∘.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć kąt między dwusiecznymi dwóch kątów trójkąta, znając trzeci kąt.
Zadanie 33.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykaż, że miara kąta zewnętrznego trójkąta jest równa sumie miar dwóch kątów wewnętrznych tego trójkąta, które nie są do niego przyległe.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Kąt zewnętrzny przy C ma miarę 180∘−γ=α+β.
Rozwiązanie
Niech kąty trójkąta ABC mają miary α, β, γ. Kąt zewnętrzny przy wierzchołku C jest przyległy do kąta γ, więc jego miara wynosi 180∘−γ. Ponieważ α+β+γ=180∘, jest 180∘−γ=α+β. To jest suma kątów przy wierzchołkach A i B, które nie są przyległe do rozważanego kąta zewnętrznego.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić twierdzenie o kącie zewnętrznym trójkąta.
Zadanie 34.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Wykaż, że suma miar kątów wewnętrznych dowolnego czworokąta wypukłego jest równa 360∘.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przekątna dzieli czworokąt na dwa trójkąty: 2⋅180∘=360∘.
Rozwiązanie
Narysuj przekątną AC czworokąta wypukłego ABCD. Dzieli ona kąty przy wierzchołkach A i C na dwie części, a kąty przy B i D należą po jednym do trójkątów ABC i ACD. Suma kątów czworokąta jest więc sumą kątów obu trójkątów: 180∘+180∘=360∘.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić, że suma kątów wewnętrznych czworokąta wypukłego wynosi 360°.
Zadanie 35.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W trójkącie ABC dwusieczne kątów przy wierzchołkach A i B przecinają się w punkcie I. Wykaż, że ∠AIB=90∘+21∠ACB.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:∠AIB=180∘−2α+β=90∘+2γ.
Rozwiązanie
Oznacz kąty trójkąta przez α, β, γ. W trójkącie AIB kąty przy A i B mają miary 2α i 2β, więc ∠AIB=180∘−2α+β. Ponieważ α+β=180∘−γ, otrzymujesz ∠AIB=180∘−2180∘−γ=90∘+2γ.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że kąt między dwusiecznymi dwóch kątów trójkąta wynosi 90° plus połowa trzeciego kąta.
Zadanie 36.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkącie ABC jest AC=BC. Dwusieczna kąta ACB przecina bok AB w punkcie D. Wykaż, że D jest środkiem odcinka AB oraz że CD⊥AB.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Trójkąty ACD i BCD są przystające (cecha bkb).
Rozwiązanie
Trójkąty ACD i BCD mają: AC=BC (z założenia), ∠ACD=∠BCD (bo CD jest dwusieczną) oraz wspólny bok CD. Są więc przystające (bok-kąt-bok). Stąd AD=BD, czyli D jest środkiem AB, oraz ∠ADC=∠BDC. Te kąty są przyległe, więc ich suma wynosi 180∘, a każdy z nich 90∘. Zatem CD⊥AB.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że dwusieczna kąta przy wierzchołku trójkąta równoramiennego jest jego wysokością i środkową.
Zadanie 37.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W trójkącie ABC jest AC=BC. Punkt D jest spodkiem wysokości poprowadzonej z wierzchołka A na bok BC, a punkt E spodkiem wysokości poprowadzonej z B na bok AC. Wykaż, że AD=BE.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Trójkąty ABD i BAE są przystające (cecha kkb).
Rozwiązanie
Trójkąt jest równoramienny, więc ∠ABC=∠BAC. Trójkąty prostokątne ABD i BAE mają wspólną przeciwprostokątną AB oraz ∠ABD=∠ABC=∠BAC=∠BAE. Są więc przystające (kąt-kąt-bok), a odpowiadające sobie przyprostokątne AD i BE mają równe długości.
Inny sposób
Pole trójkąta ABC jest równe 21⋅BC⋅AD oraz 21⋅AC⋅BE. Ponieważ BC=AC, otrzymujesz AD=BE.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że wysokości opuszczone na ramiona trójkąta równoramiennego mają równe długości.
Zadanie 38.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych a, b i przeciwprostokątnej c poprowadzono wysokość h na przeciwprostokątną. Wykaż, że h=cab.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:21ab=21ch, więc h=cab.
Rozwiązanie
Pole trójkąta prostokątnego możesz obliczyć na dwa sposoby: jako połowę iloczynu przyprostokątnych, P=21ab, oraz jako połowę iloczynu przeciwprostokątnej i opuszczonej na nią wysokości, P=21ch. Zatem 21ab=21ch, a stąd h=cab.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać wzór na wysokość opuszczoną na przeciwprostokątną przez dwa wzory na pole.
