W tej książce: parametr, zadanie-praktyczne, układ równań, wartość bezwzględna, dziedzina, uklad-rownan, rownanie-kwadratowe, równanie wymierne, nierownosc-kwadratowa, wartosc-bezwzgledna. 140 zadań z rozwiązaniami krok po kroku.
Część podstawowa
Zadanie 1.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dana jest nierówność
3(x−2)≤5x+4
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich rozwiązań tej nierówności jest przedział
A.(−∞,−5⟩
B.(−∞,5⟩
C.⟨−5,+∞)
D.⟨5,+∞)
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Opuszczamy nawias i zbieramy niewiadomą po jednej stronie.
3x−6≤5x+4
−6−4≤5x−3x
−10≤2x
Dzielimy obie strony przez 2 — liczba dodatnia, więc znak nierówności zostaje bez zmian.
−5≤x
Zbiorem rozwiązań jest przedział ⟨−5,+∞).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odwrócenie znaku nierówności przy przenoszeniu wyrazów na drugą stronę (odpowiedź A).
Pominięcie minusa przy −10 i otrzymanie x≥5 (odpowiedź D).
Pomnożenie przez 3 tylko pierwszego składnika nawiasu: 3x−2 zamiast 3x−6.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności liniowej z nawiasem i zapisanie zbioru rozwiązań w postaci przedziału
Zadanie 2.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest nierówność
32x+1≤2x−4
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich rozwiązań tej nierówności jest przedział
A.(−∞,−14⟩
B.(−∞,−5⟩
C.(−∞,10⟩
D.⟨−14,+∞)
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Mnożymy obie strony przez 6, czyli wspólny mianownik. Sześć jest dodatnie, więc znak nierówności zostaje bez zmian.
2(2x+1)≤3(x−4)
4x+2≤3x−12
4x−3x≤−12−2
x≤−14
Zbiorem rozwiązań jest przedział (−∞,−14⟩.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pomnożenie obu stron przez 2 zamiast przez wspólny mianownik 6: 4x+2≤2x−8, stąd x≤−5 (odpowiedź B).
Błąd znaku przy przenoszeniu −12 i otrzymanie x≤10 (odpowiedź C).
Odwrócenie znaku nierówności, choć mnożono przez liczbę dodatnią (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności liniowej z ułamkami przez pomnożenie obu stron przez wspólny mianownik
Zadanie 3.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiąż nierówność
5−2(x+3)<4x−7
i podaj najmniejszą liczbę całkowitą, która ją spełnia. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:Zbiór rozwiązań: x∈(1,+∞). Najmniejsza liczba całkowita spełniająca nierówność to 2.
Rozwiązanie
Opuszczamy nawias i porządkujemy lewą stronę.
5−2x−6<4x−7
−2x−1<4x−7
−1+7<4x+2x
6<6x
x>1
Zbiorem rozwiązań jest przedział (1,+∞). Liczba 1 do niego nie należy, bo nierówność jest ostra, więc najmniejsza liczba całkowita w tym przedziale to 2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne rozwiązanie nierówności: x>1 (albo przedział (1,+∞)). 1 p. — podanie liczby 2 jako najmniejszej liczby całkowitej spełniającej nierówność. 0 p. — brak poprawnego przekształcenia nierówności.
Typowe błędy
Podanie liczby 1 — przeoczenie, że nierówność jest ostra i 1 nie spełnia warunku.
Pomnożenie przez −2 tylko x: 5−2x+3 zamiast 5−2x−6.
Odwrócenie znaku nierówności przy dzieleniu przez 6.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności liniowej i wskazanie najmniejszej liczby całkowitej należącej do zbioru rozwiązań
Zadanie 4.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest nierówność
x2−5x+6≤0
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich rozwiązań tej nierówności jest
A.⟨−3,−2⟩
B.⟨2,3⟩
C.⟨2,6⟩
D.(−∞,2⟩∪⟨3,+∞)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Szukamy pierwiastków trójmianu x2−5x+6.
Δ=(−5)2−4⋅1⋅6=25−24=1
x1=25−1=2,x2=25+1=3
Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc parabola ma ramiona skierowane w górę i trójmian przyjmuje wartości niedodatnie między pierwiastkami.
Zbiorem rozwiązań jest przedział domknięty ⟨2,3⟩ — końce należą do zbioru, bo nierówność jest nieostra.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odczytanie pierwiastków ze złymi znakami, −2 i −3, z nieuwagi przy −5x (odpowiedź A).
Wzięcie wyrazu wolnego 6 za drugi pierwiastek (odpowiedź C).
Wybranie zbioru poza pierwiastkami, czyli rozwiązania nierówności ≥0 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności kwadratowej zapisanej w postaci ogólnej i odczytanie zbioru rozwiązań ze znaku trójmianu
Zadanie 5.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność
2x2−x≥3x+6
Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:x∈(−∞,−1⟩∪⟨3,+∞)
Rozwiązanie
Przenosimy wszystko na lewą stronę, żeby otrzymać postać ogólną.
2x2−x−3x−6≥0
2x2−4x−6≥0
Dzielimy przez 2 — liczba dodatnia, więc znak nierówności zostaje bez zmian.
x2−2x−3≥0
Δ=(−2)2−4⋅1⋅(−3)=4+12=16,Δ=4
x1=22−4=−1,x2=22+4=3
Ramiona paraboli skierowane są w górę, więc trójmian jest nieujemny poza pierwiastkami:
x∈(−∞,−1⟩∪⟨3,+∞)
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — sprowadzenie nierówności do postaci ogólnej i obliczenie pierwiastków trójmianu: −1 i 3. 1 p. — zapisanie zbioru rozwiązań (−∞,−1⟩∪⟨3,+∞). 0 p. — brak poprawnej postaci ogólnej.
Typowe błędy
Podanie przedziału między pierwiastkami, ⟨−1,3⟩ — pomylenie znaku trójmianu.
Przeniesienie 3x bez zmiany znaku: 2x2+2x−6≥0.
Zapisanie odpowiedzi jako części wspólnej przedziałów zamiast ich sumy.
Sprawdzana umiejętność: sprowadzanie nierówności kwadratowej do postaci ogólnej i zapisanie zbioru rozwiązań jako sumy dwóch przedziałów
Zadanie 6.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wypisz wszystkie liczby całkowite spełniające nierówność
3x2−10x<8
Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:0, 1, 2, 3
Rozwiązanie
Sprowadzamy nierówność do postaci ogólnej.
3x2−10x−8<0
Δ=(−10)2−4⋅3⋅(−8)=100+96=196,Δ=14
x1=610−14=−32,x2=610+14=4
Ramiona paraboli skierowane są w górę, więc trójmian jest ujemny między pierwiastkami:
x∈(−32,4)
Teraz wybieramy z tego przedziału liczby całkowite. Lewy koniec −32 leży między −1 a 0, więc najmniejszą liczbą całkowitą w przedziale jest 0. Prawy koniec 4 nie należy do przedziału, bo nierówność jest ostra.
Szukane liczby całkowite to 0, 1, 2, 3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie nierówności w postaci ogólnej i obliczenie wyróżnika Δ=196. 1 p. — wyznaczenie pierwiastków −32 i 4 oraz zbioru rozwiązań (−32,4). 1 p. — wypisanie wszystkich liczb całkowitych: 0, 1, 2, 3. 0 p. — brak poprawnej postaci ogólnej nierówności.
Typowe błędy
Dopisanie liczby 4 do odpowiedzi, mimo że nierówność jest ostra.
Dopisanie liczby −1 — przyjęcie, że −32 „zaokrągla się" do −1 i −1 należy do przedziału.
Pozostawienie −8 po prawej stronie i liczenie Δ dla trójmianu 3x2−10x.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie liczb całkowitych należących do zbioru rozwiązań nierówności kwadratowej
Zadanie 7.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dane jest równanie
(x−5)(2x+6)(x2+4)=0
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Liczba wszystkich rozwiązań rzeczywistych tego równania jest równa
A.1
B.2
C.3
D.4
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Iloczyn jest równy zero, gdy co najmniej jeden czynnik jest równy zero. Rozpatrujemy kolejno trzy czynniki.
x−5=0⇒x=5
2x+6=0⇒x=−3
Trzeci czynnik: x2+4=0 daje x2=−4, a kwadrat liczby rzeczywistej nie może być ujemny — ten czynnik nie ma pierwiastków rzeczywistych.
Równanie ma więc dwa rozwiązania: x=5 i x=−3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przyjęcie, że x2+4=0 ma jedno rozwiązanie (odpowiedź C).
Przyjęcie, że x2+4=0 ma dwa rozwiązania, bo czynnik jest kwadratowy (odpowiedź D).
Pominięcie czynnika 2x+6 przy przekonaniu, że liczba 2 przed x „nie daje rozwiązania" (odpowiedź A).
Sprawdzana umiejętność: ustalanie liczby rozwiązań równania zapisanego w postaci iloczynowej, w tym rozpoznanie czynnika bez pierwiastków rzeczywistych
Zadanie 8.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Dane jest równanie
(x+2)(x−7)(3x−m)=0
gdzie x jest niewiadomą, a m jest pewną liczbą rzeczywistą. Suma wszystkich rozwiązań tego równania jest równa 8.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Liczba m jest równa
A.(−9)
B.(−3)
C.3
D.9
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Każdy czynnik przyrównujemy do zera.
x+2=0⇒x=−2
x−7=0⇒x=7
3x−m=0⇒x=3m
Suma rozwiązań ma być równa 8:
−2+7+3m=8
3m=3
m=9
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przyjęcie, że trzecim rozwiązaniem jest m, a nie 3m (odpowiedź C).
Odczytanie pierwiastków czynników ze złymi znakami, 2 i −7 (odpowiedź B).
Rozwiązanie czynnika 3x−m=0 jako x=−3m (odpowiedź A).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru w równaniu w postaci iloczynowej z warunku nałożonego na sumę rozwiązań
Zadanie 9.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Rozwiąż równanie
2x3−5x2=8x−20
Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x=−2, x=2 lub x=25
Rozwiązanie
Przenosimy wszystko na lewą stronę i grupujemy wyrazy tak, żeby w obu grupach pojawił się ten sam nawias.
2x3−5x2−8x+20=0
x2(2x−5)−4(2x−5)=0
Wyłączamy wspólny czynnik 2x−5:
(2x−5)(x2−4)=0
(2x−5)(x−2)(x+2)=0
Iloczyn jest równy zero, gdy któryś czynnik jest zerem:
x=25,x=2,x=−2
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — przeniesienie wyrazów na jedną stronę i pogrupowanie ich tak, by powstał wspólny czynnik, np. x2(2x−5)−4(2x−5). 1 p. — zapisanie równania w postaci iloczynowej (2x−5)(x−2)(x+2)=0. 1 p. — podanie wszystkich trzech rozwiązań: −2, 2 i 25. 0 p. — brak poprawnego grupowania albo inny błąd uniemożliwiający rozkład.
Typowe błędy
Wyłączenie 4 zamiast −4 i otrzymanie nawiasu 5−2x niezgodnego z pierwszym.
Zatrzymanie się na (2x−5)(x2−4)=0 i podanie tylko x=25 oraz x=2.
Skrócenie równania przez x2 na początku i utrata rozwiązań.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania wielomianowego trzeciego stopnia przez grupowanie wyrazów i rozkład na czynniki
Zadanie 10.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Na pewien seans sprzedano łącznie 120 biletów: normalne po 24 zł i ulgowe po 16 zł. Za wszystkie sprzedane bilety zapłacono razem 2480 zł. Niech x oznacza liczbę biletów normalnych, a y — liczbę biletów ulgowych.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Układem równań opisującym tę sytuację jest
A.x+y=2480 oraz 24x+16y=120
B.x−y=120 oraz 24x+16y=2480
C.x+y=120 oraz 24x+16y=2480
D.x+y=120 oraz 16x+24y=2480
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Pierwszy warunek dotyczy liczby biletów: normalnych było x, ulgowych y, a razem 120 sztuk.
x+y=120
Drugi warunek dotyczy pieniędzy. Za bilety normalne zapłacono 24x zł, za ulgowe 16y zł, a razem 2480 zł.
24x+16y=2480
Oba warunki razem dają układ z odpowiedzi C.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przypisanie ceny 24 zł biletom ulgowym, a 16 zł normalnym (odpowiedź D).
Zamiana ról liczby biletów i kwoty utargu (odpowiedź A).
Zapisanie różnicy liczby biletów zamiast ich sumy (odpowiedź B).
Sprawdzana umiejętność: zapisywanie warunków zadania z treści w postaci układu dwóch równań liniowych z dwiema niewiadomymi
Zadanie 11.(0–2 pkt)Poziom trudności: trudne
W sadzie rośnie łącznie 340 jabłoni i grusz. Gdyby ścięto 40 jabłoni, to pozostałych jabłoni byłoby dokładnie dwa razy więcej niż grusz.
Oblicz, ile grusz rośnie w tym sadzie. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:100 grusz
Rozwiązanie
Niech j oznacza liczbę jabłoni, a g — liczbę grusz. Pierwszy warunek dotyczy stanu obecnego:
j+g=340
Drugi warunek dotyczy sytuacji po ścięciu 40 jabłoni — grusz to nie zmienia:
j−40=2g
Z drugiego równania wyznaczamy j=2g+40 i wstawiamy do pierwszego:
2g+40+g=340
3g=300
g=100
W sadzie rośnie 100 grusz.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie poprawnego układu równań, np. j+g=340 i j−40=2g. 1 p. — obliczenie liczby grusz: 100. 0 p. — błędne zapisanie warunków zadania.
Typowe błędy
Odjęcie 40 również od liczby grusz, mimo że ścinano wyłącznie jabłonie.
Zapisanie drugiego warunku odwrotnie: 2(j−40)=g.
Podanie liczby jabłoni (240) jako odpowiedzi na pytanie o grusze.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie zadania z treści przez ułożenie i rozwiązanie układu równań, w którym jeden warunek dotyczy sytuacji zmienionej
Zadanie 12.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Rozwiązaniem równania
x−2x+4=3
jest liczba
A.(−7)
B.2
C.3
D.5
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Mianownik nie może być zerem, więc zakładamy x=2.
Mnożymy obie strony przez x−2:
x+4=3(x−2)
x+4=3x−6
4+6=3x−x
10=2x
x=5
Liczba 5 należy do dziedziny, więc jest rozwiązaniem równania.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pomnożenie przez 3 tylko x: x+4=3x−2, stąd x=3 (odpowiedź C).
Wskazanie liczby wykluczonej z dziedziny jako rozwiązania (odpowiedź B).
Podzielenie lewej strony przez 3 zamiast pomnożenia przez x−2: x+4=3x−2, stąd x=−7 (odpowiedź A).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie prostego równania wymiernego z uwzględnieniem dziedziny
Zadanie 13.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest nierówność
−5≤43x−2≤4
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich rozwiązań tej nierówności jest przedział
A.(−∞,6⟩
B.⟨−20,16⟩
C.⟨−18,18⟩
D.⟨−6,6⟩
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
W podwójnej nierówności przekształcamy jednocześnie wszystkie trzy części. Mnożymy je przez 4 — liczba jest dodatnia, więc znaki nierówności zostają bez zmian.
−20≤3x−2≤16
Dodajemy 2 do każdej części.
−18≤3x≤18
Dzielimy każdą część przez 3.
−6≤x≤6
Zbiorem rozwiązań jest przedział ⟨−6,6⟩.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Rozwiązanie tylko prawej nierówności 43x−2≤4 i podanie (−∞,6⟩ (odpowiedź A).
Pomnożenie przez 4 i potraktowanie wyrażenia 3x−2 tak, jakby było samą niewiadomą: ⟨−20,16⟩ (odpowiedź B).
Pominięcie dzielenia przez 3 po dodaniu 2 i podanie ⟨−18,18⟩ (odpowiedź C).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie podwójnej nierówności liniowej przez jednoczesne przekształcanie wszystkich jej części
Zadanie 14.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest nierówność
2x2≥6x
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich rozwiązań tej nierówności jest
A.(−∞,0⟩
B.(−∞,0⟩∪⟨3,+∞)
C.⟨0,3⟩
D.⟨3,+∞)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Przenosimy wszystko na jedną stronę i wyłączamy wspólny czynnik przed nawias.
2x2−6x≥0
2x(x−3)≥0
Trójmian ma dwa pierwiastki: x=0 i x=3. Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc ramiona paraboli są skierowane w górę, a trójmian przyjmuje wartości nieujemne na zewnątrz pierwiastków — razem z samymi pierwiastkami, bo nierówność jest nieostra.
x∈(−∞,0⟩∪⟨3,+∞)
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie tylko jednego z dwóch przedziałów, zwykle tego z 0 (odpowiedź A).
Wzięcie przedziału między pierwiastkami, czyli zbioru, na którym trójmian jest ujemny (odpowiedź C).