Zadanie 39.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Wykaż, że pole kwadratu, którego bokiem jest przekątna danego kwadratu, jest dwa razy większe od pola danego kwadratu.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Przekątna ma długość a2, pole nowego kwadratu to 2a2.
Rozwiązanie
Niech dany kwadrat ma bok a, a więc pole a2. Z twierdzenia Pitagorasa jego przekątna ma długość d=a2+a2=a2. Pole kwadratu o boku d wynosi d2=2a2, czyli jest dwa razy większe od a2.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że kwadrat zbudowany na przekątnej kwadratu ma dwa razy większe pole.
Zadanie 40.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Punkt P leży wewnątrz trójkąta równobocznego o boku a i wysokości h. Wykaż, że suma odległości punktu P od trzech boków tego trójkąta jest równa h.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:21a(d1+d2+d3)=21ah.
Rozwiązanie
Niech d1, d2, d3 będą odległościami punktu P od boków. Odcinki łączące P z wierzchołkami dzielą trójkąt na trzy trójkąty o podstawie a i wysokościach d1, d2, d3. Suma ich pól jest równa polu całego trójkąta: 21ad1+21ad2+21ad3=21ah. Dzieląc przez 21a, otrzymujesz d1+d2+d3=h.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że suma odległości punktu wewnątrz trójkąta równobocznego od jego boków jest stała.
Zadanie 41.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W trójkącie prostokątnym o przyprostokątnych a, b i przeciwprostokątnej c promień okręgu wpisanego wynosi r. Wykaż, że r=2a+b−c.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:c=(a−r)+(b−r), więc r=2a+b−c.
Rozwiązanie
Niech okrąg wpisany ma środek O i dotyka przyprostokątnych w punktach P i Q, a przeciwprostokątnej w punkcie R; kąt prosty jest przy wierzchołku C. Czworokąt CPOQ ma trzy kąty proste i dwa boki równe r, więc jest kwadratem: CP=CQ=r. Odcinki stycznych poprowadzonych z jednego punktu są równe, więc BR=BP=a−r oraz AR=AQ=b−r. Zatem c=AR+BR=(b−r)+(a−r)=a+b−2r, a stąd r=2a+b−c.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać wzór na promień okręgu wpisanego w trójkąt prostokątny przez odcinki stycznych.
Zadanie 42.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
W trójkącie ABC punkty M i N są środkami boków AC i BC. Wykaż, że MN∥AB oraz MN=21AB.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Trójkąty CMN i CAB są podobne w skali 21 (cecha bkb).
Rozwiązanie
W trójkątach CMN i CAB kąt przy wierzchołku C jest wspólny oraz CACM=CBCN=21. Na mocy cechy bok-kąt-bok trójkąty są podobne w skali 21. Stąd MN=21AB oraz ∠CMN=∠CAB; to kąty odpowiadające przy prostych MN i AB oraz siecznej AC, więc MN∥AB.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić, że odcinek łączący środki dwóch boków trójkąta jest równoległy do trzeciego i dwa razy krótszy.
Zadanie 43.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Punkty K, L, M są środkami boków BC, CA, AB trójkąta ABC. Wykaż, że pole trójkąta KLM jest równe 41 pola trójkąta ABC.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Trójkąt KLM jest podobny do ABC w skali 21.
Rozwiązanie
Odcinki KL, LM, MK łączą środki boków trójkąta ABC, więc mają długości 21AB, 21BC, 21CA. Trójkąty KLM i ABC mają więc odpowiednie boki proporcjonalne i są podobne w skali 21. Stosunek pól figur podobnych jest kwadratem skali, więc PKLM=(21)2PABC=41PABC.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że trójkąt utworzony ze środków boków ma pole równe jednej czwartej pola trójkąta.
Zadanie 44.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W trapezie ABCD podstawy AB i CD są równoległe, a przekątne przecinają się w punkcie O. Wykaż, że OCAO=CDAB.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Trójkąty AOB i COD są podobne (cecha kk).
Rozwiązanie
Proste AB i CD są równoległe, więc ∠OAB=∠OCD i ∠OBA=∠ODC (kąty naprzemianległe przy siecznych AC i BD). Trójkąty AOB i COD są podobne (cecha kąt-kąt), przy czym bokowi AB odpowiada CD, a bokowi AO odpowiada CO. Stąd OCAO=CDAB.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać proporcję odcinków przekątnych trapezu przez podobieństwo trójkątów.
Zadanie 45.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Odcinek AB jest średnicą okręgu o środku O, a punkt C leży na tym okręgu i jest różny od A i B. Wykaż, że ∠ACB=90∘.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Trójkąty AOC i BOC są równoramienne, więc ∠ACB=α+β=90∘.