Podzielenie obu stron przez 2x bez zbadania znaku tego wyrażenia i otrzymanie samego x≥3 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności kwadratowej bez wyrazu wolnego przez wyłączenie wspólnego czynnika przed nawias
Zadanie 15.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiąż równanie
x3−5x2−24x=0
Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:x=−3, x=0, x=8
Rozwiązanie
Wszystkie wyrazy mają czynnik x, więc wyłączamy go przed nawias.
x(x2−5x−24)=0
Iloczyn jest równy zero, gdy jeden z czynników jest równy zero, więc x=0 albo x2−5x−24=0.
Δ=(−5)2−4⋅1⋅(−24)=25+96=121,Δ=11
x=25−11=−3lubx=25+11=8
Równanie ma trzy rozwiązania: −3, 0 i 8.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyłączenie x przed nawias i zapisanie równania w postaci x(x2−5x−24)=0. 1 p. — podanie wszystkich trzech rozwiązań: −3, 0 i 8. 0 p. — rozwiązanie bez doprowadzenia do postaci iloczynowej.
Typowe błędy
Podzielenie obu stron przez x i zgubienie rozwiązania x=0.
Potraktowanie równania jak kwadratowego i obliczanie wyróżnika dla x3−5x2−24x.
Zapisanie poprawnej postaci iloczynowej, ale podanie tylko pierwiastków trójmianu, bez x=0.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania wielomianowego trzeciego stopnia przez wyłączenie niewiadomej przed nawias
Zadanie 16.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Zmieszano roztwór soli o stężeniu 10% z roztworem soli o stężeniu 25% i otrzymano 30 kg roztworu o stężeniu 20%.
Oblicz, ile kilogramów każdego z mieszanych roztworów użyto. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:10 kg roztworu 10% i 20 kg roztworu 25%
Rozwiązanie
Niech x oznacza masę roztworu 10%, a y — masę roztworu 25%, obie w kilogramach. Masy się dodają:
x+y=30
Dodaje się też sama sól. W pierwszym roztworze jest jej 0,1x kg, w drugim 0,25y kg, a w mieszaninie 20% z 30 kg, czyli 6 kg.
0,1x+0,25y=6
Mnożymy drugie równanie przez 100 i podstawiamy x=30−y z pierwszego.
10x+25y=600
10(30−y)+25y=600
300+15y=600,15y=300,y=20
Stąd x=30−20=10.
Zmieszano 10 kg roztworu 10% i 20 kg roztworu 25%.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie układu równań, np. x+y=30 oraz 0,1x+0,25y=6. 1 p. — poprawne rozwiązanie układu, czyli wyznaczenie jednej z mas. 1 p. — podanie obu mas wraz z jednostkami i przypisanie ich do właściwych roztworów. 0 p. — błędne zapisanie warunku dotyczącego masy soli.
Typowe błędy
Zapisanie drugiego równania dla stężeń zamiast dla mas soli, np. 10+25=20 albo 0,1+0,25=0,2.
Przyjęcie, że masa soli w mieszaninie to 20 kg, a nie 20% z 30 kg.
Obliczenie poprawnie y=20 i podanie tej liczby jako masy roztworu 10%.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie i rozwiązanie układu równań opisującego zmieszanie dwóch roztworów o różnych stężeniach procentowych
Zadanie 17.(0–2 pkt)Poziom trudności: trudne
Rowerzysta przejechał 56 km w ciągu 4 godzin. Część trasy jechał ze stałą prędkością 20 km/h, a pozostałą część — ze stałą prędkością 12 km/h.
Oblicz, ile kilometrów przejechał z prędkością 12 km/h. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:36 km
Rozwiązanie
Niech x oznacza długość odcinka przejechanego z prędkością 20 km/h, a y — długość odcinka przejechanego z prędkością 12 km/h. Pierwszy warunek dotyczy drogi:
x+y=56
Drugi dotyczy czasu. Przejazd pierwszego odcinka zajął 20x godziny, drugiego 12y godziny, a razem 4 godziny.
20x+12y=4
Mnożymy drugie równanie przez 60, czyli wspólny mianownik, i podstawiamy x=56−y.
3x+5y=240
3(56−y)+5y=240
168+2y=240,2y=72,y=36
Z prędkością 12 km/h rowerzysta przejechał 36 km.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie poprawnego układu równań, np. x+y=56 oraz 20x+12y=4. 1 p. — obliczenie długości odcinka przejechanego z prędkością 12 km/h: 36 km. 0 p. — zapisanie warunku na czas jako sumy prędkości albo sumy dróg.
Typowe błędy
Zapisanie drugiego równania jako 20x+12y=56, czyli pomnożenie prędkości przez drogę zamiast podzielenia drogi przez prędkość.
Zapisanie warunku na czas jako x20+y12=4, czyli odwrócenie ilorazu.
Obliczenie x=20 i podanie tej liczby jako odpowiedzi na pytanie o odcinek przejechany z prędkością 12 km/h.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie i rozwiązanie układu równań, w którym jeden z warunków dotyczy czasu wyrażonego jako iloraz drogi i prędkości
Zadanie 18.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Równanie 2x2+5x−3=0 ma dwa rozwiązania.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Mniejsze z tych rozwiązań jest równe
A.−3
B.−21
C.21
D.3
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Mamy a=2, b=5, c=−3. Obliczamy wyróżnik.
Δ=52−4⋅2⋅(−3)=25+24=49,Δ=7
x1=4−5−7=−3,x2=4−5+7=21
Mniejsze z rozwiązań to −3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podstawienie do wzoru b zamiast −b i otrzymanie 45−7=−21 (odpowiedź B).
Obliczenie obu pierwiastków poprawnie i wskazanie większego z nich (odpowiedź C).
Pominięcie minusa przy b i wskazanie 45+7=3 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie pierwiastków równania kwadratowego ze wzorów i wskazanie mniejszego z nich
Zadanie 19.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Równanie x2−6x+m=0 z niewiadomą x ma dokładnie jedno rozwiązanie.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Liczba m jest równa
A.−9
B.9
C.18
D.36
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Równanie kwadratowe ma dokładnie jedno rozwiązanie wtedy, gdy jego wyróżnik jest równy zero. Tu a=1, b=−6, c=m.
Δ=(−6)2−4⋅1⋅m=36−4m
36−4m=0
4m=36,m=9
Dla m=9 równanie przyjmuje postać x2−6x+9=0, czyli (x−3)2=0, i ma jedno rozwiązanie x=3.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zapisanie wyróżnika jako 36+4m i otrzymanie m=−9 (odpowiedź A).
Obliczenie wyróżnika jako 36−2m — pomnożenie c przez 2 zamiast przez 4 — i otrzymanie m=18 (odpowiedź C).
Pominięcie czynnika 4 we wzorze na wyróżnik i rozwiązanie równania 36−m=0 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla której równanie kwadratowe ma dokładnie jedno rozwiązanie
Zadanie 20.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Suma kwadratów dwóch kolejnych liczb naturalnych jest równa 313.
Oblicz te liczby. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:12 i 13
Rozwiązanie
Niech n będzie mniejszą z tych liczb, a n+1 większą, przy czym n jest liczbą naturalną.
n2+(n+1)2=313
n2+n2+2n+1=313
2n2+2n−312=0
Dzielimy obie strony przez 2 i obliczamy wyróżnik.
n2+n−156=0
Δ=12−4⋅1⋅(−156)=1+624=625,Δ=25
n=2−1−25=−13lubn=2−1+25=12
Liczba −13 nie jest liczbą naturalną, więc ją odrzucamy. Zostaje n=12, czyli szukane liczby to 12 i 13. Sprawdzenie: 144+169=313.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania n2+(n+1)2=313 z opisem, co oznacza n. 1 p. — doprowadzenie do równania n2+n−156=0 i obliczenie wyróżnika Δ=625. 1 p. — odrzucenie rozwiązania −13 i podanie liczb 12 i 13. 0 p. — błędne zapisanie warunku z treści, np. jako kwadratu sumy.
Typowe błędy
Zapisanie warunku jako (n+n+1)2=313, czyli kwadratu sumy zamiast sumy kwadratów.
Pominięcie podwójnego iloczynu przy podnoszeniu (n+1)2 do kwadratu i otrzymanie 2n2+1=313.
Podanie obu pierwiastków jako odpowiedzi, bez sprawdzenia, że liczby mają być naturalne.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie warunku z treści jako równania kwadratowego i odrzucenie rozwiązania niespełniającego założeń zadania
Zadanie 21.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dana jest nierówność
∣x+4∣≤2
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich rozwiązań tej nierówności jest przedział
A.⟨−6,−2⟩
B.⟨−6,6⟩
C.⟨−2,2⟩
D.⟨2,6⟩
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Wartość bezwzględna wyrażenia jest nie większa od 2 dokładnie wtedy, gdy samo wyrażenie mieści się między −2 a 2.
−2≤x+4≤2
Odejmujemy 4 od każdej części podwójnej nierówności.
−6≤x≤−2
Zbiorem rozwiązań jest przedział ⟨−6,−2⟩.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie 4 tylko od lewej części podwójnej nierówności i podanie ⟨−6,6⟩ (odpowiedź B).
Pominięcie przesunięcia i rozwiązanie nierówności ∣x∣≤2 (odpowiedź C).
Rozwiązanie nierówności ∣x−4∣≤2, czyli dodanie 4 zamiast odjęcia (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności z wartością bezwzględną typu moduł wyrażenia liniowego nie większy od liczby
Zadanie 22.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest nierówność
∣2x+1∣>7
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich rozwiązań tej nierówności jest
A.(−∞,−4)∪(3,+∞)
B.(−∞,−3)∪(3,+∞)
C.(−4,3)
D.(3,+∞)
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Wartość bezwzględna wyrażenia jest większa od 7 wtedy, gdy samo wyrażenie jest większe od 7 albo mniejsze od −7. Rozpatrujemy oba przypadki.
2x+1>7lub2x+1<−7
2x>6lub2x<−8
x>3lubx<−4
Zbiorem rozwiązań jest suma przedziałów (−∞,−4)∪(3,+∞).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odjęcie 1 pod wartością bezwzględną, czyli rozwiązanie nierówności ∣2x∣>6, i otrzymanie (−∞,−3)∪(3,+∞) (odpowiedź B).
Rozwiązanie nierówności przeciwnej ∣2x+1∣<7 i podanie przedziału między liczbami −4 i 3 (odpowiedź C).
Rozpatrzenie tylko przypadku 2x+1>7 i pominięcie drugiej gałęzi (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności z wartością bezwzględną, której zbiorem rozwiązań jest suma dwóch przedziałów
Zadanie 23.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Zbiorem wszystkich rozwiązań nierówności ∣x−a∣≤2 jest przedział ⟨3,7⟩.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Liczba a jest równa
A.2
B.3
C.5
D.7
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Nierówność ∣x−a∣≤2 oznacza, że odległość liczby x od liczby a na osi jest nie większa od 2. Rozwiązania tworzą więc przedział o środku a i promieniu 2:
a−2≤x≤a+2
Porównujemy końce tego przedziału z końcami przedziału ⟨3,7⟩.
a−2=3oraza+2=7
Oba warunki dają a=5. Zgadza się też długość: przedział ⟨3,7⟩ ma długość 4, czyli dwa promienie.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie liczby stojącej po prawej stronie nierówności, czyli promienia 2, zamiast środka przedziału (odpowiedź A).
Wskazanie lewego końca podanego przedziału (odpowiedź B).
Wskazanie prawego końca podanego przedziału (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: odczytanie wartości parametru z podanego zbioru rozwiązań nierówności z wartością bezwzględną
Zadanie 24.(0–2 pkt)Poziom trudności: łatwe
Drukarnia A pobiera za zamówienie opłatę stałą 80 zł oraz 2 zł za każdą wydrukowaną ulotkę. Drukarnia B nie pobiera opłaty stałej i liczy 4 zł za każdą ulotkę.
Oblicz, ile najmniej ulotek trzeba zamówić, aby zamówienie w drukarni A było tańsze niż w drukarni B. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:41 ulotek
Rozwiązanie
Niech n oznacza liczbę zamawianych ulotek. W drukarni A zapłacimy 80+2n zł, w drukarni B — 4n zł. Zamówienie w A ma być tańsze:
80+2n<4n
80<2n
n>40
Liczba ulotek jest liczbą naturalną, a najmniejsza liczba naturalna większa od 40 to 41.
Trzeba zamówić co najmniej 41 ulotek.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie nierówności 80+2n<4n albo równoważnej. 1 p. — podanie najmniejszej liczby ulotek: 41. 0 p. — zapisanie nierówności z odwróconym porównaniem kosztów.
Typowe błędy
Podanie liczby 40 — pominięcie tego, że nierówność jest ostra i dla 40 ulotek koszty są równe.
Zapisanie nierówności 80+2n>4n i podanie liczby, dla której tańsza jest drukarnia B.
Pominięcie opłaty stałej i porównanie samych cen jednostkowych 2 zł i 4 zł.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie warunku opłacalności jako nierówności liniowej i podanie najmniejszej liczby naturalnej, która ją spełnia
Zadanie 25.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dany jest trójmian kwadratowy x2−x−12.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Postacią iloczynową tego trójmianu jest
A.(x−12)(x+1)
B.(x−4)(x−3)
C.(x−4)(x+3)
D.(x+4)(x−3)
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Postać iloczynowa trójmianu o pierwiastkach x1 i x2 to a(x−x1)(x−x2), więc najpierw szukamy pierwiastków. Tu a=1, b=−1, c=−12.
Δ=(−1)2−4⋅1⋅(−12)=1+48=49,Δ=7
x1=21−7=−3,x2=21+7=4
Współczynnik a jest równy 1, więc
x2−x−12=(x−4)(x−(−3))=(x−4)(x+3)
Sprawdzenie przez wymnożenie: (x−4)(x+3)=x2+3x−4x−12=x2−x−12.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Wstawianie pierwiastków do nawiasów z ich własnymi znakami, a nie ze znakami przeciwnymi: (x+4)(x−3) (odpowiedź D).
Przyjęcie, że oba pierwiastki są dodatnie, bo wyraz wolny ma w trójmianie znak minus: (x−4)(x−3) (odpowiedź B).
Szukanie dwóch liczb o iloczynie −12 bez sprawdzenia, czy ich suma daje współczynnik przy x: (x−12)(x+1) (odpowiedź A).
Sprawdzana umiejętność: zapisywanie trójmianu kwadratowego w postaci iloczynowej na podstawie jego pierwiastków
Zadanie 26.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Automat napełnia butelki sokiem. Butelka jest zgodna z normą, gdy jej zawartość różni się od 500 ml o mniej niż 8 ml.
Zapisz ten warunek jako nierówność z wartością bezwzględną, a następnie wyznacz zbiór wszystkich zawartości zgodnych z normą. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:∣x−500∣<8, zbiorem rozwiązań jest przedział (492,508)
Rozwiązanie
Niech x oznacza zawartość butelki w mililitrach. Wyrażenie ∣x−500∣ to odległość liczby x od 500, czyli właśnie to, o ile zawartość różni się od wartości nominalnej. Warunek „różni się o mniej niż 8" zapisujemy więc jako
∣x−500∣<8
Nierówność z wartością bezwzględną mniejszą od liczby dodatniej zamieniamy na podwójną nierówność.
−8<x−500<8
Dodajemy 500 do każdej części.
492<x<508
Zgodna z normą jest każda zawartość większa od 492 ml i mniejsza od 508 ml, czyli zbiorem rozwiązań jest przedział otwarty (492,508).
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie warunku jako nierówności ∣x−500∣<8 z określeniem, co oznacza x. 1 p. — wyznaczenie zbioru rozwiązań, czyli przedziału (492,508). 0 p. — zapisanie nierówności bez wartości bezwzględnej, opisującej tylko jedną stronę odchylenia.
Typowe błędy
Podanie przedziału domkniętego ⟨492,508⟩ — treść mówi „o mniej niż 8 ml", więc odchylenie dokładnie 8 ml normy już nie spełnia.
Zapisanie warunku jako ∣x∣−500<8 albo ∣x∣<508, czyli przyłożenie wartości bezwzględnej do samej zawartości, a nie do różnicy.
Zamiana nierówności ∣x−500∣<8 na sumę przedziałów x<492 lub x>508 — tak rozwiązuje się nierówność z przeciwnym znakiem.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie warunku na dopuszczalne odchylenie od wartości nominalnej jako nierówności z wartością bezwzględną i wyznaczenie zbioru jej rozwiązań
Zadanie 27.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dany jest układ równań
{2x+3y=122x−y=4
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Rozwiązaniem tego układu jest para liczb
A.x=1, y=2
B.x=2, y=3
C.x=3, y=2
D.x=6, y=8
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
W obu równaniach przy x stoi ten sam współczynnik 2, więc najszybciej usuniemy x, odejmując równania od siebie.
(2x+3y)−(2x−y)=12−4
4y=8,y=2
Wyznaczoną wartość wstawiamy do drugiego równania.
2x−2=4,2x=6,x=3
Rozwiązaniem układu jest para x=3, y=2. Sprawdzenie w pierwszym równaniu: 2⋅3+3⋅2=12.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Dodanie równań zamiast odjęcia w nadziei na usunięcie 2x: z sumy 4x+2y=16 uczeń odczytuje 2y=16, czyli y=8, i dalej x=6 (odpowiedź D).
Błąd znaku przy wstawianiu y=2 do drugiego równania: 2x=4−2, czyli x=1 (odpowiedź A).
Przypisanie obliczonych liczb do odwrotnych niewiadomych (odpowiedź B).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie układu dwóch równań liniowych metodą przeciwnych współczynników
Zadanie 28.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Dany jest układ równań z niewiadomymi x i y
{2x−3y=54x+my=1
Układ ten nie ma rozwiązań.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Liczba m jest równa
A.−6
B.−3
C.3
D.6
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Układ dwóch równań liniowych nie ma rozwiązań, gdy po przekształceniu lewe strony stają się identyczne, a prawe różne — wtedy to samo wyrażenie miałoby być równe dwóm różnym liczbom.
Mnożymy pierwsze równanie przez 2, żeby współczynniki przy x były takie same jak w drugim.
4x−6y=10
Lewa strona drugiego równania to 4x+my. Aby obie lewe strony były identyczne, musi być
m=−6
Dla m=−6 układ ma postać: 4x−6y=10 oraz 4x−6y=1. To samo wyrażenie nie może być równe jednocześnie 10 i 1, więc układ jest sprzeczny.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przepisanie współczynnika −3 z pierwszego równania bez pomnożenia go przez 2: m=−3 (odpowiedź B).
Pominięcie znaku minus przy wyrazie −3y i podanie m=6 (odpowiedź D).
Pominięcie i znaku, i mnożenia przez 2 — odczytanie samej liczby 3 stojącej przy y (odpowiedź C).
Szukanie wartości m, dla której układ ma nieskończenie wiele rozwiązań — taka wartość tu nie istnieje, bo przy m=−6 wyrazy wolne 10 i 1 są różne.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości parametru, dla której układ dwóch równań liniowych jest sprzeczny
Zadanie 29.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Para liczb x=3 i y=−2 jest rozwiązaniem układu równań
{ax+y=42x+by=10
Oblicz a oraz b. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:a=2, b=−2
Rozwiązanie
Skoro podana para jest rozwiązaniem, to po wstawieniu jej do każdego z równań obie równości muszą być prawdziwe. Każde równanie zawiera tylko jedną nieznaną literę, więc rozwiązujemy je osobno.
Pierwsze równanie:
a⋅3+(−2)=4
3a=6,a=2
Drugie równanie:
2⋅3+b⋅(−2)=10
6−2b=10,−2b=4,b=−2
Zatem a=2 i b=−2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyznaczenie a=2 z pierwszego równania po wstawieniu podanej pary liczb. 1 p. — wyznaczenie b=−2 z drugiego równania. 0 p. — wstawienie liczb 3 i −2 do odwrotnych miejsc, czyli x=−2 i y=3.
Typowe błędy
Pominięcie znaku minus przy y i rozwiązywanie 3a+2=4, co daje a=32.
Dzielenie −2b=4 bez zmiany znaku i podanie b=2.
Próba rozwiązywania układu metodą podstawiania, zamiast wstawienia podanej pary liczb — wtedy w dwóch równaniach pozostają cztery niewiadome.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie wartości współczynników układu równań, gdy dana jest para liczb spełniająca ten układ
Zadanie 30.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dane jest równanie
x−23x+1=4
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Rozwiązaniem tego równania jest liczba
A.−7
B.1
C.3
D.9
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Mianownik nie może być zerem, więc najpierw zapisujemy założenie: x−2=0, czyli x=2. Przy tym założeniu mnożymy obie strony przez x−2.
3x+1=4(x−2)
3x+1=4x−8
1+8=4x−3x
x=9
Liczba 9 należy do dziedziny, więc jest rozwiązaniem równania. Sprawdzenie: 9−23⋅9+1=728=4.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pomnożenie przez 4 tylko wyrazu x: 3x+1=4x−2, stąd x=3 (odpowiedź C).
Błąd znaku przy mnożeniu nawiasu: 3x+1=4x+8, stąd x=−7 (odpowiedź A).
Przyrównanie do 4 samego licznika, bez mnożenia przez mianownik: 3x+1=4, stąd x=1 (odpowiedź B).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie prostego równania wymiernego z wyznaczeniem dziedziny
Zadanie 31.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dane jest równanie
x+1x2−2x−3=4
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Rozwiązaniem tego równania jest
A.tylko x=−1
B.tylko x=7
C.x=−1 oraz x=7
D.brak liczb — równanie nie ma rozwiązań
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Zaczynamy od dziedziny: x+1=0, czyli x=−1. Przy tym założeniu mnożymy obie strony przez x+1.
x2−2x−3=4(x+1)
x2−2x−3=4x+4
x2−6x−7=0
Δ=(−6)2−4⋅1⋅(−7)=36+28=64,Δ=8
x=26−8=−1lubx=26+8=7
Liczba −1 nie należy do dziedziny, więc ją odrzucamy. Jedynym rozwiązaniem jest x=7.
Inny sposób
Zamiast mnożyć przez mianownik, można rozłożyć licznik na czynniki. Pierwiastki trójmianu x2−2x−3 to −1 i 3, więc
x2−2x−3=(x+1)(x−3)
Przy założeniu x=−1 czynnik x+1 skraca się z mianownikiem.
x+1(x+1)(x−3)=x−3
Równanie przyjmuje postać x−3=4, czyli x=7.
Ta droga od razu pokazuje, skąd bierze się „zgubiona" liczba −1: nie jest ona rozwiązaniem, tylko miejscem, w którym wyrażenie wymierne nie ma wartości.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie obu pierwiastków równania kwadratowego bez skonfrontowania ich z dziedziną (odpowiedź C).
Odrzucenie obu pierwiastków i uznanie, że równanie jest sprzeczne (odpowiedź D).
Zapisanie dziedziny jako x=1 zamiast x=−1 i odrzucenie niewłaściwej liczby (odpowiedź A).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania wymiernego prowadzącego do równania kwadratowego i odrzucanie pierwiastka niespełniającego dziedziny
Zadanie 32.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Koszt wynajęcia autokaru na wycieczkę wynosi 2400 zł i dzieli się go równo między wszystkich uczestników. Gdyby na wycieczkę pojechały 4 osoby więcej, każdy uczestnik zapłaciłby o 20 zł mniej.
Oblicz, ile osób miało jechać na wycieczkę. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:20 osób
Rozwiązanie
Niech n oznacza liczbę osób, które miały jechać; n jest liczbą naturalną dodatnią. Jedna osoba płaci wtedy n2400 zł, a przy n+4 osobach — n+42400 zł. Druga kwota jest o 20 zł mniejsza:
n2400−n+42400=20
Mnożymy obie strony przez n(n+4), co wolno zrobić, bo n>0.
2400(n+4)−2400n=20n(n+4)
9600=20n2+80n
Dzielimy przez 20 i porządkujemy.
n2+4n−480=0
Δ=42−4⋅1⋅(−480)=16+1920=1936,Δ=44
n=2−4−44=−24lubn=2−4+44=20
Liczba osób nie może być ujemna, więc n=20. Sprawdzenie: 202400=120 zł, a 242400=100 zł — różnica wynosi 20 zł.
Na wycieczkę miało jechać 20 osób.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania n2400−n+42400=20 z opisem, co oznacza n. 1 p. — doprowadzenie do równania n2+4n−480=0 i obliczenie jego pierwiastków. 1 p. — odrzucenie pierwiastka ujemnego i podanie liczby 20 osób. 0 p. — zapisanie warunku jako różnicy liczb osób, a nie kwot przypadających na osobę.
Typowe błędy
Zapisanie równania z odwróconą kolejnością odejmowania: n+42400−n2400=20 — wtedy wychodzi liczba ujemna.
Potraktowanie obniżki jako zmiany kosztu całego autokaru, czyli zapisanie n+42400−20=n2400.
Podanie liczby 24 — odpowiedzi na pytanie, ile osób pojechałoby po zwiększeniu grupy, a nie ile miało jechać.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie treści zadania o koszcie dzielonym na uczestników jako równania wymiernego i jego rozwiązanie
Zadanie 33.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dane jest równanie
(x−3)2=16
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Rozwiązaniami tego równania są liczby
A.−13 oraz 19
B.−5 oraz 5
C.−4 oraz 4
D.−1 oraz 7
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Kwadrat wyrażenia x−3 jest równy 16, a liczbę 16 dają kwadraty dwóch liczb: 4 i −4. Dlatego
x−3=4lubx−3=−4
Każde z tych równań rozwiązujemy osobno.
x=7lubx=−1
Sprawdzenie: (7−3)2=16 oraz (−1−3)2=(−4)2=16.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie pierwiastkowania i zapisanie x−3=16 lub x−3=−16, co daje 19 i −13 (odpowiedź A).
Rozwinięcie lewej strony jako x2−9 i rozwiązywanie równania x2=25 (odpowiedź B).
Pominięcie wyrazu −3 i rozwiązywanie równania x2=16 (odpowiedź C).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania kwadratowego zapisanego w postaci kwadratu dwumianu równego liczbie
Zadanie 34.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Dane jest równanie
(x+4)2=x2+8
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Liczba rozwiązań tego równania jest równa
A.0
B.1
C.2
D.nieskończenie wiele
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Równanie wygląda na kwadratowe, ale trzeba najpierw rozwinąć lewą stronę i sprawdzić, co zostanie.
x2+8x+16=x2+8
Wyrazy x2 występują po obu stronach i po odjęciu x2 znikają.
8x+16=8
Zostało równanie liniowe.
8x=−8,x=−1
Równanie ma dokładnie jedno rozwiązanie. Sprawdzenie: (−1+4)2=9 oraz (−1)2+8=9.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Założenie, że każde równanie z kwadratem niewiadomej ma dwa rozwiązania, bez rozwinięcia nawiasu (odpowiedź C).
Rozwinięcie (x+4)2 jako x2+16 — pominięcie podwójnego iloczynu — i otrzymanie fałszywej równości 16=8, czyli wniosek o braku rozwiązań (odpowiedź A).
Uznanie, że po skreśleniu x2 po obu stronach równanie jest tożsamością spełnioną przez każdą liczbę (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozpoznanie, że po przekształceniu równania wyrazy kwadratowe się redukują, i określenie liczby jego rozwiązań
Zadanie 35.(0–2 pkt)Poziom trudności: trudne
Rozwiąż równanie
(2x−1)2=(x+3)2
Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:x=−32 lub x=4
Rozwiązanie
Po obu stronach stoją kwadraty dwumianów, więc rozwijamy je i przenosimy wszystko na jedną stronę.
4x2−4x+1=x2+6x+9
3x2−10x−8=0
Obliczamy wyróżnik.
Δ=(−10)2−4⋅3⋅(−8)=100+96=196,Δ=14
x=610−14=−32lubx=610+14=4
Równanie ma dwa rozwiązania: x=−32 oraz x=4.
Inny sposób
Równość kwadratów oznacza, że same wyrażenia są równe albo przeciwne, bo tylko liczby o równych wartościach bezwzględnych mają równe kwadraty. Rozpisujemy więc dwa przypadki:
2x−1=x+3lub2x−1=−(x+3)
Z pierwszego: x=4. Z drugiego: 2x−1=−x−3, czyli 3x=−2, więc x=−32.
Ta droga jest krótsza, ale działa tylko wtedy, gdy po obu stronach stoją same kwadraty — wystarczy jeden dodatkowy składnik, żeby trzeba było wrócić do postaci ogólnej.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — poprawne rozwinięcie obu kwadratów i doprowadzenie równania do postaci 3x2−10x−8=0. 1 p. — podanie obu rozwiązań: −32 i 4. 0 p. — pominięcie podwójnych iloczynów przy rozwijaniu kwadratów.
Typowe błędy
Spierwiastkowanie obu stron jako 2x−1=x+3 i podanie tylko rozwiązania x=4 — pominięty jest przypadek 2x−1=−(x+3).
Rozwinięcie (2x−1)2 jako 2x2−1 albo 4x2+1.
Dzielenie równania 3x2−10x−8=0 przez 3 „po wyrazach" i liczenie wyróżnika dla x2−10x−8=0.
Sprawdzana umiejętność: sprowadzanie równania z kwadratami dwóch dwumianów do postaci ogólnej i rozwiązywanie go
Zadanie 36.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Działka ma kształt prostokąta o obwodzie 100 m, którego jeden bok jest krótszy od drugiego. Pole tej działki jest nie mniejsze niż 600 m2.
Wyznacz wszystkie długości, jakie może mieć krótszy bok działki. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Krótszy bok ma długość co najmniej 20 m i mniejszą niż 25 m, czyli należy do przedziału ⟨20,25) (w metrach)
Rozwiązanie
Niech x oznacza długość krótszego boku w metrach. Z obwodu 100 m wynika, że suma długości dwóch sąsiednich boków wynosi 50 m, więc drugi bok ma długość 50−x. Krótszy bok jest krótszy od drugiego, zatem x<50−x, czyli x<25.
Warunek na pole zapisujemy jako nierówność.
x(50−x)≥600
50x−x2≥600
Mnożymy przez −1 i zmieniamy kierunek nierówności.
x2−50x+600≤0
Δ=(−50)2−4⋅1⋅600=2500−2400=100,Δ=10
x1=250−10=20,x2=250+10=30
Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc wyrażenie jest niedodatnie między pierwiastkami: x∈⟨20,30⟩.
Zostaje uwzględnić warunek x<25 i wziąć część wspólną obu zbiorów.
x∈⟨20,25)
Krótszy bok ma długość co najmniej 20 m i mniejszą niż 25 m. Sprawdzenie: dla x=20 drugi bok ma 30 m i pole wynosi dokładnie 600 m2, a dla x=24 drugi bok ma 26 m i pole wynosi 624 m2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie drugiego boku jako 50−x i ułożenie nierówności x(50−x)≥600. 1 p. — rozwiązanie nierówności kwadratowej i otrzymanie przedziału ⟨20,30⟩. 1 p. — uwzględnienie warunku x<25 dla krótszego boku i podanie przedziału ⟨20,25). 0 p. — przyjęcie, że suma dwóch sąsiednich boków jest równa 100 m.
Typowe błędy
Zapisanie drugiego boku jako 100−x, czyli potraktowanie obwodu jak sumy dwóch boków.
Podanie całego przedziału ⟨20,30⟩ bez zawężenia go do krótszego boku — liczby większe od 25 opisują bok dłuższy.
Pominięcie zmiany kierunku nierówności przy mnożeniu przez −1 i rozwiązywanie x2−50x+600≥0, co daje dwie półproste.
Domknięcie przedziału w punkcie 25 — dla x=25 oba boki miałyby po 25 m, a treść mówi, że jeden bok jest krótszy od drugiego.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie warunku z treści jako nierówności kwadratowej i wyznaczenie zbioru jej rozwiązań zgodnego z opisaną sytuacją
Zadanie 37.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dany jest układ równań
{y=x−32x+3y=11
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Rozwiązaniem tego układu jest para liczb
A.x=−2, y=5
B.x=1, y=4
C.x=4, y=1
D.x=4, y=7
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Pierwsze równanie podaje y gotowym wzorem, więc najkrócej jest wstawić ten wzór w miejsce y w drugim równaniu.
2x+3(x−3)=11
2x+3x−9=11
5x=20,x=4
Obliczoną wartość wstawiamy do pierwszego równania.
y=4−3=1
Rozwiązaniem układu jest para x=4, y=1. Sprawdzenie w drugim równaniu: 2⋅4+3⋅1=11.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Odczytanie pierwszego równania jako y=3−x: wtedy 2x+3(3−x)=11 daje x=−2 i y=5 (odpowiedź A).
Przypisanie obliczonych liczb do odwrotnych niewiadomych (odpowiedź B).
Wstawienie poprawnego x=4 do wzoru y=x+3, czyli błąd znaku na ostatnim kroku (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie układu dwóch równań liniowych metodą podstawiania
Zadanie 38.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Pierwsza pompa napełnia zbiornik o 2 godziny szybciej niż druga. Pracując razem, obie pompy napełniają ten zbiornik w 2 godziny i 24 minuty.
Oblicz, w ile godzin napełnia zbiornik sama pierwsza pompa. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:4 godziny
Rozwiązanie
Niech x oznacza liczbę godzin, w których zbiornik napełnia sama pierwsza pompa; wtedy druga potrzebuje x+2 godzin i x>0. W ciągu godziny pierwsza pompa napełnia x1 zbiornika, a druga x+21 zbiornika. Razem pracują 2 godziny i 24 minuty, czyli 2,4 godziny, więc w ciągu godziny napełniają 2,41=125 zbiornika.
x1+x+21=125
Mnożymy obie strony przez 12x(x+2), co wolno zrobić, bo x>0.