Rozwiązanie
Odcinki OA, OB, OC są promieniami, więc trójkąty AOC i BOC są równoramienne. Niech ∠OAC=∠OCA=α oraz ∠OBC=∠OCB=β. Suma kątów trójkąta ABC wynosi α+β+(α+β)=180∘, czyli α+β=90∘. Kąt ACB ma miarę ∠OCA+∠OCB=α+β=90∘.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić, że kąt wpisany oparty na średnicy jest prosty.
Zadanie 46.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnie
Z punktu P leżącego na zewnątrz okręgu o środku O i promieniu r poprowadzono dwie styczne do okręgu w punktach A i B. Wykaż, że PA=PB.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:PA2=OP2−r2=PB2.
Rozwiązanie
Styczna jest prostopadła do promienia poprowadzonego do punktu styczności, więc trójkąty OAP i OBP są prostokątne (kąty proste przy A i B). Z twierdzenia Pitagorasa PA2=OP2−OA2=OP2−r2 oraz PB2=OP2−OB2=OP2−r2. Zatem PA2=PB2, a ponieważ długości są dodatnie, PA=PB.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić, że odcinki stycznych poprowadzonych z jednego punktu do okręgu są równe.
Część rozszerzona
Zadanie 47.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykaż, że liczba 6 jest niewymierna.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Założenie 6=qp w postaci nieskracalnej prowadzi do parzystości obu liczb p i q.
Rozwiązanie
Załóżmy niewprost, że 6=qp, gdzie p, q są dodatnimi liczbami całkowitymi względnie pierwszymi. Wtedy p2=6q2, więc p2 jest parzysta, a zatem parzysta jest też p. Niech p=2k. Wtedy 4k2=6q2, czyli 2k2=3q2. Lewa strona jest parzysta, więc 3q2 jest parzysta, a stąd q2, a więc i q, jest parzysta. Liczby p i q są parzyste, co przeczy ich względnej pierwszości. Zatem 6 jest niewymierna.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać niewymierność pierwiastka z 6 metodą niewprost i parzystości.
Zadanie 48.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że liczba 32 jest niewymierna.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Założenie 32=qp w postaci nieskracalnej prowadzi do parzystości obu liczb p i q.
Rozwiązanie
Załóżmy niewprost, że 32=qp, gdzie p, q są dodatnimi liczbami całkowitymi względnie pierwszymi. Wtedy p3=2q3, więc p3 jest parzysta, a zatem parzysta jest też p (sześcian liczby nieparzystej jest nieparzysty). Niech p=2k. Wtedy 8k3=2q3, czyli q3=4k3 jest parzysta, więc q jest parzysta. Liczby p i q są parzyste, co przeczy ich względnej pierwszości. Zatem 32 jest niewymierna.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać niewymierność pierwiastka trzeciego stopnia z 2 metodą niewprost i parzystości.
Zadanie 49.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Liczba q jest wymierna i różna od zera, a liczba w jest niewymierna. Wykaż, że liczby q+w oraz q⋅w są niewymierne.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Założenie wymierności jednej z nich daje wymierność w, sprzeczność.
Rozwiązanie
Załóżmy niewprost, że q+w=s jest wymierna. Wtedy w=s−q jest różnicą liczb wymiernych, więc jest wymierna, wbrew założeniu. Załóżmy teraz, że qw=t jest wymierna. Ponieważ q=0, jest w=qt, czyli iloraz liczb wymiernych, a to liczba wymierna. To znowu sprzeczność. Obie liczby są więc niewymierne.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać niewymierność iloczynu i sumy liczby wymiernej i niewymiernej.
Zadanie 50.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Liczby wymierne a i b spełniają warunek a<b. Wykaż, że istnieje liczba niewymierna x taka, że a<x<b. Możesz korzystać z faktu, że 2 jest niewymierna.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Liczba x=a+2b−a jest niewymierna i leży między a i b.
Rozwiązanie
Niech x=a+2b−a=a+2b−a2. Liczba 2b−a jest wymierna i różna od zera, więc iloczyn 2b−a2 jest niewymierny (iloczyn niezerowej liczby wymiernej i niewymiernej jest niewymierny), a suma liczby wymiernej a i niewymiernej też jest niewymierna. Zatem x jest niewymierna. Ponieważ 2>1 i b−a>0, jest 0<2b−a<b−a, więc a<x<a+(b−a)=b.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać istnienie liczby niewymiernej między dwiema różnymi liczbami wymiernymi.