12(x+2)+12x=5x(x+2)
24x+24=5x2+10x
5x2−14x−24=0
Δ=(−14)2−4⋅5⋅(−24)=196+480=676,Δ=26
x=1014−26=−1,2lubx=1014+26=4
Czas nie może być ujemny, więc x=4. Sprawdzenie: 41+61=123+122=125.
Sama pierwsza pompa napełnia zbiornik w 4 godziny.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania x1+x+21=125 z opisem, co oznacza x. 1 p. — doprowadzenie do równania kwadratowego, odrzucenie pierwiastka ujemnego i podanie 4 godzin. 0 p. — dodanie czasów pracy obu pomp zamiast wydajności godzinowych.
Typowe błędy
Dodawanie czasów napełniania zamiast części zbiornika napełnianych w ciągu godziny, czyli zapisanie x+(x+2)=2,4.
Zapisanie wspólnego czasu jako 2,24 godziny — 24 minuty to 0,4 godziny, nie 0,24.
Podanie wyniku 6 godzin, czyli czasu drugiej pompy, zamiast pierwszej.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie treści zadania o wspólnej pracy jako równania wymiernego z dwoma mianownikami i jego rozwiązanie
Zadanie 39.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dane jest równanie
3x2−6x+2=21
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Równanie to jest równoważne równaniu
A.2x2−6x−15=0
B.2x2−x−5=0
C.2x2+x−5=0
D.2x2+x−1=0
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Wspólnym mianownikiem ułamków jest 6, więc mnożymy przez 6 każdy składnik po obu stronach.
6⋅3x2−6⋅6x+2=6⋅21
2x2−(x+2)=3
Minus przed nawiasem zmienia znak obu wyrazów w środku.
2x2−x−2=3
2x2−x−5=0
Równanie jest równoważne równaniu 2x2−x−5=0.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pomnożenie licznika x+2 przez 6 zamiast skrócenia go z mianownikiem: 2x2−6(x+2)=3, czyli 2x2−6x−15=0 (odpowiedź A).
Rozdzielenie minusa tylko na pierwszy wyraz nawiasu: 2x2+x−2=3 po zapisaniu −(x+2) jako +x−2 (odpowiedź C).
Pominięcie minusa przed całym nawiasem: 2x2+x+2=3, czyli 2x2+x−1=0 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: przekształcanie równania z ułamkami do postaci ogólnej równania kwadratowego
Zadanie 40.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dane jest równanie
x2−7x+6=0
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Suma rozwiązań tego równania jest równa
A.−7
B.−6
C.6
D.7
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Wyróżnik jest dodatni, bo Δ=(−7)2−4⋅1⋅6=49−24=25, więc równanie ma dwa rozwiązania i można skorzystać ze wzoru na ich sumę.
x1+x2=−ab
Tutaj a=1 i b=−7, zatem
x1+x2=−1−7=7
Suma rozwiązań jest równa 7. Sprawdzenie: rozwiązaniami są liczby 1 i 6, a 1+6=7.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie minusa we wzorze i policzenie sumy jako ab=−7 (odpowiedź A).
Podanie iloczynu rozwiązań ac=6 zamiast ich sumy (odpowiedź C).
Zapisanie iloczynu rozwiązań ze zbędnym minusem, czyli −ac=−6 (odpowiedź B).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie sumy rozwiązań równania kwadratowego ze wzorów Viète'a, bez rozwiązywania równania
Zadanie 41.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Suma rozwiązań równania
x2+(3−m)x−5=0
jest równa 2.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Liczba m jest równa
A.−5
B.1
C.5
D.7
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Iloczyn rozwiązań jest równy ac=−5, więc jest ujemny — równanie ma dwa rozwiązania przy każdej wartości m i wzór na ich sumę można zastosować od razu.
x1+x2=−ab=−(3−m)=m−3
Z warunku zadania ta suma jest równa 2.
m−3=2,m=5
Liczba m jest równa 5. Sprawdzenie: dla m=5 równanie ma postać x2−2x−5=0, a suma jego rozwiązań wynosi −1−2=2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pominięcie minusa we wzorze na sumę i rozwiązywanie równania 3−m=2, co daje m=1 (odpowiedź B).
Błąd znaku przy opuszczaniu nawiasu: zapisanie −(3−m) jako −3−m i rozwiązywanie −3−m=2, co daje m=−5 (odpowiedź A).
Użycie wzoru na pierwszą współrzędną wierzchołka −2ab zamiast wzoru na sumę rozwiązań: z −23−m=2 wychodzi m=7 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru z warunku na sumę rozwiązań równania kwadratowego
Zadanie 42.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Dane jest równanie
x2−4x+m=0
z parametrem m.
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których to równanie ma dwa różne rozwiązania dodatnie. Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(0,4)
Rozwiązanie
Dwa różne rozwiązania dodatnie to trzy warunki naraz: wyróżnik musi być dodatni, suma rozwiązań dodatnia i iloczyn rozwiązań dodatni. Iloczyn pilnuje tego, żeby oba rozwiązania miały ten sam znak, a suma — żeby był to znak dodatni.
Pierwszy warunek:
Δ=(−4)2−4⋅1⋅m=16−4m>0,m<4
Drugi warunek:
x1+x2=−1−4=4>0
Suma jest dodatnia niezależnie od m, więc ten warunek nie zawęża wyniku.
Trzeci warunek:
x1⋅x2=1m=m>0
Bierzemy część wspólną: m<4 i m>0.
m∈(0,4)
Sprawdzenie: dla m=3 równanie x2−4x+3=0 ma rozwiązania 1 i 3 — oba dodatnie i różne. Dla m=−1 rozwiązania mają przeciwne znaki, a dla m=4 jest tylko jedno rozwiązanie.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie warunku Δ>0 i wyznaczenie z niego m<4. 1 p. — zapisanie warunków x1+x2>0 i x1⋅x2>0 przez współczynniki równania. 1 p. — wzięcie części wspólnej warunków i podanie przedziału (0,4). 0 p. — sprawdzenie tylko wyróżnika, bez warunków na znaki rozwiązań.
Typowe błędy
Pominięcie warunku na iloczyn rozwiązań i podanie odpowiedzi m<4 — wtedy do zbioru wchodzi na przykład m=−5, przy którym jedno rozwiązanie jest ujemne.
Zapisanie warunku Δ≥0 zamiast Δ>0 — przy m=4 równanie ma jedno rozwiązanie podwójne, a treść wymaga dwóch różnych.
Założenie, że dodatniość rozwiązań wynika z dodatniości współczynnika m, bez sprawdzenia wyróżnika.
Podanie odpowiedzi m∈⟨0,4) — przy m=0 jednym z rozwiązań jest 0, a zero nie jest liczbą dodatnią.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru z warunków na znaki rozwiązań równania kwadratowego przy użyciu wyróżnika i wzorów Viète'a
Zadanie 43.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dana jest nierówność
x−1x+3>0
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem rozwiązań tej nierówności jest
A.(−∞,−3)∪(1,+∞)
B.(−∞,−1)∪(3,+∞)
C.(−3,1)
D.(1,+∞)
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Mianownik nie może być zerem, więc x=1. Iloraz jest dodatni dokładnie wtedy, gdy licznik i mianownik mają ten sam znak, a to znaczy, że ich iloczyn jest dodatni. Zamiast nierówności z ułamkiem rozwiązujemy więc nierówność
(x+3)(x−1)>0
Lewa strona to trójmian o pierwiastkach −3 i 1, a współczynnik przy x2 jest dodatni, więc wartości dodatnie wypadają poza pierwiastkami.
x∈(−∞,−3)∪(1,+∞)
Oba końce są wyłączone, bo nierówność jest ostra, a liczba 1 i tak nie należy do dziedziny. Sprawdzenie: dla x=0 ułamek wynosi −13=−3, czyli nie jest dodatni — i rzeczywiście 0 nie należy do tego zbioru.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Przestawienie znaków pierwiastków: odczytanie z x+3 liczby 3, a z x−1 liczby −1 (odpowiedź B).
Rozwiązywanie nierówności przeciwnej, czyli wzięcie przedziału między pierwiastkami (odpowiedź C).
Uwzględnienie tylko przypadku, w którym licznik i mianownik są dodatnie, i pominięcie przypadku, w którym oba są ujemne (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie prostej nierówności wymiernej przez zastąpienie ilorazu iloczynem
Zadanie 44.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Zakład produkuje kubki ceramiczne. Przy nakładzie x kubków koszt wyprodukowania jednego kubka, w złotych, wyraża się wzorem
k(x)=x400+6x
Oblicz, ile najmniej kubków trzeba wyprodukować, żeby koszt jednego kubka był mniejszy od 11 zł. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:81 kubków
Rozwiązanie
Nakład jest liczbą naturalną dodatnią, więc x>0 i mianownik jest dodatni. Warunek z treści zapisujemy jako nierówność.
x400+6x<11
Mianownik jest dodatni, więc mnożenie przez x nie zmienia kierunku nierówności.
400+6x<11x
400<5x
x>80
Koszt jednego kubka jest mniejszy od 11 zł przy nakładzie większym od 80 kubków, czyli najmniej przy 81 kubkach. Sprawdzenie: dla x=80 koszt wynosi 80400+480=11 zł, a dla x=81 — 81400+486≈10,94 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie nierówności x400+6x<11 i stwierdzenie, że x>0. 1 p. — rozwiązanie nierówności i podanie liczby 81 kubków. 0 p. — potraktowanie wzoru jako kosztu całej produkcji, a nie jednego kubka.
Typowe błędy
Pomnożenie przez x tylko jednego składnika licznika: 400+6x<11x zapisane jako 400+6<11x.
Podanie odpowiedzi 80 kubków — przy tym nakładzie koszt jest równy 11 zł, a nie mniejszy.
Rozwiązywanie nierówności z odwróconym kierunkiem po pomnożeniu przez x, mimo że x jest dodatni.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie warunku z treści jako nierówności wymiernej i wyznaczenie zbioru jej rozwiązań
Zadanie 45.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Dana jest nierówność
x−1x+2≥1
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem rozwiązań tej nierówności jest
A.(−∞,−1⟩∪(1,+∞)
B.(−∞,1)
C.(1,+∞)
D.R∖{1}
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Mianownika nie znamy ze znaku, więc nie wolno mnożyć przez niego obu stron — przenosimy wszystko na lewą stronę i sprowadzamy do jednego ułamka. Dziedziną jest x=1.
x−1x+2−1≥0
x−1x+2−(x−1)≥0
x−13≥0
Licznik jest stałą dodatnią, więc ułamek jest dodatni dokładnie wtedy, gdy mianownik jest dodatni; równy zeru nie będzie nigdy.
x−1>0,x>1
Zbiorem rozwiązań jest (1,+∞). Sprawdzenie: dla x=2 mamy 14=4≥1, a dla x=0 — −12=−2, czyli warunek nie jest spełniony.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pomnożenie na krzyż bez sprawdzenia znaku mianownika: z x+2≥x−1 wychodzi 2≥−1, czyli warunek zawsze prawdziwy (odpowiedź D).
Odjęcie jedynki tylko od licznika: nierówność x−1x+1≥0 daje (−∞,−1⟩∪(1,+∞) (odpowiedź A).
Odwrócenie kierunku przy wnioskowaniu z x−13≥0 i przyjęcie, że mianownik ma być niedodatni (odpowiedź B).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności wymiernej wymagającej przeniesienia wszystkich wyrazów na jedną stronę i sprowadzenia do jednego ułamka
Zadanie 46.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dane jest równanie
x4−13x2+36=0
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Iloczyn wszystkich rozwiązań tego równania jest równy
A.0
B.6
C.13
D.36
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
W równaniu występują tylko parzyste potęgi x, więc podstawiamy t=x2, pamiętając, że t≥0.
t2−13t+36=0
Δ=(−13)2−4⋅1⋅36=169−144=25,Δ=5
t=213−5=4lubt=213+5=9
Oba wyniki są nieujemne, więc wracamy do zmiennej x.
x2=4⇒x=−2lubx=2
x2=9⇒x=−3lubx=3
Równanie ma cztery rozwiązania, a ich iloczyn wynosi
(−2)⋅2⋅(−3)⋅3=36
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie sumy rozwiązań zamiast iloczynu — rozwiązania są parami liczbami przeciwnymi, więc ich suma wynosi 0 (odpowiedź A).
Pomnożenie tylko rozwiązań dodatnich, czyli pominięcie dwóch pierwiastków ujemnych: 2⋅3=6 (odpowiedź B).
Zastosowanie wzorów Viète'a do równania po podstawieniu i podanie sumy wartości t, czyli 13 (odpowiedź C).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania dwukwadratowego przez podstawienie nowej zmiennej i powrót do zmiennej wyjściowej
Zadanie 47.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Cenę plecaka najpierw podniesiono o 20%, a po miesiącu obniżono o 25% ceny po podwyżce. Po obu zmianach plecak kosztuje 144 zł.
Oblicz cenę plecaka przed podwyżką. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:160 zł
Rozwiązanie
Niech x oznacza cenę przed podwyżką w złotych. Podwyżka o 20% mnoży cenę przez 1,2, a obniżka o 25% mnoży cenę po podwyżce przez 0,75.
1,2⋅0,75⋅x=144
0,9x=144
x=0,9144=160
Przed podwyżką plecak kosztował 160 zł. Sprawdzenie: 160 zł po podwyżce o 20% to 192 zł, a 192 zł po obniżce o 25% to 192−48=144 zł.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie równania 1,2⋅0,75⋅x=144 albo równoważnego, z opisem, co oznacza x. 1 p. — obliczenie ceny początkowej 160 zł. 0 p. — dodanie i odjęcie procentów od tej samej podstawy, czyli przyjęcie, że zmiany się znoszą albo dają 5% obniżki ceny początkowej.
Typowe błędy
Odniesienie obniżki do ceny początkowej, a nie do ceny po podwyżce: wtedy uczeń liczy x⋅(1+0,2−0,25)=144, czyli 0,95x=144.
Przyjęcie, że podwyżka o 20% i obniżka o 25% znoszą się nawzajem, i podanie odpowiedzi 144 zł.
Wykonanie działań w odwrotną stronę: pomnożenie 144 zł przez 1,2 i 0,75 zamiast podzielenia.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie dwóch następujących po sobie zmian procentowych ceny jako równania liniowego i wyznaczenie ceny początkowej
Zadanie 48.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie liczby, których odległość od −3 na osi liczbowej jest mniejsza od ich odległości od 5. Zapisz obliczenia i zaznacz otrzymany zbiór na osi liczbowej.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−∞,1), czyli wszystkie liczby mniejsze od 1
Rozwiązanie
Odległość liczby x od −3 to ∣x−(−3)∣=∣x+3∣, a jej odległość od 5 to ∣x−5∣. Warunek z treści zapisujemy jako nierówność.
∣x+3∣<∣x−5∣
Obie strony są nieujemne, więc nierówność jest równoważna nierówności ich kwadratów.
(x+3)2<(x−5)2
x2+6x+9<x2−10x+25
Wyrazy x2 redukują się i zostaje nierówność liniowa.
6x+10x<25−9
16x<16,x<1
Szukanym zbiorem jest przedział (−∞,1). Na osi liczbowej zaznaczamy półprostą w lewo od punktu 1, z kółkiem niezamalowanym w 1.
Sprawdzenie: liczba 0 jest w odległości 3 od −3 i w odległości 5 od 5, więc warunek spełnia. Liczba 1 jest w odległości 4 od obu punktów, więc go nie spełnia.
Inny sposób
Punkt, który leży w równej odległości od −3 i od 5, to środek odcinka o tych końcach:
2−3+5=1
Liczby leżące na osi po lewej stronie punktu 1 są bliżej lewego końca, czyli bliżej −3, a liczby po prawej stronie — bliżej 5. Warunek „bliżej −3" spełniają więc dokładnie liczby mniejsze od 1, czyli przedział (−∞,1). Sam punkt 1 nie należy do zbioru, bo odległości są wtedy równe, a treść wymaga nierówności ostrej.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie warunku jako nierówności ∣x+3∣<∣x−5∣. 1 p. — doprowadzenie do nierówności x<1 (przez podniesienie obu stron do kwadratu albo przez wyznaczenie środka odcinka). 1 p. — podanie zbioru (−∞,1) i zaznaczenie go na osi z niezamalowanym końcem. 0 p. — zapisanie odległości od −3 jako ∣x−3∣.
Typowe błędy
Zapisanie odległości od −3 jako ∣x−3∣ — odległość od liczby ujemnej daje w nawiasie znak plus.
Opuszczenie wartości bezwzględnych bez podniesienia do kwadratu: z x+3<x−5 wychodzi 3<−5, czyli zbiór pusty.
Domknięcie przedziału w punkcie 1, mimo że odległości są tam równe, a nierówność jest ostra.
Zaznaczenie na osi półprostej w prawo od 1, czyli zbioru liczb bliższych punktowi 5.
Sprawdzana umiejętność: interpretowanie wartości bezwzględnej jako odległości na osi liczbowej i wyznaczanie zbioru liczb spełniających warunek na odległości
Zadanie 49.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Równanie x2−6x+4=0 ma dwa różne rozwiązania x1 i x2.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Suma kwadratów rozwiązań tego równania, czyli x12+x22, jest równa
A.28
B.32
C.36
D.44
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Rozwiązań nie musimy liczyć — sumę ich kwadratów da się wyrazić przez sumę i iloczyn rozwiązań, a te znamy ze wzorów Viète'a.
x1+x2=−ab=6,x1x2=ac=4
Korzystamy z tożsamości (x1+x2)2=x12+2x1x2+x22, z której po przeniesieniu wyrazu środkowego zostaje
x12+x22=(x1+x2)2−2x1x2
x12+x22=62−2⋅4=36−8=28
Suma kwadratów rozwiązań jest równa 28.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi A. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie (x1+x2)2, czyli 36, bez odjęcia podwójnego iloczynu (odpowiedź C).
Odjęcie iloczynu tylko raz: 36−4=32 (odpowiedź B).
Dodanie podwójnego iloczynu zamiast odjęcia: 36+8=44 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: obliczanie sumy kwadratów rozwiązań równania kwadratowego ze wzorów Viète'a, bez rozwiązywania równania
Zadanie 50.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dana jest nierówność
x−42x+6≤0
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem rozwiązań tej nierówności jest
A.(−∞,−3⟩∪(4,+∞)
B.⟨−6,4)
C.⟨−3,4)
D.⟨−3,4⟩
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Mianownik nie może być zerem, więc x=4. Przy tym założeniu iloraz jest niedodatni dokładnie wtedy, gdy niedodatni jest iloczyn licznika i mianownika, bo oba wyrażenia muszą mieć przeciwne znaki albo licznik musi być zerem.
(2x+6)(x−4)≤0
Pierwiastki lewej strony to −3 i 4, a współczynnik przy x2 jest dodatni, więc wartości niedodatnie wypadają między pierwiastkami.
x∈⟨−3,4⟩
Z tego przedziału wyrzucamy jeszcze liczbę 4, której nie ma w dziedzinie:
x∈⟨−3,4)
Sprawdzenie: dla x=0 ułamek wynosi −46=−1,5, czyli jest niedodatni, a dla x=−3 licznik się zeruje, więc cały ułamek jest równy 0 i nierówność nieostra jest spełniona.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Pozostawienie liczby 4 w zbiorze rozwiązań, mimo że przy niej mianownik się zeruje (odpowiedź D).
Rozwiązanie nierówności przeciwnej, czyli wzięcie zbioru poza pierwiastkami (odpowiedź A).
Odczytanie pierwiastka licznika jako −6 zamiast podzielenia 2x+6=0 przez 2 (odpowiedź B).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie nierówności wymiernej nieostrej i wykluczanie z wyniku liczby, która nie należy do dziedziny
Zadanie 51.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich liczb, których odległość od −4 na osi liczbowej jest mniejsza od 3, jest
A.(−∞,−1)
B.(−7,−1)
C.(−3,3)
D.(−1,7)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Odległość liczby x od liczby −4 to ∣x−(−4)∣=∣x+4∣, więc warunek z treści zapisujemy jako nierówność
∣x+4∣<3
Wartość bezwzględna jest mniejsza od 3 dokładnie wtedy, gdy wyrażenie w środku mieści się między −3 a 3.
−3<x+4<3
Od każdej z trzech części odejmujemy 4:
−7<x<−1
Szukanym zbiorem jest przedział (−7,−1). Sprawdzenie: liczba −4 leży w jego środku, a jego końce są w odległości dokładnie 3 od −4, więc do zbioru nie należą.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Opuszczenie wartości bezwzględnej i rozwiązanie tylko nierówności x+4<3 (odpowiedź A).
Pominięcie punktu −4 i rozwiązanie nierówności ∣x∣<3 (odpowiedź C).
Zapisanie odległości od −4 jako ∣x−4∣, czyli policzenie odległości od 4 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: zapisanie warunku na odległość liczby od danego punktu osi jako nierówności z wartością bezwzględną i wskazanie zbioru rozwiązań
Zadanie 52.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Na trzech półkach stoi razem 54 książki. Na drugiej półce stoi o 6 książek więcej niż na pierwszej, a na trzeciej — dwa razy tyle, ile na drugiej.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Na trzeciej półce stoi
A.9 książek
B.15 książek
C.18 książek
D.30 książek
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Niech x, y i z oznaczają liczby książek na pierwszej, drugiej i trzeciej półce. Treść daje układ trzech równań.
⎩⎨⎧x+y+z=54y=x+6z=2y
Dwa ostatnie równania podają y i z przez x, więc wstawiamy je do pierwszego:
x+(x+6)+2(x+6)=54
4x+18=54,4x=36,x=9
Stąd y=9+6=15 i z=2⋅15=30. Na trzeciej półce stoi 30 książek. Sprawdzenie: 9+15+30=54.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie liczby książek na pierwszej półce (odpowiedź A).
Podanie liczby książek na drugiej półce (odpowiedź B).
Policzenie trzeciej półki jako dwa razy pierwsza, a nie dwa razy druga: 2⋅9=18 (odpowiedź C).
Sprawdzana umiejętność: zapisanie treści jako układu trzech równań z trzema niewiadomymi i rozwiązanie go przez podstawianie
Zadanie 53.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Nierówność x2+mx+9>0 jest spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą x.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich wartości parametru m, dla których tak jest, jest
A.(−∞,−6)∪(6,+∞)
B.(−6,6)
C.⟨−6,6⟩
D.(−3,3)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc ramiona paraboli są skierowane w górę. Wszystkie wartości takiego trójmianu są dodatnie dokładnie wtedy, gdy nie ma on pierwiastków rzeczywistych, czyli gdy wyróżnik jest ujemny.
Δ=m2−4⋅1⋅9=m2−36
m2−36<0,m2<36
Kwadrat liczby jest mniejszy od 36 dokładnie wtedy, gdy liczba leży między −6 a 6.
m∈(−6,6)
Sprawdzenie krańca: dla m=6 trójmian ma postać x2+6x+9=(x+3)2, a dla x=−3 jego wartość wynosi 0, więc nierówność ostra nie jest spełniona — liczba 6 do zbioru nie należy.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi B. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Zapisanie warunku jako Δ>0 i podanie zbioru poza −6 i 6 (odpowiedź A).
Zapisanie warunku jako Δ≤0 i wpuszczenie liczb −6 i 6, przy których trójmian przyjmuje wartość 0 (odpowiedź C).
Policzenie wyróżnika jako m2−9, czyli bez mnożenia wyrazu wolnego przez 4 (odpowiedź D).
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru z warunku, by nierówność kwadratowa była spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą
Zadanie 54.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Suma odległości liczby x od −2 i od 6 na osi liczbowej jest równa 8.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Zbiorem wszystkich liczb x spełniających ten warunek jest
A.(−∞,−2⟩∪⟨6,+∞)
B.⟨−6,2⟩
C.⟨−2,6⟩
D.{−2,6}
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Odległość liczby x od −2 to ∣x+2∣, a jej odległość od 6 to ∣x−6∣, więc warunek zapisujemy jako równanie
∣x+2∣+∣x−6∣=8
Wartości bezwzględne zmieniają zapis w punktach −2 i 6, więc rozpatrujemy trzy przypadki.
Dla x<−2 oba wyrażenia są ujemne: −(x+2)−(x−6)=8, czyli −2x+4=8 i x=−2 — sprzecznie z założeniem x<−2, więc tu rozwiązań nie ma.
Dla −2≤x≤6 pierwsze wyrażenie jest nieujemne, a drugie niedodatnie: (x+2)−(x−6)=8, czyli 8=8. Równość jest prawdziwa dla każdegox z tego przedziału.
Dla x>6 oba wyrażenia są dodatnie: (x+2)+(x−6)=8, czyli 2x−4=8 i x=6 — znów sprzecznie z założeniem.
Warunek spełniają więc dokładnie liczby z przedziału ⟨−2,6⟩, czyli te leżące między obydwoma punktami. To widać też na osi: odległość od −2 do 6 wynosi 8, a liczba leżąca między nimi dzieli tę odległość na dwa kawałki o sumie 8.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi C. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Rozpatrzenie tylko przypadków skrajnych i podanie samych dwóch liczb −2 i 6, bez zauważenia, że cały przedział między nimi też spełnia warunek (odpowiedź D).
Uznanie, że warunek spełniają liczby leżące poza odcinkiem — dla nich suma odległości jest większa od 8 (odpowiedź A).
Zapisanie odległości od −2 jako ∣x−2∣, a od 6 jako ∣x+6∣, czyli przestawienie znaków w obu wartościach bezwzględnych (odpowiedź B).
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie równania z dwiema wartościami bezwzględnymi przez rozpatrzenie przypadków i zapisanie wyniku jako przedziału
Zadanie 55.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Za sok, kanapkę i jabłko zapłacono razem 16 zł. Sok jest o 2 zł droższy od jabłka, a kanapka kosztuje tyle, ile sok i jabłko razem.
Oblicz cenę jabłka. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:3 zł
Rozwiązanie
Niech s, k i j oznaczają ceny soku, kanapki i jabłka w złotych. Treść daje układ trzech równań.
⎩⎨⎧s+k+j=16s=j+2k=s+j
W pierwszym równaniu zastępujemy k sumą s+j:
s+(s+j)+j=16,2(s+j)=16,s+j=8
Sok i jabłko kosztują razem 8 zł. Korzystamy teraz z drugiego równania i wstawiamy s=j+2:
(j+2)+j=8,2j=6,j=3
Jabłko kosztuje 3 zł. Sprawdzenie: sok 5 zł, kanapka 8 zł, razem 3+5+8=16 zł.
Inny sposób
Można też nie szukać skrótu i po prostu wyrazić wszystkie trzy ceny przez cenę jabłka. Z drugiego równania s=j+2, a po wstawieniu tego do trzeciego
k=s+j=(j+2)+j=2j+2
Teraz w pierwszym równaniu zostaje jedna niewiadoma:
j+(j+2)+(2j+2)=16
4j+4=16,4j=12,j=3
Ta droga jest o jeden rachunek dłuższa, ale nie wymaga zauważenia, że kanapka kosztuje dokładnie połowę całej kwoty — warto ją znać, bo działa też wtedy, gdy takiego skrótu w zadaniu nie ma.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie układu trzech równań albo doprowadzenie do równości s+j=8. 1 p. — wyznaczenie ceny jabłka: 3 zł. 0 p. — rozdzielenie 16 zł na trzy równe części albo inne rozwiązanie bez wykorzystania zależności z treści.
Typowe błędy
Podanie ceny kanapki (8 zł) zamiast ceny jabłka — zadanie pyta o jabłko.
Odczytanie zdania „kanapka kosztuje tyle, ile sok i jabłko razem" jako „kanapka kosztuje tyle, ile sok", czyli k=s.
Zapisanie drugiego warunku jako j=s+2, czyli odwrócenie tego, co jest droższe.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie zależności między trzema cenami jako układu trzech równań i wyznaczenie jednej z nich
Zadanie 56.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których nierówność x2−4x+m≥0 jest spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą x. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:m∈⟨4,+∞)
Rozwiązanie
Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc ramiona paraboli są skierowane w górę i jej najmniejsza wartość wypada w wierzchołku. Nierówność jest nieostra, więc wystarczy, żeby parabola nie przechodziła pod osią — może się jej dotykać. To znaczy, że trójmian ma najwyżej jeden pierwiastek, czyli
Δ≤0
Δ=(−4)2−4⋅1⋅m=16−4m
16−4m≤0,16≤4m,m≥4
Szukanym zbiorem jest ⟨4,+∞). Sprawdzenie krańca: dla m=4 trójmian ma postać x2−4x+4=(x−2)2, a kwadrat jest zawsze nieujemny, więc nierówność nieostra jest spełniona — liczba 4 należy do zbioru.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie warunku Δ≤0 dla trójmianu x2−4x+m. 1 p. — rozwiązanie nierówności i podanie zbioru ⟨4,+∞). 0 p. — rozwiązywanie nierówności x2−4x+m≥0 względem x zamiast wyznaczania parametru.
Typowe błędy
Zapisanie warunku jako Δ<0 i podanie (4,+∞) — przy nierówności nieostrej wartość 0 jest dopuszczalna, więc m=4 też spełnia warunek.
Pomyłka kierunku przy dzieleniu: z 16−4m≤0 otrzymanie m≤4.
Policzenie wyróżnika jako 16+4m, czyli z błędnym znakiem wyrazu wolnego.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie parametru z warunku, by nierówność kwadratowa nieostra była spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą
Zadanie 57.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Ojciec jest trzy razy starszy od córki, a razem mają 48 lat.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Ojciec ma
A.12 lat
B.16 lat
C.24 lata
D.36 lat
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Niech x oznacza wiek córki. Ojciec jest trzy razy starszy, więc ma 3x lat, a suma ich wieków wynosi 48.
x+3x=48
4x=48,x=12
Córka ma 12 lat, a ojciec 3⋅12=36 lat. Sprawdzenie: 36 to trzy razy 12, a 12+36=48.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wskazanie odpowiedzi D. 0 p. — inna odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Typowe błędy
Podanie wieku córki zamiast wieku ojca (odpowiedź A).
Podzielenie 48 przez 3 i uznanie wyniku za wiek jednej z osób (odpowiedź B).
Rozdzielenie 48 lat na połowy, czyli pominięcie warunku o trzykrotności (odpowiedź C).
Sprawdzana umiejętność: zapisanie zależności między dwoma wiekami jako równania liniowego z jedną niewiadomą i rozwiązanie go
Zadanie 58.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie liczby, których odległość od 7 na osi liczbowej jest nie mniejsza niż podwójna odległość tej samej liczby od 1. Zapisz obliczenia i zaznacz otrzymany zbiór na osi liczbowej.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈⟨−5,3⟩
Rozwiązanie
Odległość liczby x od 7 to ∣x−7∣, a jej odległość od 1 to ∣x−1∣, więc warunek z treści zapisujemy jako nierówność
∣x−7∣≥2∣x−1∣
Prawą stronę zapisujemy jako jedną wartość bezwzględną: 2∣x−1∣=∣2x−2∣. Obie strony są nieujemne, więc nierówność jest równoważna nierówności ich kwadratów.
(x−7)2≥(2x−2)2
x2−14x+49≥4x2−8x+4
0≥3x2+6x−45
Dzielimy obie strony przez 3 i rozwiązujemy nierówność kwadratową:
x2+2x−15≤0
Δ=4+60=64,Δ=8,x1=2−2−8=−5,x2=2−2+8=3
Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc wartości niedodatnie wypadają między pierwiastkami.
x∈⟨−5,3⟩
Na osi liczbowej zaznaczamy odcinek od −5 do 3 z obydwoma końcami zamalowanymi.
Sprawdzenie: dla x=0 odległość od 7 wynosi 7, a podwójna odległość od 1 wynosi 2, więc warunek jest spełniony. Dla x=4 mamy 3 i 6, więc warunek nie jest spełniony.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie warunku jako nierówności ∣x−7∣≥2∣x−1∣. 1 p. — doprowadzenie do nierówności kwadratowej x2+2x−15≤0. 1 p. — podanie zbioru ⟨−5,3⟩ i zaznaczenie go na osi z zamalowanymi końcami. 0 p. — zapisanie prawej strony jako ∣2x−1∣ albo 2∣x∣−1.
Typowe błędy
Pomnożenie przez 2 tylko jednego składnika w nawiasie: zapisanie 2∣x−1∣ jako ∣2x−1∣.
Opuszczenie wartości bezwzględnych bez podniesienia do kwadratu, co prowadzi do nierówności liniowej i jednego błędnego przedziału.
Przyjęcie przy podnoszeniu do kwadratu, że (2x−2)2=2x2−4x+4, czyli niepodniesienie współczynnika do kwadratu.
Otwarcie końców przedziału, mimo że nierówność jest nieostra i przy x=−5 oraz x=3 odległości są dokładnie w stosunku 2 do 1.
Sprawdzana umiejętność: zapisanie warunku na odległości od dwóch punktów osi jako nierówności z wartościami bezwzględnymi i doprowadzenie jej do nierówności kwadratowej
Zadanie 59.(0–3 pkt)Poziom trudności: trudne
Rozwiąż układ równań
⎩⎨⎧x+y+z=62x−y+z=3x+2y−z=2
Zapisz obliczenia.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x=1, y=2, z=3
Rozwiązanie
Niewiadoma z stoi w dwóch pierwszych równaniach ze znakiem plus, a w trzecim ze znakiem minus, więc najtaniej wyeliminować właśnie ją — przez dodanie trzeciego równania do każdego z pozostałych.