Zadanie 51.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej n liczba n7−n jest podzielna przez 42.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:n7−n=(n−1)n(n+1)(n4+n2+1) dzieli się przez 2, 3 i 7.
Rozwiązanie
Rozkładasz: n7−n=n(n6−1)=n(n2−1)(n4+n2+1)=(n−1)n(n+1)(n4+n2+1). Wśród trzech kolejnych liczb n−1, n, n+1 jest liczba parzysta i liczba podzielna przez 3, więc iloczyn dzieli się przez 2 i przez 3. Podzielność przez 7: jeśli n daje resztę 0, 1 lub 6 z dzielenia przez 7, to 7 dzieli n, n−1 lub n+1. Jeśli reszta wynosi 2 lub 5, to n2≡4, więc n4+n2+1≡16+4+1=21≡0(mod7). Jeśli reszta wynosi 3 lub 4, to n2≡9≡2, więc n4+n2+1≡4+2+1=7≡0(mod7). W każdym przypadku liczba dzieli się przez 7. Liczby 2, 3, 7 są parami względnie pierwsze, więc liczba dzieli się przez 2⋅3⋅7=42.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 42 wyrażenia $n^7-n$ przez rozkład i analizę reszt modulo 7.
Zadanie 52.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej n suma n3+(n+1)3+(n+2)3 jest podzielna przez 9.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Suma jest równa 3n3+9n2+15n+9=9(n2+1)+3n(n2−1)+18n.
Rozwiązanie
Rozwijasz: n3+(n3+3n2+3n+1)+(n3+6n2+12n+8)=3n3+9n2+15n+9. Zapisujesz 3n3+15n=3(n3−n)+18n=3(n−1)n(n+1)+18n. Iloczyn (n−1)n(n+1) dzieli się przez 3, więc 3(n−1)n(n+1) dzieli się przez 9. Liczby 18n i 9n2+9 też dzielą się przez 9. Cała suma jest podzielna przez 9.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 9 sumy sześcianów trzech kolejnych liczb całkowitych.
Zadanie 53.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykaż, że dla każdej liczby naturalnej n≥1 liczba 4n+15n−1 jest podzielna przez 9.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:4n−1=3S, gdzie S=1+4+…+4n−1≡n(mod3); wtedy 4n+15n−1=3(S+5n) i S+5n≡6n≡0(mod3).
Rozwiązanie
Ze wzoru an−1=(a−1)(1+a+…+an−1) dla a=4 otrzymujesz 4n−1=3S, gdzie S=1+4+42+…+4n−1. Każdy z n składników sumy S daje przy dzieleniu przez 3 resztę 1 (bo 4k=(3+1)k daje resztę 1), więc S=3m+n dla pewnej całkowitej m. Wtedy 4n+15n−1=3S+15n=3(3m+n)+15n=9m+18n=9(m+2n). Liczba jest podzielna przez 9.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 9 wyrażenia $4^n+15n-1$ przez sumę ciągu geometrycznego i reszty modulo 3.
Zadanie 54.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że iloczyn czterech kolejnych liczb całkowitych jest podzielny przez 24.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Wśród czterech kolejnych liczb są dwie parzyste, w tym jedna podzielna przez 4, oraz liczba podzielna przez 3.
Rozwiązanie
Wśród czterech kolejnych liczb całkowitych dokładnie dwie są parzyste, a jedna z nich dzieli się przez 4 (parzyste liczby kolejno różnią się o 2, więc jedna z nich jest postaci 4k, druga 4k±2). Iloczyn tych dwóch liczb dzieli się więc przez 4⋅2=8. Wśród czterech kolejnych liczb jest co najmniej jedna podzielna przez 3. Liczby 8 i 3 są względnie pierwsze, więc iloczyn dzieli się przez 8⋅3=24.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 24 iloczynu czterech kolejnych liczb całkowitych.
Zadanie 55.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla każdej liczby całkowitej n liczba n(n+1)(n+2)(n+3)+1 jest kwadratem liczby całkowitej.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:n(n+1)(n+2)(n+3)+1=(n2+3n+1)2.
Rozwiązanie
Grupujesz czynniki: n(n+3)=n2+3n oraz (n+1)(n+2)=n2+3n+2. Podstawiasz t=n2+3n. Wtedy n(n+1)(n+2)(n+3)+1=t(t+2)+1=t2+2t+1=(t+1)2=(n2+3n+1)2. Liczba n2+3n+1 jest całkowita, więc wyrażenie jest kwadratem liczby całkowitej.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że iloczyn czterech kolejnych liczb całkowitych zwiększony o 1 jest kwadratem liczby całkowitej.