Pierwsze plus trzecie:
2x+3y=8
Drugie plus trzecie:
3x+y=5
Zostaje układ dwóch równań z dwiema niewiadomymi. Z drugiego z nich y=5−3x, więc wstawiamy to do pierwszego:
2x+3(5−3x)=8
2x+15−9x=8,−7x=−7,x=1
Stąd y=5−3⋅1=2, a z wyznaczamy z pierwszego równania układu wyjściowego:
z=6−x−y=6−1−2=3
Sprawdzenie we wszystkich trzech równaniach: 1+2+3=6, 2−2+3=3, 1+4−3=2.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — wyeliminowanie jednej niewiadomej i otrzymanie układu dwóch równań z dwiema niewiadomymi. 1 p. — rozwiązanie tego układu, czyli obliczenie dwóch niewiadomych. 1 p. — wyznaczenie trzeciej niewiadomej i podanie całego rozwiązania. 0 p. — przekształcanie równań bez wyeliminowania którejkolwiek z niewiadomych.
Typowe błędy
Dodanie równań bez sprawdzenia, czy wybrana niewiadoma faktycznie się redukuje — przy dodaniu pierwszego i drugiego równania z zostaje.
Zgubienie znaku przy dodawaniu trzeciego równania, w którym z występuje z minusem.
Obliczenie dwóch niewiadomych i podanie ich jako odpowiedzi, bez wyznaczenia trzeciej.
Niesprawdzenie rozwiązania we wszystkich trzech równaniach — przy trzech równaniach łatwo spełnić dwa i nie zauważyć błędu w trzecim.
Sprawdzana umiejętność: rozwiązywanie układu trzech równań liniowych z trzema niewiadomymi przez eliminację jednej niewiadomej
Zadanie 60.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wyznacz najmniejszą liczbę całkowitą m, dla której nierówność x2+8x+m>0 jest spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą x. Zapisz obliczenia.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=17
Rozwiązanie
Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc wszystkie wartości trójmianu są dodatnie dokładnie wtedy, gdy trójmian nie ma pierwiastków rzeczywistych, czyli gdy wyróżnik jest ujemny.
Δ=82−4⋅1⋅m=64−4m
64−4m<0,64<4m,m>16
Szukamy najmniejszej liczby całkowitej większej od 16, a sama liczba 16 warunku nie spełnia, więc jest to 17.
Sprawdzenie: dla m=16 trójmian ma postać x2+8x+16=(x+4)2 i dla x=−4 przyjmuje wartość 0, czyli nierówność ostra nie jest spełniona. Dla m=17 wyróżnik wynosi 64−68=−4<0, więc trójmian nie ma pierwiastków i wszystkie jego wartości są dodatnie.
Schemat punktowania i typowe błędy
1 p. — zapisanie warunku Δ<0 i rozwiązanie go: m>16. 1 p. — podanie liczby 17 wraz ze stwierdzeniem, że m=16 warunku nie spełnia. 0 p. — podanie przedziału wartości parametru bez wskazania liczby całkowitej.
Typowe błędy
Podanie liczby 16 przez zapisanie warunku jako Δ≤0 — przy m=16 trójmian zeruje się w punkcie −4, a nierówność jest ostra.
Pomyłka kierunku po podzieleniu przez 4 i otrzymanie m<16.
Podanie odpowiedzi w postaci przedziału (16,+∞), mimo że zadanie pyta o jedną liczbę całkowitą.
Sprawdzana umiejętność: wyznaczanie najmniejszej liczby całkowitej spełniającej warunek na parametr nierówności kwadratowej
Zadanie 61.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rozwiązaniem układu równań {x+y=7x−y=1 jest para liczb (x,y)
A.(3,4)
B.(5,2)
C.(6,1)
D.(4,3)
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
Dodajesz równania stronami: 2x=8, więc x=4. Z pierwszego równania y=7−4=3. Sprawdzenie: 4−3=1.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać układ dwóch równań liniowych metodą dodawania.
Zadanie 62.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Dla pary liczb (x,y) spełniającej układ równań {2x+3y=12x−y=1 wartość iloczynu xy jest równa
A.1
B.5
C.6
D.12
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Z drugiego równania x=y+1. Wstawiasz do pierwszego: 2(y+1)+3y=12, 5y=10, y=2, x=3. Zatem xy=6.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać układ równań metodą podstawiania i obliczyć wartość wyrażenia.
Zadanie 63.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiąż układ równań {3x−2y=45x+2y=20.
Odpowiedź
Odpowiedź:x=3, y=25
Rozwiązanie
Dodajesz równania stronami: 8x=24, x=3. Z pierwszego: 9−2y=4, y=25. Sprawdzenie w drugim: 15+5=20.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać układ równań liniowych z ułamkowym wynikiem.
Zadanie 64.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
W kasie kina 3 bilety normalne i 2 ulgowe kosztują łącznie 124 zł, a 2 bilety normalne i 4 ulgowe kosztują łącznie 128 zł. Oblicz cenę biletu normalnego i cenę biletu ulgowego.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Bilet normalny kosztuje 30 zł, bilet ulgowy 17 zł.
Rozwiązanie
Niech n będzie ceną biletu normalnego, u ulgowego. Układ: 3n+2u=124, 2n+4u=128. Drugie równanie dzielisz przez 2: n+2u=64. Odejmujesz od pierwszego: 2n=60, n=30. Wtedy 2u=64−30=34, u=17. Sprawdzenie: 3⋅30+2⋅17=124 i 2⋅30+4⋅17=128.
Sprawdzana umiejętność: Ułożyć i rozwiązać układ równań z treści zadania o cenach biletów.
Zadanie 65.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiązaniem równania x+32x−1=1 jest liczba
A.−3
B.2
C.4
D.7
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
Dziedzina: x=−3. Mnożysz przez x+3: 2x−1=x+3, więc x=4, a to należy do dziedziny.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie wymierne z jednym ułamkiem, uwzględniając dziedzinę.
Zadanie 66.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiąż równanie x−3x2−9=0.
Odpowiedź
Odpowiedź:x=−3
Rozwiązanie
Dziedzina: x=3. Ułamek jest równy 0, gdy licznik jest równy 0 i mianownik jest różny od 0: x2−9=0 daje x=3 lub x=−3. Wartość x=3 nie należy do dziedziny, więc jedyne rozwiązanie to x=−3.
Zadanie 67.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie x−12+x+13=1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x=0 lub x=5
Rozwiązanie
Dziedzina: x=±1. Mnożysz przez (x−1)(x+1): 2(x+1)+3(x−1)=x2−1, czyli 5x−1=x2−1, x2−5x=0, x(x−5)=0. Oba pierwiastki należą do dziedziny. Sprawdzenie: dla x=0 jest −2+3=1, dla x=5 jest 21+21=1.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie wymierne z dwoma ułamkami o różnych mianownikach.
Zadanie 68.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Zbiorem rozwiązań nierówności x2−4<0 jest
A.(−∞,−2)∪(2,+∞)
B.(−2,2)
C.(−∞,2)
D.(−4,4)
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
x2<4 gdy ∣x∣<2, czyli x∈(−2,2).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność kwadratową typu różnica kwadratów.
Zadanie 69.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Zbiorem rozwiązań nierówności x2−5x+6≥0 jest
A.(−∞,2⟩∪⟨3,+∞)
B.⟨2,3⟩
C.(−∞,−3⟩∪⟨−2,+∞)
D.⟨−3,−2⟩
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
x2−5x+6=(x−2)(x−3), miejsca zerowe 2 i 3. Parabola ma ramiona w górę, więc wartości nieujemne są poza przedziałem między miejscami zerowymi, razem z nimi.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność kwadratową nieostrą z dwoma miejscami zerowymi.
Zadanie 70.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiąż nierówność x2−2x−8<0.
Odpowiedź
Odpowiedź:x∈(−2,4)
Rozwiązanie
Δ=4+32=36, miejsca zerowe x=22±6, czyli −2 i 4. Ramiona paraboli w górę, więc wartości ujemne są między miejscami zerowymi: (−2,4).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność kwadratową ostrą z ujemnym wyróżnikiem miejsc zerowych całkowitych.
Zadanie 71.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie x2−2mx+m+6=0 ma dwa różne pierwiastki rzeczywiste.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−∞,−2)∪(3,+∞)
Rozwiązanie
Warunek: Δ>0. Δ=4m2−4(m+6)=4m2−4m−24=4(m2−m−6). Nierówność m2−m−6>0, czyli (m−3)(m+2)>0, daje m<−2 lub m>3.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć wartości parametru, dla których równanie kwadratowe ma dwa różne pierwiastki.
Zadanie 72.(0–1 pkt)Poziom trudności: łatwe
Rozwiązaniami równania ∣x+4∣=5 są liczby
A.1 i 9
B.−1 i 9
C.−9 i 1
D.−5 i 5
Odpowiedź:C
Rozwiązanie
x+4=5 lub x+4=−5, czyli x=1 lub x=−9.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie z wartością bezwzględną prostej postaci.
Zadanie 73.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Zbiorem rozwiązań nierówności ∣2x−3∣<5 jest
A.(−4,1)
B.(−∞,−1)∪(4,+∞)
C.(1,4)
D.(−1,4)
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
−5<2x−3<5, więc −2<2x<8 i −1<x<4.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność z wartością bezwzględną typu |ax+b|<c.
Zadanie 74.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnie
Rozwiąż równanie ∣x−2∣=∣x+4∣.
Odpowiedź
Odpowiedź:x=−1
Rozwiązanie
Równość ∣a∣=∣b∣ zachodzi, gdy a=b lub a=−b. Z x−2=x+4 otrzymujesz sprzeczność. Z x−2=−(x+4): 2x=−2, x=−1. Sprawdzenie: ∣−3∣=3=∣3∣. (Inaczej: x jest w równej odległości od 2 i −4, więc to środek odcinka: −1.)
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie, w którym dwie wartości bezwzględne są równe.
Zadanie 75.(0–3 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie ∣x−1∣+∣x+2∣=5.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x=−3 lub x=2
Rozwiązanie
Punkty zmiany znaku: −2 i 1. Dla x<−2: −(x−1)−(x+2)=−2x−1=5, x=−3 (należy do przedziału). Dla −2≤x<1: −(x−1)+(x+2)=3, równanie 3=5 jest sprzeczne. Dla x≥1: (x−1)+(x+2)=2x+1=5, x=2 (należy do przedziału).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie z sumą dwóch wartości bezwzględnych, rozpatrując przedziały.
Zadanie 76.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Iloczyn rozwiązań równania x2−3x−10=0 jest równy
A.−10
B.−3
C.3
D.10
Odpowiedź:A
Rozwiązanie
Δ=9+40=49, x=23±7, czyli x=5 i x=−2. Iloczyn: 5⋅(−2)=−10.
Zadanie 77.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Najmniejszą liczbą całkowitą spełniającą nierówność 32x−1>2x−1 jest
A.−4
B.−3
C.−2
D.4
Odpowiedź:B
Rozwiązanie
Mnożysz przez 6: 2(2x−1)>3x−6, 4x−2>3x−6, x>−4. Najmniejsza liczba całkowita większa od −4 to −3.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność liniową z ułamkami i wskazać najmniejszą liczbę całkowitą rozwiązania.
Zadanie 78.(0–1 pkt)Poziom trudności: średnie
Liczba rozwiązań rzeczywistych równania x3−x=0 jest równa
A.0
B.1
C.2
D.3
Odpowiedź:D
Rozwiązanie
x3−x=x(x−1)(x+1)=0, więc x=0, x=1 lub x=−1. Rozwiązania są 3.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć liczbę rozwiązań równania wielomianowego rozkładanego na czynniki.
Zadanie 79.(0–2 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Równanie x2+4x+m=0 ma dokładnie jedno rozwiązanie rzeczywiste. Wyznacz m i to rozwiązanie.
Odpowiedź
Odpowiedź:m=4, x=−2
Rozwiązanie
Jedno rozwiązanie, gdy Δ=0: 16−4m=0, m=4. Wtedy x=2−4=−2, bo x2+4x+4=(x+2)2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego równanie kwadratowe ma jedno rozwiązanie, i to rozwiązanie.
Zadanie 80.(0–4 pkt)Poziom trudności: średnio trudne
Pole prostokąta jest równe 48 cm², a jego obwód jest równy 28 cm. Oblicz długości boków tego prostokąta.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Boki mają długości 6 cm i 8 cm.
Rozwiązanie
Niech boki mają długości x i y. Obwód: 2(x+y)=28, więc y=14−x. Pole: x(14−x)=48, czyli x2−14x+48=0. Δ=196−192=4, x=214±2, czyli x=6 lub x=8. Wtedy y=8 lub y=6. Boki to 6 cm i 8 cm. Sprawdzenie: 6⋅8=48, 2⋅(6+8)=28.
Sprawdzana umiejętność: Ułożyć równanie kwadratowe z pola i obwodu prostokąta i wyznaczyć jego boki.
Część rozszerzona
Zadanie 81.(0–2 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Rozwiąż równanie x3−3x2−4x+12=0.
Odpowiedź
Odpowiedź:x∈{−2,2,3}
Rozwiązanie
Grupujesz: x2(x−3)−4(x−3)=(x−3)(x2−4)=(x−3)(x−2)(x+2). Stąd x=3, x=2 lub x=−2.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie wielomianowe przez grupowanie wyrazów.
Zadanie 82.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie 2x3−3x2−11x+6=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{−2,21,3}
Rozwiązanie
Pierwiastków wymiernych szukasz wśród liczb postaci qp, gdzie p∣6 i q∣2. Dla x=3: 54−27−33+6=0, więc x−3 jest czynnikiem. Dzielenie: 2x3−3x2−11x+6=(x−3)(2x2+3x−2). Trójmian 2x2+3x−2 ma Δ=25 i pierwiastki x=4−3±5, czyli 21 i −2. Wielomian =(x−3)(2x−1)(x+2).
Sprawdzana umiejętność: Znaleźć pierwiastek wymierny wielomianu i rozłożyć go na czynniki.
Zadanie 83.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wielomian W(x)=x3+ax2+bx−6 jest podzielny przez (x−1)(x−2). Wyznacz a i b, a następnie rozwiąż równanie W(x)=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a=−6, b=11; x∈{1,2,3}.
Rozwiązanie
Podzielność przez (x−1) i (x−2) oznacza W(1)=0 i W(2)=0. W(1)=1+a+b−6=0, czyli a+b=5. W(2)=8+4a+2b−6=0, czyli 2a+b=−1. Odejmując: a=−6, więc b=11. W(x)=x3−6x2+11x−6. Dzieląc przez (x−1)(x−2)=x2−3x+2 otrzymujesz x−3, więc W(x)=(x−1)(x−2)(x−3) i W(x)=0 dla x∈{1,2,3}.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć współczynniki wielomianu, wiedząc, że dzieli się on przez dwa dwumiany.
Zadanie 84.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Rozwiąż równanie x4−5x3+5x2+5x−6=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{−1,1,2,3}
Rozwiązanie
Pierwiastki całkowite są dzielnikami −6. W(1)=1−5+5+5−6=0 i W(−1)=1+5+5−5−6=0. Dzielisz przez (x−1)(x+1)=x2−1: x4−5x3+5x2+5x−6=(x2−1)(x2−5x+6). Sprawdzenie: (x2−1)(x2−5x+6)=x4−5x3+6x2−x2+5x−6. Trójmian x2−5x+6=(x−2)(x−3). Pierwiastki: −1,1,2,3.
Zadanie 85.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność (x−1)(x+2)(x−4)<0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−∞,−2)∪(1,4)
Rozwiązanie
Miejsca zerowe: −2, 1, 4, wszystkie jednokrotne, współczynnik przy x3 dodatni. Wykres zaczyna się od dołu (dla x→−∞ wartości ujemne) i zmienia znak w każdym miejscu zerowym: ujemny dla x<−2, dodatni w (−2,1), ujemny w (1,4), dodatni dla x>4.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wielomianową podaną w postaci iloczynowej.
Zadanie 86.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność x3−4x≥0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈⟨−2,0⟩∪⟨2,+∞)
Rozwiązanie
x3−4x=x(x−2)(x+2), miejsca zerowe −2, 0, 2. Dla x>2 wartość dodatnia, w (0,2) ujemna, w (−2,0) dodatnia, dla x<−2 ujemna. Nierówność nieostra, więc dołączasz miejsca zerowe.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność nieostrą z wyłączeniem wspólnego czynnika.
Zadanie 87.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność x3−3x2−x+3>0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−1,1)∪(3,+∞)
Rozwiązanie
x3−3x2−x+3=x2(x−3)−(x−3)=(x−3)(x2−1)=(x−3)(x−1)(x+1). Miejsca zerowe −1, 1, 3. Współczynnik przy x3 dodatni: dla x>3 dodatni, w (1,3) ujemny, w (−1,1) dodatni, dla x<−1 ujemny.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wielomianową trzeciego stopnia metodą grupowania.