Zadanie 56.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że równanie x2−5y2=2 nie ma rozwiązań w liczbach całkowitych.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Lewa strona daje resztę 0, 1 lub 4 modulo 5, a prawa resztę 2.
Rozwiązanie
Równanie można zapisać jako x2=5y2+2. Prawa strona daje przy dzieleniu przez 5 resztę 2. Kwadrat liczby całkowitej daje resztę 0, 1 lub 4: dla x=5k+r jest x2≡r2, a r=0,1,2,3,4 daje kolejno 0,1,4,9,16, czyli reszty 0,1,4,4,1. Reszta 2 nie występuje, więc równanie nie ma rozwiązań całkowitych.
Zadanie 57.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że żadna liczba całkowita postaci 4k+3 nie jest sumą kwadratów dwóch liczb całkowitych.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Suma dwóch kwadratów daje resztę 0, 1 lub 2 modulo 4.
Rozwiązanie
Kwadrat liczby całkowitej daje przy dzieleniu przez 4 resztę 0 (dla liczby parzystej: (2m)2=4m2) lub 1 (dla nieparzystej: (2m+1)2=4(m2+m)+1). Suma dwóch kwadratów daje więc resztę 0+0=0, 0+1=1 lub 1+1=2. Reszta 3 nie występuje, więc liczba postaci 4k+3 nie jest sumą dwóch kwadratów.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że liczba postaci 4k+3 nie jest sumą dwóch kwadratów liczb całkowitych.
Zadanie 58.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykaż, że równanie x3+y3+z3=4 nie ma rozwiązań w liczbach całkowitych.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Sześcian daje resztę 0, 1 lub 8 modulo 9, a suma trzech takich reszt nigdy nie daje reszty 4.
Rozwiązanie
Sześcian liczby całkowitej daje przy dzieleniu przez 9 resztę 0, 1 lub 8: liczba n=3k daje 27k3≡0, liczba n=3k+1 daje (3k+1)3=27k3+27k2+9k+1≡1, liczba n=3k+2 daje (3k+2)3=27k3+54k2+36k+8≡8. Sumy trzech reszt ze zbioru {0,1,8} to: 0+0+0=0, 0+0+1=1, 0+0+8=8, 0+1+1=2, 0+1+8=9≡0, 0+8+8=16≡7, 1+1+1=3, 1+1+8=10≡1, 1+8+8=17≡8, 8+8+8=24≡6. Wśród reszt 0,1,2,3,6,7,8 nie ma 4, a liczba 4 daje resztę 4. Zatem równanie nie ma rozwiązań całkowitych.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać brak rozwiązań równania z sześcianami, badając reszty modulo 9.
Zadanie 59.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że suma kwadratów trzech kolejnych liczb całkowitych nie jest kwadratem żadnej liczby całkowitej.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Suma jest równa 3n2+2 i daje resztę 2 modulo 3, a kwadraty dają resztę 0 lub 1.
Rozwiązanie
Obliczasz (n−1)2+n2+(n+1)2=3n2+2. Ta liczba daje przy dzieleniu przez 3 resztę 2. Kwadrat liczby całkowitej daje resztę 0 (gdy liczba dzieli się przez 3) lub 1 (gdy się nie dzieli, bo (3k±1)2=9k2±6k+1). Reszta 2 jest niemożliwa, więc suma nie jest kwadratem.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że suma kwadratów trzech kolejnych liczb całkowitych nie jest kwadratem liczby całkowitej.
Zadanie 60.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Liczby całkowite a, b, c spełniają równość a2+b2=c2. Wykaż, że przynajmniej jedna z liczb a, b jest podzielna przez 3.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Gdyby 3∤a i 3∤b, to c2≡2(mod3), co jest niemożliwe.
Rozwiązanie
Załóżmy niewprost, że żadna z liczb a, b nie jest podzielna przez 3. Kwadrat liczby niepodzielnej przez 3 daje resztę 1 (bo (3k±1)2=9k2±6k+1), więc a2+b2 daje resztę 1+1=2. Kwadrat c2 daje jednak resztę 0 lub 1. Równość a2+b2=c2 byłaby więc niemożliwa. Zatem co najmniej jedna z liczb a, b dzieli się przez 3.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać podzielność przez 3 jednej z przyprostokątnych w trójkącie pitagorejskim, badając reszty kwadratów.
Zadanie 61.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że liczba 1+21+2+31+…+99+1001 jest całkowita.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Suma jest równa 100−1=9.