Zadanie 88.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Rozwiąż nierówność x−3x+1≥0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−∞,−1⟩∪(3,+∞)
Rozwiązanie
Znak ilorazu jest taki sam jak znak iloczynu (x+1)(x−3), przy x=3. Nierówność (x+1)(x−3)≥0 daje x≤−1 lub x≥3. Wykluczasz x=3 (mianownik).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wymierną zapisaną jako iloraz sprowadzony do postaci iloczynowej.
Zadanie 89.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność x+22x−1<1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−2,3)
Rozwiązanie
Przenosisz 1 na lewą stronę: x+22x−1−1=x+22x−1−x−2=x+2x−3<0. Iloraz jest ujemny, gdy (x−3)(x+2)<0, czyli x∈(−2,3) (x=−2 jest spełnione).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wymierną, sprowadzając ją do porównania z zerem.
Zadanie 90.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność x−1x≥x+12.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−∞,−1)∪(1,+∞)
Rozwiązanie
Dziedzina: x=±1. x−1x−x+12=(x−1)(x+1)x(x+1)−2(x−1)=(x−1)(x+1)x2−x+2≥0. Trójmian x2−x+2 ma Δ=1−8<0 i ramiona w górę, więc jest zawsze dodatni. Zostaje (x−1)(x+1)>0, czyli x<−1 lub x>1.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wymierną z dwoma różnymi mianownikami i trójmianem o ujemnym wyróżniku.
Zadanie 91.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Rozwiąż równanie x−2x+xx−2=25.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x=−2 lub x=4
Rozwiązanie
Dziedzina: x=0, x=2. Podstawienie t=x−2x, t=0: t+t1=25, czyli 2t2−5t+2=0, Δ=9, t=2 lub t=21. Dla t=2: x=2(x−2), x=4. Dla t=21: 2x=x−2, x=−2. Oba należą do dziedziny. Sprawdzenie: x=4: 2+21=25; x=−2: 21+2=25.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie wymierne z użyciem podstawienia t=x/(x-2).
Zadanie 92.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie x4−5x2+4=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{−2,−1,1,2}
Rozwiązanie
Podstawienie t=x2≥0: t2−5t+4=0, Δ=9, t=1 lub t=4. Oba spełniają t≥0. x2=1 daje x=±1, x2=4 daje x=±2.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie dwukwadratowe przez podstawienie.
Zadanie 93.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie x4−2x2−8=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{−2,2}
Rozwiązanie
Podstawienie t=x2≥0: t2−2t−8=0, Δ=36, t=4 lub t=−2. Warunek t≥0 odrzuca t=−2. Zostaje x2=4, czyli x=±2.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie dwukwadratowe i odrzucić ujemną wartość podstawienia.
Zadanie 94.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Równanie x2−5x+3=0 ma dwa pierwiastki rzeczywiste x1 i x2. Nie obliczając pierwiastków, oblicz x12+x22 oraz x11+x21.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x12+x22=19, x11+x21=35.
Rozwiązanie
Δ=25−12=13>0, więc pierwiastki istnieją. Ze wzorów Viète'a: x1+x2=5, x1x2=3. x12+x22=(x1+x2)2−2x1x2=25−6=19. x11+x21=x1x2x1+x2=35.
Sprawdzana umiejętność: Obliczyć sumę kwadratów i sumę odwrotności pierwiastków trójmianu ze wzorów Viète'a.
Zadanie 95.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Dla każdej liczby rzeczywistej m równanie x2−(m+1)x+m=0 ma pierwiastki x1 i x2 (być może równe). Wyznacz wartość parametru m, dla której suma x12+x22 jest najmniejsza, i podaj tę najmniejszą wartość.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m=0, najmniejsza wartość 1.
Rozwiązanie
Δ=(m+1)2−4m=(m−1)2≥0 dla każdego m, więc pierwiastki istnieją. Ze wzorów Viète'a: x1+x2=m+1, x1x2=m. x12+x22=(m+1)2−2m=m2+1. Funkcja m2+1 ma najmniejszą wartość 1 dla m=0. Sprawdzenie: x2−x=0, pierwiastki 0 i 1, suma kwadratów 1.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć najmniejszą wartość sumy kwadratów pierwiastków w zależności od parametru i sprawdzić istnienie pierwiastków.
Zadanie 96.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie x2−mx+m=0 ma dwa różne pierwiastki dodatnie.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(4,+∞)
Rozwiązanie
Warunki: Δ>0, x1+x2>0, x1x2>0. Δ=m2−4m>0, czyli m<0 lub m>4. Suma: x1+x2=m>0. Iloczyn: x1x2=m>0. Część wspólna: m>4.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego równanie kwadratowe ma dwa różne pierwiastki dodatnie.
Zadanie 97.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie x2−2mx+m2−4=0 ma dwa pierwiastki rzeczywiste różnych znaków.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−2,2)
Rozwiązanie
Pierwiastki różnych znaków, gdy x1x2<0 (wtedy Δ>0 jest automatycznie spełnione). x1x2=m2−4<0 daje m∈(−2,2). Sprawdzenie: Δ=4m2−4(m2−4)=16>0 dla każdego m.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego równanie kwadratowe ma pierwiastki różnych znaków.
Zadanie 98.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których oba pierwiastki równania x2−2mx+m+2=0 (równe lub różne) są większe od 1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈⟨2,3)
Rozwiązanie
Niech f(x)=x2−2mx+m+2. Warunki dla pierwiastków większych od 1: Δ≥0, xw>1 i f(1)>0. Δ=4m2−4(m+2)=4(m2−m−2)≥0 daje m≤−1 lub m≥2. Wierzchołek: xw=m>1. f(1)=1−2m+m+2=3−m>0 daje m<3. Część wspólna: m∈⟨2,3).
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego oba pierwiastki równania kwadratowego są większe od danej liczby.
Zadanie 99.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie (m−2)x2−2x+1=0 ma dwa różne rozwiązania rzeczywiste.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−∞,2)∪(2,3)
Rozwiązanie
Dwa różne rozwiązania wymagają równania kwadratowego: m−2=0, czyli m=2 (dla m=2 jest równanie liniowe −2x+1=0 z jednym rozwiązaniem). Warunek Δ>0: Δ=4−4(m−2)=12−4m>0, czyli m<3. Razem: m<3 i m=2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego równanie ze współczynnikiem parametrycznym przy x² ma dwa różne rozwiązania, rozpatrując przypadek liniowy.
Zadanie 100.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Dla każdej liczby rzeczywistej m rozważ równanie x4−5x2+m=0. Wyznacz wszystkie wartości m, dla których równanie ma dokładnie cztery różne rozwiązania, oraz wszystkie wartości m, dla których ma dokładnie trzy rozwiązania.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Cztery rozwiązania: m∈(0,425). Trzy rozwiązania: m=0.
Rozwiązanie
Podstawienie t=x2≥0: t2−5t+m=0. Każde dodatnie t daje dwa rozwiązania x, t=0 daje jedno. Cztery rozwiązania: równanie kwadratowe ma dwa różne dodatnie pierwiastki: Δ=25−4m>0, t1+t2=5>0, t1t2=m>0. Zatem 0<m<425. Trzy rozwiązania: jeden pierwiastek t=0 i drugi dodatni. t=0 gdy m=0, wtedy t2−5t=0 daje t=0 lub t=5, czyli x=0 oraz x=±5: trzy rozwiązania.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań równania dwukwadratowego w zależności od parametru.
Zadanie 101.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Rozwiąż nierówność ∣x−1∣+∣x−4∣<5.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(0,5)
Rozwiązanie
Punkty zmiany znaku: 1 i 4. Dla x<1: (1−x)+(4−x)=5−2x<5, czyli x>0; razem 0<x<1. Dla 1≤x≤4: (x−1)+(4−x)=3<5, spełnione dla każdego x z przedziału. Dla x>4: (x−1)+(x−4)=2x−5<5, czyli x<5; razem 4<x<5. Suma przedziałów: (0,5).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność z sumą dwóch wartości bezwzględnych, rozpatrując przedziały.
Zadanie 102.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie ∣x+2∣−∣x−3∣=1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x=1
Rozwiązanie
Dla x<−2: −(x+2)+(x−3)=−5=1, brak rozwiązań. Dla −2≤x<3: (x+2)+(x−3)=2x−1=1, x=1 (należy do przedziału). Dla x≥3: (x+2)−(x−3)=5=1, brak rozwiązań.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie z różnicą dwóch wartości bezwzględnych.
Zadanie 103.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność ∣2x−1∣≥∣x+3∣.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−∞,−32⟩∪⟨4,+∞)
Rozwiązanie
Obie strony są nieujemne, więc nierówność jest równoważna (2x−1)2≥(x+3)2, czyli 4x2−4x+1≥x2+6x+9, 3x2−10x−8≥0. Δ=100+96=196, miejsca zerowe x=610±14, czyli −32 i 4. Ramiona w górę, więc x≤−32 lub x≥4.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność |A|≥|B| przez podniesienie obu stron do kwadratu.
Zadanie 104.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie ∣x−2∣−3=1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{−2,0,4,6}
Rozwiązanie
∣x−2∣−3=1 oznacza ∣x−2∣−3=1 lub ∣x−2∣−3=−1, czyli ∣x−2∣=4 lub ∣x−2∣=2. Z ∣x−2∣=4: x=6 lub x=−2. Z ∣x−2∣=2: x=4 lub x=0.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie z zagnieżdżonymi wartościami bezwzględnymi.
Zadanie 105.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Rozwiąż nierówność ∣x2−3x∣<2.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(23−17,1)∪(2,23+17)
Rozwiązanie
∣x2−3x∣<2 jest równoważne układowi −2<x2−3x<2. Nierówność x2−3x−2<0: Δ=9+8=17, miejsca zerowe 23±17, rozwiązanie (23−17,23+17). Nierówność x2−3x+2>0: (x−1)(x−2)>0, rozwiązanie (−∞,1)∪(2,+∞). Część wspólna (przy 23−17≈−0,56 i 23+17≈3,56): (23−17,1)∪(2,23+17).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność z modułem wyrażenia kwadratowego jako układ dwóch nierówności.
Zadanie 106.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Rozwiąż układ równań {x+y=5xy=6.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(x,y)=(2,3) lub (x,y)=(3,2)
Rozwiązanie
Z pierwszego równania y=5−x. Wstawiasz do drugiego: x(5−x)=6, x2−5x+6=0, x=2 lub x=3. Wtedy y=3 lub y=2.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać układ z sumą i iloczynem niewiadomych.
Zadanie 107.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż układ równań {x2+y2=25x−y=1.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(x,y)=(4,3) lub (x,y)=(−3,−4)
Rozwiązanie
Z drugiego równania x=y+1. Wstawiasz: (y+1)2+y2=25, 2y2+2y−24=0, y2+y−12=0, y=3 lub y=−4. Wtedy x=4 lub x=−3.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać układ z okręgiem i prostą.
Zadanie 108.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż układ równań {y=x2−2xy=x+4.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(x,y)=(−1,3) lub (x,y)=(4,8)
Rozwiązanie
Porównujesz prawe strony: x2−2x=x+4, x2−3x−4=0, Δ=25, x=23±5, czyli x=4 lub x=−1. Wtedy y=8 lub y=3.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć punkty wspólne paraboli i prostej jako układ równań.
Zadanie 109.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż układ równań {x2+y2=10xy=3.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(x,y)∈{(1,3),(3,1),(−1,−3),(−3,−1)}
Rozwiązanie
(x+y)2=x2+y2+2xy=10+6=16, więc x+y=4 lub x+y=−4. Dla x+y=4 i xy=3: x i y są pierwiastkami t2−4t+3=0, czyli 1 i 3. Dla x+y=−4 i xy=3: pierwiastki t2+4t+3=0, czyli −1 i −3. Pary uporządkowane: (1,3), (3,1), (−1,−3), (−3,−1).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać układ symetryczny, wykorzystując wyrażenia (x+y)^2 i (x−y)^2.
Zadanie 110.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie x−2x+m=3 ma rozwiązanie dodatnie.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−6,+∞)∖{−2}
Rozwiązanie
Dziedzina: x=2. Równanie jest równoważne x+m=3x−6, czyli x=2m+6. Rozwiązanie musi należeć do dziedziny: 2m+6=2, czyli m=−2. Warunek dodatniości: 2m+6>0, czyli m>−6. Razem: m>−6 i m=−2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego rozwiązanie równania wymiernego jest dodatnie, z wykluczeniem wartości spoza dziedziny.
Zadanie 111.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz liczbę rozwiązań równania x−1x=m w zależności od parametru m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Dla m=1 brak rozwiązań; dla m=1 jedno rozwiązanie x=m−1m.
Rozwiązanie
Dziedzina: x=1. Równanie jest równoważne x=m(x−1), czyli x(1−m)=−m. Dla m=1 otrzymujesz 0=−1, sprzeczność. Dla m=1: x=m−1m. Ta wartość jest różna od 1, bo m−1m=1 prowadzi do m=m−1, sprzeczności. Zatem jedno rozwiązanie.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań równania wymiernego w zależności od parametru.
Zadanie 112.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie x−mx2−4=0 ma dokładnie jedno rozwiązanie.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈{−2,2}
Rozwiązanie
Ułamek jest równy 0, gdy x2−4=0 i x=m. Licznik ma pierwiastki −2 i 2. Jeśli m∈/{−2,2}, oba pierwiastki są dopuszczalne, więc są dwa rozwiązania. Jeśli m=2, rozwiązaniem jest tylko x=−2. Jeśli m=−2, rozwiązaniem jest tylko x=2. Dokładnie jedno rozwiązanie dla m=−2 lub m=2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego jeden z pierwiastków licznika jest wykluczony przez mianownik.
Zadanie 113.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wyznacz liczbę rozwiązań równania x+x1=m w zależności od parametru m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:∣m∣<2: brak rozwiązań; m=±2: jedno rozwiązanie; ∣m∣>2: dwa rozwiązania.
Rozwiązanie
Dziedzina: x=0. Mnożysz przez x: x2+1=mx, czyli x2−mx+1=0. Rozwiązanie x=0 nigdy nie spełnia tego równania (wtedy 1=0), więc nie trzeba nic odrzucać. Δ=m2−4. Dla m2−4<0, czyli ∣m∣<2: brak rozwiązań. Dla ∣m∣=2: jedno rozwiązanie (x=1 dla m=2, x=−1 dla m=−2). Dla ∣m∣>2: dwa rozwiązania.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań równania x+1/x=m w zależności od parametru.
Zadanie 114.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których nierówność x2+2mx+m+2>0 jest spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą x.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−1,2)
Rozwiązanie
Współczynnik przy x2 jest dodatni, więc nierówność zachodzi dla każdego x, gdy trójmian nie ma miejsc zerowych: Δ<0. Δ=4m2−4(m+2)=4(m2−m−2)<0, czyli (m−2)(m+1)<0, m∈(−1,2).
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego nierówność kwadratowa jest spełniona dla każdej liczby rzeczywistej.
Zadanie 115.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których nierówność mx2−4x+m≤0 jest spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą x.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−∞,−2⟩
Rozwiązanie
Przypadek m=0: nierówność −4x≤0 nie jest spełniona dla każdego x (np. x=−1). Przypadek m=0: trójmian kwadratowy ma być niedodatni dla każdego x, więc ramiona w dół (m<0) i Δ≤0. Δ=16−4m2≤0, czyli m2≥4, m≤−2 lub m≥2. Z m<0 zostaje m≤−2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego nierówność kwadratowa ze współczynnikiem parametrycznym przy x² jest spełniona dla każdego x, rozpatrując przypadek zerowy.
Zadanie 116.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których suma kwadratów pierwiastków równania x2−2mx+m2−1=0 jest równa 10.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈{−2,2}
Rozwiązanie
Δ=4m2−4(m2−1)=4>0, więc równanie ma zawsze dwa różne pierwiastki. Ze wzorów Viète'a: x1+x2=2m, x1x2=m2−1. x12+x22=4m2−2(m2−1)=2m2+2=10, czyli m2=4, m=±2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr z warunku na sumę kwadratów pierwiastków.
Zadanie 117.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie x2−(m−3)x+m=0 ma dwa pierwiastki rzeczywiste (równe lub różne), z których każdy jest ujemny.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(0,1⟩
Rozwiązanie
Warunki: Δ≥0, x1+x2<0, x1x2>0. Δ=(m−3)2−4m=m2−10m+9≥0, czyli m≤1 lub m≥9. Suma: m−3<0, czyli m<3. Iloczyn: m>0. Część wspólna: 0<m≤1.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego oba pierwiastki równania kwadratowego są ujemne.
Zadanie 118.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż równanie (x2+x)2−5(x2+x)+6=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{−2,1,2−1−13,2−1+13}
Rozwiązanie
Podstawienie t=x2+x: t2−5t+6=0, t=2 lub t=3. Z x2+x=2: x2+x−2=0, x=1 lub x=−2. Z x2+x=3: x2+x−3=0, Δ=13, x=2−1±13.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie czwartego stopnia przez podstawienie wyrażenia kwadratowego.
Zadanie 119.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Rozwiąż równanie x6−7x3−8=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{−1,2}
Rozwiązanie
Podstawienie t=x3 (może być dowolną liczbą rzeczywistą): t2−7t−8=0, Δ=81, t=8 lub t=−1. Z x3=8: x=2. Z x3=−1: x=−1. Równanie x3=a ma w liczbach rzeczywistych dokładnie jedno rozwiązanie.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie szóstego stopnia przez podstawienie t=x^3.
Zadanie 120.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Rozwiąż równanie (x−1)(x−2)(x−3)(x−4)=24.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈{0,5}
Rozwiązanie
Grupujesz czynniki parami tak, by otrzymać to samo wyrażenie: (x−1)(x−4)=x2−5x+4 oraz (x−2)(x−3)=x2−5x+6. Podstawienie t=x2−5x+5: iloczyn =(t−1)(t+1)=t2−1=24, więc t2=25, t=5 lub t=−5. Dla t=5: x2−5x=0, x=0 lub x=5. Dla t=−5: x2−5x+10=0, Δ=25−40<0, brak rozwiązań. Sprawdzenie: x=0: (−1)(−2)(−3)(−4)=24; x=5: 4⋅3⋅2⋅1=24.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać równanie czwartego stopnia o czterech kolejnych czynnikach przez grupowanie i podstawienie.
Zadanie 121.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz liczbę rozwiązań równania ∣x+1∣−∣x−2∣=m w zależności od parametru m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:∣m∣>3: brak rozwiązań; −3<m<3: jedno rozwiązanie x=2m+1; m=−3 lub m=3: nieskończenie wiele rozwiązań.
Rozwiązanie
Zapisujesz g(x)=∣x+1∣−∣x−2∣ przedziałami. Dla x<−1: −(x+1)+(x−2)=−3. Dla −1≤x≤2: (x+1)+(x−2)=2x−1, wartości od −3 do 3 (rosnąca). Dla x>2: (x+1)−(x−2)=3. Zbiór wartości g to ⟨−3,3⟩. Dla m<−3 lub m>3 brak rozwiązań. Dla −3<m<3: 2x−1=m, x=2m+1∈(−1,2), jedno rozwiązanie. Dla m=−3: każde x≤−1. Dla m=3: każde x≥2.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań równania z różnicą dwóch wartości bezwzględnych w zależności od parametru.
Zadanie 122.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz liczbę rozwiązań równania ∣x∣+∣x−2∣=m w zależności od parametru m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m<2: brak rozwiązań; m=2: nieskończenie wiele (x∈⟨0,2⟩); m>2: dwa rozwiązania.
Rozwiązanie
Dla x<0: −x−(x−2)=2−2x. Dla 0≤x≤2: x−(x−2)=2. Dla x>2: x+(x−2)=2x−2. Najmniejsza wartość to 2 (na przedziale ⟨0,2⟩), a poza nim wartości rosną. Dla m<2 brak rozwiązań. Dla m=2 rozwiązaniem jest każde x∈⟨0,2⟩. Dla m>2: 2−2x=m daje x=22−m<0, a 2x−2=m daje x=2m+2>2, więc dwa rozwiązania.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań równania z sumą odległości od dwóch punktów w zależności od parametru.
Zadanie 123.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których równanie ∣x−2∣=mx+1 ma dokładnie jedno rozwiązanie.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−∞,−1)∪{−21}∪⟨1,+∞)
Rozwiązanie
Przypadek x≥2: x−2=mx+1, czyli (1−m)x=3. Dla m=1: brak. Dla m=1: x=1−m3, warunek x≥2. Dla m<1 jest 1−m>0 i 1−m3≥2 daje 3≥2−2m, m≥−21. Dla m>1 jest x<0, nie spełnia x≥2. Rozwiązanie w tym przypadku istnieje dla m∈⟨−21,1). Przypadek x<2: 2−x=mx+1, czyli (m+1)x=1. Dla m=−1: brak. Dla m=−1: x=m+11, warunek x<2. Dla m>−1: 1<2m+2, m>−21. Dla m<−1: x<0<2, spełnione. Rozwiązanie w tym przypadku istnieje dla m∈(−∞,−1)∪(−21,+∞). Liczba rozwiązań (rozwiązania z różnych przypadków są różne, bo leżą po różnych stronach 2): dla m<−1 tylko drugi przypadek: 1. Dla m=−1 i −1<m<−21: 0. Dla m=−21: tylko pierwszy przypadek (x=2): 1. Dla −21<m<1: oba przypadki: 2. Dla m≥1: tylko drugi przypadek: 1.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego równanie z wartością bezwzględną i prostą parametryczną ma dokładnie jedno rozwiązanie.
Zadanie 124.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których nierówność ∣x−1∣+∣x+1∣≥m jest spełniona przez każdą liczbę rzeczywistą x.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m∈(−∞,2⟩
Rozwiązanie
∣x−1∣+∣x+1∣ to suma odległości punktu x od 1 i od −1. Jest ona równa 2 dla x∈⟨−1,1⟩ i większa od 2 poza tym przedziałem (np. dla x>1: 2x≥2 i rośnie). Najmniejsza wartość to 2. Nierówność zachodzi dla każdego x, gdy m≤2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego nierówność z modułami jest spełniona przez każde x, korzystając z najmniejszej wartości wyrażenia.
Zadanie 125.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wyznacz wszystkie wartości parametru m, dla których układ równań {x+y=mx2+y2=8 ma dokładnie jedno rozwiązanie. Podaj to rozwiązanie dla każdej takiej wartości m.
y=m−x. Wtedy x2+(m−x)2=8, czyli 2x2−2mx+m2−8=0. Jedno rozwiązanie układu odpowiada Δ=0: Δ=4m2−8(m2−8)=64−4m2=0, m=±4. Dla m=4: x=42m=2, y=2. Dla m=−4: x=−2, y=−2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr, dla którego układ z okręgiem i prostą parametryczną ma jedno rozwiązanie.
Zadanie 126.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Określ liczbę rozwiązań układu równań {y=x2y=2x+m w zależności od parametru m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:m<−1: brak rozwiązań; m=−1: jedno; m>−1: dwa.
Rozwiązanie
Porównujesz: x2=2x+m, czyli x2−2x−m=0. Δ=4+4m. Δ<0 dla m<−1 (brak), Δ=0 dla m=−1 (jedno), Δ>0 dla m>−1 (dwa). Każdemu x odpowiada jedno y.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę rozwiązań układu z parabolą i prostą w zależności od parametru.
Zadanie 127.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Określ liczbę rozwiązań układu równań {x2+y2=4y=x+m w zależności od parametru m.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:∣m∣<22: dwa rozwiązania; ∣m∣=22: jedno; ∣m∣>22: brak.
Rozwiązanie
Podstawiasz: x2+(x+m)2=4, czyli 2x2+2mx+m2−4=0. Δ=4m2−8(m2−4)=32−4m2. Δ>0 gdy m2<8, czyli ∣m∣<22: dwa rozwiązania. Δ=0 gdy ∣m∣=22: jedno. Δ<0 gdy ∣m∣>22: brak.
Sprawdzana umiejętność: Określić liczbę punktów wspólnych okręgu i prostej w zależności od parametru.
Zadanie 128.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż układ równań {x+y=3x3+y3=9.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:(x,y)=(1,2) lub (x,y)=(2,1)
Rozwiązanie
x3+y3=(x+y)3−3xy(x+y)=27−9xy=9, więc xy=2. Liczby x i y są pierwiastkami t2−3t+2=0, czyli 1 i 2. Sprawdzenie: 1+8=9.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać układ z sumą i sumą sześcianów, wyrażając sumę sześcianów przez sumę i iloczyn.
Zadanie 129.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnie
Rozwiąż nierówność (x−2)2(x+1)≤0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−∞,−1⟩∪{2}
Rozwiązanie
Czynnik (x−2)2≥0 i jest równy 0 tylko dla x=2. Gdy x=2, znak iloczynu jest taki jak znak x+1, więc nierówność ≤0 daje x≤−1. Dodatkowo x=2 spełnia nierówność (iloczyn równa się 0).
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wielomianową z pierwiastkiem dwukrotnym.
Zadanie 130.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Rozwiąż nierówność x(x−2)2(x+3)>0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−∞,−3)∪(0,2)∪(2,+∞)
Rozwiązanie
Miejsca zerowe: −3, 0 (jednokrotne) i 2 (dwukrotne). Wielomian ma stopień 4 i dodatni współczynnik najwyższej potęgi, więc dla x>2 jest dodatni. W x=2 znak się nie zmienia (pierwiastek parzystej krotności): dodatni także w (0,2). W x=0 zmiana: ujemny w (−3,0). W x=−3 zmiana: dodatni dla x<−3. Nierówność ostra, więc wykluczasz miejsca zerowe, w tym x=2.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wielomianową z pierwiastkiem dwukrotnym metodą znaków.
Zadanie 131.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Rozwiąż nierówność x2+x−6x2−x−2≤0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:x∈(−3,−1⟩
Rozwiązanie
Rozkład: x2−x−2=(x−2)(x+1), x2+x−6=(x+3)(x−2). Dziedzina: x=−3 i x=2. Po skróceniu przez x−2 (dla x=2): x+3x+1≤0. Iloraz jest niedodatni dla −3<x≤−1. Liczba 2 nie należy do tego przedziału, więc nie trzeba jej osobno wykluczać.
Sprawdzana umiejętność: Rozwiązać nierówność wymierną ze skracaniem wspólnego czynnika i wykluczeniem.
Zadanie 132.(0–3 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wykaż, że dla każdej liczby rzeczywistej x>0 prawdziwa jest nierówność x+x4≥4.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Nierówność jest równoważna (x−2)2≥0.
Rozwiązanie
Ponieważ x>0, można pomnożyć obie strony przez x bez zmiany zwrotu: x2+4≥4x, czyli x2−4x+4≥0, czyli (x−2)2≥0. To jest prawdziwe dla każdego x, więc wyjściowa nierówność jest prawdziwa dla każdego x>0. (Równość dla x=2.)
Sprawdzana umiejętność: Udowodnić nierówność dla liczb dodatnich przez sprowadzenie do kwadratu.
Zadanie 133.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Liczba 2 jest pierwiastkiem wielomianu W(x)=x3−3x2+mx−2. Wyznacz m i rozwiąż równanie W(x)=0.
W(2)=8−12+2m−2=2m−6=0, więc m=3. W(x)=x3−3x2+3x−2=(x−2)(x2−x+1). Trójmian x2−x+1 ma Δ=1−4<0, więc nie ma pierwiastków rzeczywistych. Jedyne rozwiązanie: x=2.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr z pierwiastka wielomianu i rozwiązać równanie.
Zadanie 134.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Reszta z dzielenia wielomianu W(x)=x3+ax2+bx+1 przez (x−1) jest równa 3, a reszta z dzielenia przez (x+1) jest równa −1. Wyznacz a i b.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a=0, b=1.
Rozwiązanie
Reszta z dzielenia przez (x−c) to W(c). W(1)=1+a+b+1=3, czyli a+b=1. W(−1)=−1+a−b+1=−1, czyli a−b=−1. Dodajesz: 2a=0, a=0, b=1. Sprawdzenie: W(x)=x3+x+1, W(1)=3, W(−1)=−1.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć współczynniki wielomianu z reszt z dzielenia przez dwa dwumiany.
Zadanie 135.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Wielomian W(x)=x3+ax2−x−6 jest podzielny przez (x+2). Wyznacz a i rozwiąż równanie W(x)=0.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:a=3; x∈{−2,2−1−13,2−1+13}.
Rozwiązanie
W(−2)=−8+4a+2−6=4a−12=0, więc a=3. W(x)=x3+3x2−x−6=(x+2)(x2+x−3) (sprawdzenie: (x+2)(x2+x−3)=x3+x2−3x+2x2+2x−6). Trójmian x2+x−3: Δ=13, x=2−1±13.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć parametr z podzielności wielomianu przez dwumian i rozłożyć go na czynniki.
Zadanie 136.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Prostopadłościan o podstawie kwadratowej ma objętość 36 i pole powierzchni całkowitej 66. Wyznacz długość krawędzi podstawy i wysokość tego prostopadłościanu (podaj wszystkie możliwości).
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Krawędź podstawy a=3, wysokość h=4; albo a=2−3+105, h=a236.
Rozwiązanie
a2h=36, więc h=a236. Pole: 2a2+4ah=2a2+a144=66. Mnożysz przez a>0: 2a3−66a+144=0, czyli a3−33a+72=0. a=3 jest pierwiastkiem: 27−99+72=0. Dzielenie: a3−33a+72=(a−3)(a2+3a−24). Trójmian a2+3a−24: Δ=105, a=2−3±105, dodatni: 2−3+105≈3,62. Zatem a=3, h=4 lub a=2−3+105, h=a236≈2,75.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć wymiary prostopadłościanu o podstawie kwadratowej z objętości i pola powierzchni, rozwiązując równanie trzeciego stopnia.
Zadanie 137.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Iloczyn cyfr pewnej liczby dwucyfrowej jest równy 18. Po zamianie cyfr miejscami otrzymujemy liczbę o 27 większą od danej. Wyznacz tę liczbę.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:36
Rozwiązanie
Cyfra dziesiątek a, jedności b, a,b∈{1,…,9}. Liczba: 10a+b, po zamianie: 10b+a. (10b+a)−(10a+b)=9(b−a)=27, więc b=a+3. Iloczyn: a(a+3)=18, a2+3a−18=0, a=3 lub a=−6 (odrzucone). Wtedy b=6. Liczba 36, po zamianie 63, 63−36=27.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć liczbę dwucyfrową z iloczynu cyfr i różnicy po zamianie cyfr.
Zadanie 138.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Pierwszy robotnik wykonuje pewną pracę w x dni, a drugi w x+3 dni. Pracując razem, wykonują tę pracę w 2 dni. Ile dni potrzebuje na wykonanie tej pracy każdy z nich samodzielnie?
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Pierwszy 3 dni, drugi 6 dni.
Rozwiązanie
Dziennie wykonują odpowiednio x1 i x+31 pracy. Razem w 2 dni: 2(x1+x+31)=1. Mnożysz przez x(x+3) (x>0): 2(x+3)+2x=x(x+3), czyli 4x+6=x2+3x, x2−x−6=0, x=3 lub x=−2 (odrzucone). Pierwszy robotnik: 3 dni, drugi: 6 dni. Sprawdzenie: 31+61=21.
Sprawdzana umiejętność: Ułożyć równanie wymierne z wydajności dwóch wykonawców i wyznaczyć czasy pracy.
Zadanie 139.(0–4 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: średnio trudne
Pociąg ma pokonać trasę 240 km ze stałą prędkością. Gdyby jechał z prędkością o 20 km/h większą, pokonałby tę trasę w czasie o 1 godzinę krótszym. Oblicz prędkość tego pociągu.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:60 km/h
Rozwiązanie
Niech v będzie prędkością (km/h). Czasy: v240 i v+20240. Warunek: v240−v+20240=1. Mnożysz przez v(v+20): 240(v+20)−240v=v(v+20), czyli 4800=v2+20v, v2+20v−4800=0. Δ=400+19200=19600=1402, v=2−20±140, czyli 60 lub −80 (odrzucone). Sprawdzenie: 60240=4 h, 80240=3 h.
Sprawdzana umiejętność: Ułożyć równanie wymierne z zależności droga–prędkość–czas i wyznaczyć prędkość.
Zadanie 140.(0–5 pkt)rozszerzeniePoziom trudności: trudne
Trójkąt prostokątny ma obwód 24 i pole 24. Oblicz długości jego boków.
Miejsce na rozwiązanie
Odpowiedź:Boki mają długości 6, 8 i 10.
Rozwiązanie
Niech przyprostokątne mają długości a, b, a przeciwprostokątna c. Dane: a+b+c=24, 21ab=24 czyli ab=48, c2=a2+b2. Niech s=a+b. Wtedy c=24−s i c2=a2+b2=s2−2ab=s2−96. Stąd (24−s)2=s2−96, czyli 576−48s+s2=s2−96, 48s=672, s=14, c=10. Liczby a i b mają sumę 14 i iloczyn 48, więc są pierwiastkami t2−14t+48=0: 6 i 8. Sprawdzenie: 62+82=100, obwód 24, pole 24.
Sprawdzana umiejętność: Wyznaczyć boki trójkąta prostokątnego z obwodu i pola, wykorzystując twierdzenie Pitagorasa i wyrażenie (a+b)^2.
Używamy plików cookies, żeby strona działała poprawnie i żebyśmy wiedzieli, które treści
są dla Was przydatne. Statystyki możesz odrzucić — strona zadziała tak samo. Polityka prywatności