Rozwiązanie
Dla każdego k≥1 usuwasz niewymierność z mianownika: k+k+11=(k+1)−kk+1−k=k+1−k. Suma staje się teleskopowa: (2−1)+(3−2)+…+(100−99)=100−1=9, a to liczba całkowita.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że suma ułamków z pierwiastkami jest całkowita, usuwając niewymierność z mianowników.
Zadanie 62.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykaż, że 1⋅31+3⋅51+5⋅71+…+99⋅1011<21.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Suma jest równa 21(1−1011)=10150<21.
Rozwiązanie
Dla każdej nieparzystej liczby k jest k(k+2)1=21(k1−k+21). Suma jest więc teleskopowa: 21[(1−31)+(31−51)+…+(991−1011)]=21(1−1011)=10150<21.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać oszacowanie sumy ułamków o mianownikach z kolejnych liczb nieparzystych, rozkładając każdy ułamek na różnicę.
Zadanie 63.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że liczba 4+23−4−23 jest całkowita.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:4±23=(3±1)2, więc wynik to (3+1)−(3−1)=2.
Rozwiązanie
Zauważasz, że 4+23=3+23+1=(3+1)2 oraz 4−23=(3−1)2. Ponieważ 3+1>0 i 3−1>0, pierwiastki wynoszą 3+1 oraz 3−1. Różnica to (3+1)−(3−1)=2, liczba całkowita.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że różnica dwóch zagnieżdżonych pierwiastków jest liczbą całkowitą, zapisując wyrażenia podpierwiastkowe jako kwadraty.
Zadanie 64.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b, c prawdziwa jest nierówność a4+b4+c4≥a2b2+b2c2+c2a2.
Mnożysz różnicę stron przez 2: 2a4+2b4+2c4−2a2b2−2b2c2−2c2a2=(a4−2a2b2+b4)+(b4−2b2c2+c4)+(c4−2c2a2+a4)=(a2−b2)2+(b2−c2)2+(c2−a2)2≥0. Zatem a4+b4+c4−a2b2−b2c2−c2a2≥0.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność między sumą czwartych potęg a sumą iloczynów kwadratów, stosując $x^2+y^2\geq2xy$ do kwadratów.
Zadanie 65.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb dodatnich a, b, c prawdziwa jest nierówność (a+b+c)(a1+b1+c1)≥9.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Iloczyn jest równy 3+(ba+ab)+(cb+bc)+(ac+ca)≥3+6.
Rozwiązanie
Mnożąc, otrzymujesz (a+b+c)(a1+b1+c1)=3+ba+ab+cb+bc+ac+ca. Dla dodatnich x, y jest yx+xy−2=xy(x−y)2≥0. Każda z trzech par daje więc co najmniej 2, a cała suma co najmniej 3+3⋅2=9.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność $(a+b+c)(1/a+1/b+1/c)\geq9$ przez rozbicie na pary $x/y+y/x$.
Zadanie 66.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb rzeczywistych a, b, c prawdziwa jest nierówność (a+b+c)2≤3(a2+b2+c2).
Obliczasz różnicę: 3(a2+b2+c2)−(a+b+c)2=2a2+2b2+2c2−2ab−2bc−2ca=(a−b)2+(b−c)2+(c−a)2≥0. Zatem (a+b+c)2≤3(a2+b2+c2), a równość zachodzi tylko dla a=b=c.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność między kwadratem sumy a sumą kwadratów trzech liczb rzeczywistych.
Zadanie 67.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykaż, że dla dowolnych liczb dodatnich a i b prawdziwa jest nierówność a+b2ab≤ab.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Z a+b≥2ab wynika a+b2ab≤2ab2ab=ab.
Rozwiązanie
Dla liczb dodatnich a+b≥2ab>0. Dzielenie dodatniej liczby 2ab przez większy mianownik daje mniejszy wynik: a+b2ab≤2ab2ab=abab=ab.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić, że średnia harmoniczna dwóch liczb dodatnich nie przekracza ich średniej geometrycznej.
Zadanie 68.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykaż, że dla dowolnych liczb dodatnich a i b prawdziwa jest nierówność 2a3+b3≥(2a+b)3.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Różnica stron jest równa 83(a+b)(a−b)2≥0.
Rozwiązanie
Prawa strona to 8(a+b)3=8a3+3a2b+3ab2+b3. Różnica stron wynosi 84a3+4b3−a3−3a2b−3ab2−b3=83(a3+b3−a2b−ab2). Grupujesz: a3+b3−a2b−ab2=a2(a−b)−b2(a−b)=(a−b)(a2−b2)=(a−b)2(a+b). Różnica to 83(a+b)(a−b)2≥0, bo a+b>0.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność między średnią arytmetyczną sześcianów a sześcianem średniej arytmetycznej.
Zadanie 69.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Liczby dodatnie a i b spełniają warunek a+b=1. Wykaż, że (1+a1)(1+b1)≥9.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Iloczyn jest równy 1+ab2, a ab≤41.
Rozwiązanie
Mnożysz: (1+a1)(1+b1)=1+a1+b1+ab1=1+aba+b+ab1=1+ab2. Z nierówności (a+b)2≥4ab i a+b=1 wynika 0<ab≤41, więc ab1≥4. Zatem iloczyn jest nie mniejszy niż 1+2⋅4=9.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność $(1+1/a)(1+1/b)\geq9$ przy warunku $a+b=1$.
Zadanie 70.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Liczby rzeczywiste a i b spełniają warunek a+b=2. Wykaż, że a2+b2≥2 oraz a4+b4≥2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Z 2(x2+y2)≥(x+y)2 dla x,y rzeczywistych otrzymujesz obie nierówności.
Rozwiązanie
Dla dowolnych liczb rzeczywistych x, y jest 2(x2+y2)−(x+y)2=(x−y)2≥0, więc x2+y2≥2(x+y)2. Dla x=a, y=b i a+b=2: a2+b2≥24=2. Stosujesz tę samą nierówność dla x=a2, y=b2: a4+b4≥2(a2+b2)2≥222=2 (drugi krok: a2+b2≥2>0, więc po podniesieniu do kwadratu zachowujesz nierówność).
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówności dla potęg liczb o stałej sumie, korzystając z $x^2+y^2\geq\frac{(x+y)^2}{2}$.
Zadanie 71.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Liczby dodatnie a i b spełniają warunek a2+b2=1. Wykaż, że a+b≤2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(a+b)2=1+2ab≤1+(a2+b2)=2.
Rozwiązanie
Ponieważ 2ab≤a2+b2=1, jest (a+b)2=a2+b2+2ab=1+2ab≤2. Liczba a+b jest dodatnia, więc po spierwiastkowaniu: a+b≤2.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać oszacowanie sumy dwóch liczb dodatnich o sumie kwadratów równej 1.
Zadanie 72.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Czworokąt wypukły ABCD jest wpisany w okrąg. Wykaż, że ∠A+∠C=180∘.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Kąty A i C są oparte na dwóch łukach dopełniających się do pełnego okręgu.
Rozwiązanie
Kąt wpisany DAB jest oparty na łuku BCD (tym, który nie zawiera punktu A) i ma miarę równą połowie miary tego łuku. Kąt wpisany BCD jest oparty na łuku BAD (nie zawierającym C) i ma miarę równą połowie miary tego łuku. Łuki BCD i BAD razem tworzą cały okrąg, czyli 360∘. Zatem ∠A+∠C=21⋅360∘=180∘.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić twierdzenie o sumie kątów przeciwległych czworokąta wpisanego w okrąg.
Zadanie 73.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Czworokąt wypukły ABCD jest opisany na okręgu. Wykaż, że AB+CD=BC+AD.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Odcinki stycznych z każdego wierzchołka są równe, więc obie sumy to x+y+z+t.
Rozwiązanie
Niech okrąg dotyka boków AB, BC, CD, DA odpowiednio w punktach K, L, M, N. Odcinki stycznych poprowadzonych z jednego punktu są równe: AK=AN=x, BK=BL=y, CL=CM=z, DM=DN=t. Wtedy AB+CD=(x+y)+(z+t) oraz BC+AD=(y+z)+(t+x). Obie sumy są równe x+y+z+t.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić warunek $AB+CD=BC+AD$ dla czworokąta opisanego na okręgu przez równość odcinków stycznych.
Zadanie 74.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
W trójkącie ABC punkty D i E są środkami boków BC i AC. Środkowe AD i BE przecinają się w punkcie S. Wykaż, że AS:SD=2:1 oraz BS:SE=2:1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Trójkąty ABS i DES są podobne w skali 2, bo DE∥AB i DE=21AB.
Rozwiązanie
Odcinek DE łączy środki boków BC i AC, więc DE∥AB oraz DE=21AB. Proste DE i AB są równoległe, a proste AD i BE są ich siecznymi, więc kąty naprzemianległe są równe: ∠SAB=∠SDE oraz ∠SBA=∠SED. Trójkąty ABS i DES są podobne (kąt-kąt), a skala podobieństwa to DEAB=2. Stąd AS=2⋅DS oraz BS=2⋅ES, czyli AS:SD=BS:SE=2:1.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że środkowe trójkąta dzielą się w stosunku 2:1, korzystając z podobieństwa trójkątów.
Zadanie 75.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Punkt M leży na płaszczyźnie prostokąta ABCD. Wykaż, że MA2+MC2=MB2+MD2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:W układzie współrzędnych z A=(0,0), B=(p,0), C=(p,q), D=(0,q) obie sumy są równe 2x2+2y2−2px−2qy+p2+q2.
Rozwiązanie
Wprowadzasz układ współrzędnych tak, by A=(0,0), B=(p,0), C=(p,q), D=(0,q), oraz niech M=(x,y). Wtedy MA2+MC2=x2+y2+(x−p)2+(y−q)2 oraz MB2+MD2=(x−p)2+y2+x2+(y−q)2. Obie sumy zawierają te same cztery składniki: x2, y2, (x−p)2, (y−q)2, więc są równe.
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić zależność między odległościami dowolnego punktu od wierzchołków prostokąta za pomocą współrzędnych.
Zadanie 76.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wykaż, że w dowolnym równoległoboku suma kwadratów długości przekątnych jest równa sumie kwadratów długości wszystkich czterech boków.
Niech boki równoległoboku mają długości a i b, a kąt ostry między nimi miarę α (kąt sąsiedni ma miarę 180∘−α). Z twierdzenia cosinusów krótsza przekątna spełnia d12=a2+b2−2abcosα, a dłuższa d22=a2+b2−2abcos(180∘−α)=a2+b2+2abcosα. Po dodaniu: d12+d22=2a2+2b2=a2+b2+a2+b2, czyli sumie kwadratów czterech boków.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że suma kwadratów przekątnych równoległoboku jest równa sumie kwadratów jego boków, z twierdzenia cosinusów.
Zadanie 77.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla dowolnego kąta α prawdziwa jest równość sin3α=3sinα−4sin3α.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:sin3α=sin(2α+α)=…=3sinα−4sin3α.
Rozwiązanie
Zapisujesz sin3α=sin(2α+α)=sin2αcosα+cos2αsinα. Ze wzorów na podwojony kąt: sin2α=2sinαcosα i cos2α=1−2sin2α. Zatem sin3α=2sinαcos2α+sinα−2sin3α. Podstawiasz cos2α=1−sin2α: sin3α=2sinα−2sin3α+sinα−2sin3α=3sinα−4sin3α.
Sprawdzana umiejętność: Wyprowadzić wzór na sin 3α z sumy kątów i wzorów na podwojony kąt.
Zadanie 78.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykaż, że dla każdego kąta ostrego α prawdziwa jest równość tgα+ctgα=sin2α2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:tgα+ctgα=sinαcosαsin2α+cos2α=sin2α2.
Rozwiązanie
Zapisujesz tgα+ctgα=cosαsinα+sinαcosα=sinαcosαsin2α+cos2α=sinαcosα1. Ze wzoru sin2α=2sinαcosα jest sinαcosα=2sin2α, więc wynik to sin2α2. Dla kąta ostrego sinα, cosα i sin2α są dodatnie, więc wszystkie ułamki są określone.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać tożsamość z tangensem i cotangensem za pomocą kąta podwojonego.
Zadanie 79.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Wykaż, że dla dowolnego kąta α prawdziwa jest równość cos4α−sin4α=cos2α.
Stosujesz wzór na różnicę kwadratów: cos4α−sin4α=(cos2α−sin2α)(cos2α+sin2α). Z jedynki trygonometrycznej drugi czynnik jest równy 1, a pierwszy to cos2α. Zatem lewa strona jest równa cos2α.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać tożsamość z różnicą czwartych potęg i cosinusem podwojonego kąta.
Zadanie 80.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Kąty trójkąta mają miary α, β, γ i spełniają warunek sinα=2sinβcosγ. Wykaż, że trójkąt jest równoramienny.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Z warunku wynika sin(γ−β)=0, a stąd β=γ.
Rozwiązanie
Ponieważ α=180∘−(β+γ), jest sinα=sin(β+γ)=sinβcosγ+cosβsinγ. Warunek sinα=2sinβcosγ daje sinβcosγ+cosβsinγ=2sinβcosγ, czyli sinγcosβ−cosγsinβ=0, a więc sin(γ−β)=0. Kąty β i γ są dodatnie i mają sumę mniejszą od 180∘, więc −180∘<γ−β<180∘. Jedyną wartością z tego przedziału, dla której sinus jest równy zero, jest 0∘. Zatem γ=β i trójkąt jest równoramienny.
Sprawdzana umiejętność: Wykazać, że z warunku sin α = 2 sin β cos γ wynika równość kątów β i γ trójkąta.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności